🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Kimya
💡 9. Sınıf Kimya: Bileşikleri adlandırma kurallarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Kimya: Bileşikleri adlandırma kurallarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıda formülü verilen NaCl bileşiğinin sistematik adını tümdengelim yöntemini kullanarak belirleyiniz. 🧂
I. Bileşen: \( Na \) (Sodyum - Metal)
II. Bileşen: \( Cl \) (Klor - Ametal)
I. Bileşen: \( Na \) (Sodyum - Metal)
II. Bileşen: \( Cl \) (Klor - Ametal)
Çözüm:
İyonik bileşiklerin adlandırılmasında metalin adı ve ametalin "ür" takısı almış hali okunur:
- Adım 1: İlk element bir metaldir ve sabit değerlikli \( 1A \) grubu elementidir. Adı: Sodyum.
- Adım 2: İkinci element bir ametaldir. Klor atomu iyon halindeyken "Klorür" olarak adlandırılır.
- Adım 3: İsimler birleştirilir: Sodyum klorür.
Örnek 2:
Magnezyum ve Nitrat kökünden oluşan iyonik bileşiğin formülünü ve adını yazınız. 🧪
Verilenler: \( Mg^{2+} \) ve \( NO_{3}^{-} \)
Verilenler: \( Mg^{2+} \) ve \( NO_{3}^{-} \)
Çözüm:
Bileşik formülü oluşturulurken iyon yükleri çaprazlanır:
- Adım 1: Magnezyum iyonu \( Mg^{2+} \) ve Nitrat iyonu \( NO_{3}^{-} \) yan yana yazılır.
- Adım 2: Yükler mutlak değerce çaprazlandığında, 2 sayısı nitrat kökünün altına parantez dışına yazılır: \( Mg(NO_{3})_{2} \).
- Adım 3: Adlandırma kuralına göre metal adı + kök adı söylenir.
- Adım 4: Metal: Magnezyum, Kök: Nitrat.
Örnek 3:
Aşağıdaki bileşiğin adlandırılmasında neden Roma rakamı kullanılması gerektiğini açıklayarak adını belirtiniz: FeO 🔍
Çözüm:
Bazı metaller birden fazla pozitif yükseltgenme basamağına sahip olabilir:
- Adım 1: Demir (\( Fe \)) elementi geçiş metalidir ve bileşiklerinde \( +2 \) veya \( +3 \) değerlik alabilir.
- Adım 2: Oksijen (\( O \)) genellikle \( -2 \) değerlik alır. Toplam yükün sıfır olması için \( Fe + (-2) = 0 \) denkleminden demirin burada \( +2 \) değerlikli olduğu bulunur.
- Adım 3: Kural: Metal adı + (Roma rakamı ile yükü) + Ametal adı.
- Adım 4: İsim: Demir (II) oksit.
Örnek 4:
Kovalent bağlı \( CO_{2} \) bileşiğinin sistematik adını Latince sayı ön eklerini kullanarak belirleyiniz. 💨
Çözüm:
Ametal-ametal (kovalent) bileşiklerde Latince ön ekler kullanılır:
- Adım 1: Birinci ametalin sayısı (1 ise "mono" okunmaz) + Birinci ametal adı.
- Adım 2: İkinci ametalin sayısı + İkinci ametal adı.
- Adım 3: Birinci element Karbon (1 tane, mono okunmaz).
- Adım 4: İkinci element Oksijen (2 tane, "di" ön eki gelir).
Örnek 5:
Difosfor pentaoksit bileşiğinin kimyasal formülünü tümdengelim yoluyla yazınız. ✍️
Çözüm:
İsimden formüle giderken Latince sayı ön ekleri sayıya çevrilir:
- Adım 1: "Di" ön eki 2 sayısını temsil eder. Fosforun simgesi \( P \)'dir. O halde: \( P_{2} \).
- Adım 2: "Penta" ön eki 5 sayısını temsil eder. Oksijenin simgesi \( O \)'dur. O halde: \( O_{5} \).
- Adım 3: Parçalar birleştirilir.
Örnek 6:
Mutfaklarımızda "yemek sodası" olarak bilinen \( NaHCO_{3} \) bileşiğinin sistematik adını kurallara göre bulunuz. 🍰
Çözüm:
Bu bileşik bir metal ve bir poliatomik iyon (kök) içerir:
- Adım 1: \( Na \) sembolü Sodyum metalini temsil eder.
- Adım 2: \( HCO_{3}^{-} \) bir köktür ve adı Bikarbonat (veya Hidrojen karbonat) olarak bilinir.
- Adım 3: İyonik adlandırma kuralına göre metal adı ve kök adı birleştirilir.
Örnek 7:
Bir öğrenci bileşikleri adlandırırken şu algoritmayı izliyor:
1. Metal var mı? (Evet ise İyonik, Hayır ise Kovalent)
2. Metal değişken değerlikli mi? (Evet ise Roma rakamı kullan)
Buna göre öğrenci \( CuCl_{2} \) bileşiğini nasıl adlandırmalıdır? 🤖
1. Metal var mı? (Evet ise İyonik, Hayır ise Kovalent)
2. Metal değişken değerlikli mi? (Evet ise Roma rakamı kullan)
Buna göre öğrenci \( CuCl_{2} \) bileşiğini nasıl adlandırmalıdır? 🤖
Çözüm:
Öğrencinin algoritmasını uygulayalım:
- Adım 1: Bakır (\( Cu \)) bir metaldir. O halde bileşik İyoniktir.
- Adım 2: Bakır, değişken değerlikli (\( +1 \) veya \( +2 \)) bir geçiş metalidir. Roma rakamı kullanılmalıdır.
- Adım 3: \( Cl \) iyonu \( -1 \) yüklüdür. İki tane \( Cl \) olduğu için toplam negatif yük \( -2 \)'dir. Nötrlük için \( Cu \) iyonu \( +2 \) yüklü olmalıdır.
- Adım 4: Metal adı + (Yük) + Ametal adı kuralı uygulanır.
Örnek 8:
İki farklı kök iyonun birleşmesiyle oluşan \( (NH_{4})_{2}SO_{4} \) bileşiğinin sistematik adını belirleyiniz. 🧩
Çözüm:
Bileşik tamamen köklerden oluşmaktadır:
📌 Not: Bu bileşik metal içermemesine rağmen iyonik yapılı bir bileşiktir.
- Adım 1: Birinci kök \( NH_{4}^{+} \) iyonudur. Bu iyonun özel adı Amonyum'dur.
- Adım 2: İkinci kök \( SO_{4}^{2-} \) iyonudur. Bu iyonun özel adı Sülfat'tır.
- Adım 3: Kök-kök bileşiklerinde sadece kök isimleri sırasıyla okunur.
📌 Not: Bu bileşik metal içermemesine rağmen iyonik yapılı bir bileşiktir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-kimya-bilesikleri-adlandirma-kurallarina-iliskin-tumdengelimsel-akil-yurutebilme/sorular