💡 6. Sınıf Fen Bilimleri: Bağımlı bağımsız değişkenler Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Bir öğrenci, özdeş iki oyuncak arabayı aynı yükseklikten bırakıyor. Birinci araba halı üzerinde, ikinci araba ise mermer zemin üzerinde hareket ediyor. Arabaların durana kadar aldıkları yollar ölçülüyor. 🚗 Bu deneydeki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirleyiniz.
Çözüm ve Açıklama
Bu deneyde sürtünmenin harekete etkisi incelenmektedir. Değişkenler şu şekildedir:
✅ Bağımsız Değişken: Deneyde bizim tarafımızdan bilinçli olarak değiştirilen özelliktir. Burada zemin türü (halı ve mermer) bağımsız değişkendir.
✅ Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen sonuçtur. Burada arabanın aldığı yol bağımlı değişkendir.
✅ Kontrol Edilen Değişken: Deney boyunca sabit tutulan özelliklerdir. Arabanın cinsi, arabanın kütlesi ve bırakıldığı yükseklik kontrol edilen değişkenlerdir.
2
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Bir elektrik devresinde iletken telin uzunluğu arttıkça ampul parlaklığının nasıl değiştiği araştırılıyor. Bunun için \( 10 \) cm ve \( 20 \) cm uzunluğunda, aynı maddeden yapılmış teller kullanılıyor. 💡 Bu araştırmadaki değişkenleri yazınız.
Çözüm ve Açıklama
Elektriksel direnç ve lamba parlaklığı arasındaki ilişkiyi inceleyen bu deneyde:
👉 Bağımsız Değişken: Araştırmacının miktarını değiştirdiği iletken telin uzunluğudur.
👉 Bağımlı Değişken: Telin uzunluğuna bağlı olarak değişen ampul parlaklığı (veya elektriksel direnç) bağımlı değişkendir.
👉 Kontrol Edilen Değişken: Sabit tutulan pil sayısı, telin cinsi ve telin kalınlığıdır.
3
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
İki ayrı kaba farklı miktarlarda su konuluyor. Birinci kapta \( 100 \) ml, ikinci kapta \( 300 \) ml su bulunmaktadır. Kaplar özdeş ısıtıcılarla \( 5 \) dakika boyunca ısıtılıyor. Suların sıcaklık değişimleri ölçülüyor. 🌡️ Bu deneyin değişkenlerini bulunuz.
Çözüm ve Açıklama
Madde ve ısı konusuyla ilgili olan bu deneyde değişkenler şöyledir:
📍 Bağımsız Değişken: Kaplardaki sıvı miktarı (kütle) bağımsız değişkendir.
📍 Bağımlı Değişken: Sıvı miktarına bağlı olarak gözlemlenen sıcaklık artışı bağımlı değişkendir.
📍 Kontrol Edilen Değişken:Isıtıcı gücü, ısıtma süresi ve sıvı cinsi (su) sabit tutulmuştur.
4
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Ali, düzenli egzersiz yapmanın nabız sayısına etkisini merak ediyor. Önce dinlenme halindeyken nabzını ölçüyor, ardından \( 10 \) dakika boyunca tempolu koşu yapıyor ve tekrar nabzını ölçüyor. 🏃♂️ Bu durumdaki değişkenleri analiz ediniz.
Çözüm ve Açıklama
Vücudumuzdaki sistemler ile ilgili bu günlük hayat örneğinde:
💪 Bağımsız Değişken: Ali'nin yaptığı fiziksel aktivite düzeyi (dinlenme ve koşma durumları) bağımsız değişkendir.
💓 Bağımlı Değişken: Aktiviteye bağlı olarak değişen nabız sayısı bağımlı değişkendir.
🧍 Kontrol Edilen Değişken:Ali'nin kendisi, ölçüm yapılan ortam ve nabız ölçüm süresi kontrol edilen değişkenlerdir.
5
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir bilim insanı, bir iletkenin dik kesit alanının (kalınlığının) elektriksel dirence etkisini incelemek istiyor. Aynı boyda ve aynı maddeden yapılmış biri ince, diğeri kalın iki tel kullanarak devreler kuruyor. 🧪 Bu deney tasarımındaki değişkenleri eşleştiriniz.
Çözüm ve Açıklama
Deneyin amacı kalınlığın dirence etkisini bulmaktır:
🔍 Bağımsız Değişken: İletken tellerin kalınlığı (kesit alanı).
🔍 Bağımlı Değişken: Devredeki ampul parlaklığı veya iletkenin elektriksel direnci.
🔍 Kontrol Edilen Değişken: Tellerin boyu, yapıldığı madde ve devredeki pil sayısı.
6
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Bir öğrenci, bir çalar saatin sesini önce hava dolu bir cam fanusta, sonra havası tamamen boşaltılmış bir cam fanusta dinlemeye çalışıyor. 🔔 Sesin yayılmasıyla ilgili bu deneydeki değişkenler nelerdir?
Çözüm ve Açıklama
Sesin boşlukta yayılıp yayılmadığını test eden bu düzenekte:
📢 Bağımsız Değişken: Sesin yayıldığı ortamın yoğunluğu veya ortamın varlığı (havalı ortam - havasız ortam).
📢 Bağımlı Değişken: Sesin duyulup duyulmaması veya sesin iletilme durumu.
📢 Kontrol Edilen Değişken: Kullanılan çalar saat, fanusun yapısı ve sesin şiddeti.
7
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
Hacimleri aynı olan \( 50 \) cm\( ^3 \) su ve \( 50 \) cm\( ^3 \) zeytinyağı hassas terazide tartılıyor. Su \( 50 \) gram gelirken, zeytinyağının \( 45 \) gram geldiği görülüyor. ⚖️ Bu deneyin değişkenlerini belirleyiniz.
Çözüm ve Açıklama
Yoğunluk kavramıyla ilişkili olan bu deneyde:
💧 Bağımsız Değişken: Sıvıların cinsi (su ve zeytinyağı) bağımsız değişkendir.
💧 Bağımlı Değişken: Sıvı cinsine bağlı olarak değişen kütle değeri bağımlı değişkendir.
💧 Kontrol Edilen Değişken: Sıvıların hacmi (\( 50 \) cm\( ^3 \)) sabit tutulmuştur.
8
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir öğrenci, aynı zemin üzerinde bir kutuyu önce boşken, sonra içine ağır kitaplar koyarak itiyor. Kutuyu hareket ettirebilmek için dinamometre ile uygulaması gereken kuvvetleri ölçüyor. 📦 Bu deneydeki değişkenleri açıklayınız.
Çözüm ve Açıklama
Sürtünme kuvvetinin bağlı olduğu faktörleri inceleyen bu deneyde:
⚙️ Bağımsız Değişken: Hareket ettirilen cismin ağırlığı (kütlesi) bağımsız değişkendir.
⚙️ Bağımlı Değişken: Ağırlığa bağlı olarak değişen sürtünme kuvveti (dinamometrede okunan değer).
⚙️ Kontrol Edilen Değişken:Zemin türü, kutunun yüzey alanı ve kutunun cinsi sabit tutulmuştur.
6. Sınıf Fen Bilimleri: Bağımlı bağımsız değişkenler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bir öğrenci, özdeş iki oyuncak arabayı aynı yükseklikten bırakıyor. Birinci araba halı üzerinde, ikinci araba ise mermer zemin üzerinde hareket ediyor. Arabaların durana kadar aldıkları yollar ölçülüyor. 🚗 Bu deneydeki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirleyiniz.
Çözüm:
Bu deneyde sürtünmenin harekete etkisi incelenmektedir. Değişkenler şu şekildedir:
✅ Bağımsız Değişken: Deneyde bizim tarafımızdan bilinçli olarak değiştirilen özelliktir. Burada zemin türü (halı ve mermer) bağımsız değişkendir.
✅ Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen sonuçtur. Burada arabanın aldığı yol bağımlı değişkendir.
✅ Kontrol Edilen Değişken: Deney boyunca sabit tutulan özelliklerdir. Arabanın cinsi, arabanın kütlesi ve bırakıldığı yükseklik kontrol edilen değişkenlerdir.
Örnek 2:
Bir elektrik devresinde iletken telin uzunluğu arttıkça ampul parlaklığının nasıl değiştiği araştırılıyor. Bunun için \( 10 \) cm ve \( 20 \) cm uzunluğunda, aynı maddeden yapılmış teller kullanılıyor. 💡 Bu araştırmadaki değişkenleri yazınız.
Çözüm:
Elektriksel direnç ve lamba parlaklığı arasındaki ilişkiyi inceleyen bu deneyde:
👉 Bağımsız Değişken: Araştırmacının miktarını değiştirdiği iletken telin uzunluğudur.
👉 Bağımlı Değişken: Telin uzunluğuna bağlı olarak değişen ampul parlaklığı (veya elektriksel direnç) bağımlı değişkendir.
👉 Kontrol Edilen Değişken: Sabit tutulan pil sayısı, telin cinsi ve telin kalınlığıdır.
Örnek 3:
İki ayrı kaba farklı miktarlarda su konuluyor. Birinci kapta \( 100 \) ml, ikinci kapta \( 300 \) ml su bulunmaktadır. Kaplar özdeş ısıtıcılarla \( 5 \) dakika boyunca ısıtılıyor. Suların sıcaklık değişimleri ölçülüyor. 🌡️ Bu deneyin değişkenlerini bulunuz.
Çözüm:
Madde ve ısı konusuyla ilgili olan bu deneyde değişkenler şöyledir:
📍 Bağımsız Değişken: Kaplardaki sıvı miktarı (kütle) bağımsız değişkendir.
📍 Bağımlı Değişken: Sıvı miktarına bağlı olarak gözlemlenen sıcaklık artışı bağımlı değişkendir.
📍 Kontrol Edilen Değişken:Isıtıcı gücü, ısıtma süresi ve sıvı cinsi (su) sabit tutulmuştur.
Örnek 4:
Ali, düzenli egzersiz yapmanın nabız sayısına etkisini merak ediyor. Önce dinlenme halindeyken nabzını ölçüyor, ardından \( 10 \) dakika boyunca tempolu koşu yapıyor ve tekrar nabzını ölçüyor. 🏃♂️ Bu durumdaki değişkenleri analiz ediniz.
Çözüm:
Vücudumuzdaki sistemler ile ilgili bu günlük hayat örneğinde:
💪 Bağımsız Değişken: Ali'nin yaptığı fiziksel aktivite düzeyi (dinlenme ve koşma durumları) bağımsız değişkendir.
💓 Bağımlı Değişken: Aktiviteye bağlı olarak değişen nabız sayısı bağımlı değişkendir.
🧍 Kontrol Edilen Değişken:Ali'nin kendisi, ölçüm yapılan ortam ve nabız ölçüm süresi kontrol edilen değişkenlerdir.
Örnek 5:
Bir bilim insanı, bir iletkenin dik kesit alanının (kalınlığının) elektriksel dirence etkisini incelemek istiyor. Aynı boyda ve aynı maddeden yapılmış biri ince, diğeri kalın iki tel kullanarak devreler kuruyor. 🧪 Bu deney tasarımındaki değişkenleri eşleştiriniz.
Çözüm:
Deneyin amacı kalınlığın dirence etkisini bulmaktır:
🔍 Bağımsız Değişken: İletken tellerin kalınlığı (kesit alanı).
🔍 Bağımlı Değişken: Devredeki ampul parlaklığı veya iletkenin elektriksel direnci.
🔍 Kontrol Edilen Değişken: Tellerin boyu, yapıldığı madde ve devredeki pil sayısı.
Örnek 6:
Bir öğrenci, bir çalar saatin sesini önce hava dolu bir cam fanusta, sonra havası tamamen boşaltılmış bir cam fanusta dinlemeye çalışıyor. 🔔 Sesin yayılmasıyla ilgili bu deneydeki değişkenler nelerdir?
Çözüm:
Sesin boşlukta yayılıp yayılmadığını test eden bu düzenekte:
📢 Bağımsız Değişken: Sesin yayıldığı ortamın yoğunluğu veya ortamın varlığı (havalı ortam - havasız ortam).
📢 Bağımlı Değişken: Sesin duyulup duyulmaması veya sesin iletilme durumu.
📢 Kontrol Edilen Değişken: Kullanılan çalar saat, fanusun yapısı ve sesin şiddeti.
Örnek 7:
Hacimleri aynı olan \( 50 \) cm\( ^3 \) su ve \( 50 \) cm\( ^3 \) zeytinyağı hassas terazide tartılıyor. Su \( 50 \) gram gelirken, zeytinyağının \( 45 \) gram geldiği görülüyor. ⚖️ Bu deneyin değişkenlerini belirleyiniz.
Çözüm:
Yoğunluk kavramıyla ilişkili olan bu deneyde:
💧 Bağımsız Değişken: Sıvıların cinsi (su ve zeytinyağı) bağımsız değişkendir.
💧 Bağımlı Değişken: Sıvı cinsine bağlı olarak değişen kütle değeri bağımlı değişkendir.
💧 Kontrol Edilen Değişken: Sıvıların hacmi (\( 50 \) cm\( ^3 \)) sabit tutulmuştur.
Örnek 8:
Bir öğrenci, aynı zemin üzerinde bir kutuyu önce boşken, sonra içine ağır kitaplar koyarak itiyor. Kutuyu hareket ettirebilmek için dinamometre ile uygulaması gereken kuvvetleri ölçüyor. 📦 Bu deneydeki değişkenleri açıklayınız.
Çözüm:
Sürtünme kuvvetinin bağlı olduğu faktörleri inceleyen bu deneyde:
⚙️ Bağımsız Değişken: Hareket ettirilen cismin ağırlığı (kütlesi) bağımsız değişkendir.
⚙️ Bağımlı Değişken: Ağırlığa bağlı olarak değişen sürtünme kuvveti (dinamometrede okunan değer).
⚙️ Kontrol Edilen Değişken:Zemin türü, kutunun yüzey alanı ve kutunun cinsi sabit tutulmuştur.