Veri ve veriye dayalı karar verme Ders Notu

📊 Veri Toplama ve Değerlendirme

Günlük hayatta karşılaştığımız durumlarla ilgili bilgi toplamak, bu bilgileri düzenlemek ve çıkan sonuçlara göre kararlar vermek matematiksel düşünmenin temelidir. Bir araştırma sorusu oluşturarak başlayan bu süreç, verilerin toplanması, düzenlenmesi ve yorumlanması aşamalarını içerir.

🔍 Araştırma Sorusu Oluşturma

Bir veri toplama süreci için öncelikle cevabı merak edilen bir soruya ihtiyaç vardır. İyi bir araştırma sorusu;

• Bir gruba sorulabilmelidir.
• Birden fazla cevap içermelidir.
• Veri toplamaya uygun olmalıdır.

Örnek: "Sınıfımızdaki öğrencilerin en sevdiği meyveler nelerdir?" sorusu bir araştırma sorusudur. Çünkü sınıfın tamamına sorulabilir ve farklı cevaplar alınabilir. Ancak "En sevilen meyve elma mıdır?" sorusu, sadece "evet" veya "hayır" cevabı alacağı için iyi bir araştırma sorusu değildir.

📋 Verilerin Düzenlenmesi: Sıklık Tablosu ve Çetele Tablosu

Toplanan verileri daha kolay inceleyebilmek için iki temel tablo türü kullanılır:

• Çetele Tablosu: Verileri sayarken her bir veri için bir çizgi (çubuk) kullanılır. Beşinci veri için dört çizginin üzerine eğik bir çizgi atılır.
• Sıklık Tablosu: Verilerin sayısal değerlerinin (kaç tane olduğunun) doğrudan yazıldığı tablodur.

📝 Çözümlü Örnek

Bir sınıfta 20 öğrenciye "Hafta sonu en çok hangi aktiviteyi yaparsınız?" diye sorulmuştur. Alınan cevaplar şöyledir: 8 kişi kitap okumak, 5 kişi oyun oynamak, 7 kişi spor yapmak.

Bu verileri sıklık tablosunda gösterelim:

Aktivite	Öğrenci Sayısı
Kitap Okumak	8
Oyun Oynamak	5
Spor Yapmak	7

Bu tabloya baktığımızda şu kararları verebiliriz:

• Sınıfta en çok tercih edilen aktivite kitap okumaktır.
• En az tercih edilen aktivite oyun oynamaktır.
• Kitap okuyanların sayısı, oyun oynayanların sayısından \( 8 - 5 = 3 \) kişi fazladır.

💡 Veriye Dayalı Karar Verme

Verileri topladıktan sonra elde ettiğimiz bilgiler, gelecekle ilgili plan yapmamıza veya mevcut durumu iyileştirmemize yardımcı olur. Örneğin, okul kantini işletmecisi en çok satılan yiyecekleri tespit ederek stoklarını buna göre ayarlar. Eğer bir sınıfta en çok "futbol" oynanıyorsa, beden eğitimi dersi için okul yönetimi daha fazla futbol topu alabilir.

Önemli Not: Veri toplarken tarafsız olmak ve tüm grubu temsil edecek şekilde örneklem seçmek, elde edilen sonucun doğruluğunu artırır. Sadece 2 kişiye sorarak tüm sınıfın fikrini belirlemek doğru bir yöntem değildir.

📈 Sütun Grafiği ile Görselleştirme

Verileri sütun grafiği üzerinde göstermek, karşılaştırmaları görsel olarak çok daha kolay hale getirir. Sütun grafiğinde yatay eksen (x ekseni) kategorileri, dikey eksen (y ekseni) ise sayısal değerleri gösterir.

Bir sütun grafiğinde her sütunun genişliği aynı olmalıdır. Sütunlar arasındaki boşluklar da eşit bırakılmalıdır. Bu sayede veriler arasındaki farklar daha net bir şekilde gözlemlenebilir.

Örneğin, bir manavda satılan meyve miktarlarını gösteren bir grafikte "Elma" sütunu 15 birim yüksekliğinde, "Armut" sütunu ise 10 birim yüksekliğinde ise, elmanın armuttan \( 15 - 10 = 5 \) kilogram daha fazla satıldığını kolayca söyleyebiliriz.