✅ 5. Sınıf Fen Bilimleri: Bağımlı, bağımsız, kontrol değişkenleri Test Çöz

Bir öğrenci, ışığın bitki büyümesine etkisini gözlemlemek istiyor. Bunun için özdeş iki bitkiden birini güneş alan bir pencere önüne, diğerini ise karanlık bir dolaba koyuyor. Her iki bitkiye de her gün eşit miktarda su veriyor.

Bu deneydeki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Bir araştırmacı, bir cismin gölge boyunun ışık kaynağına olan uzaklığına bağlı olarak nasıl değiştiğini incelemektedir. Araştırmacı, ışık kaynağını cisme yaklaştırdıkça gölge boyunun büyüdüğünü gözlemliyor.

Bu deneydeki bağımlı değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Sürtünme kuvvetinin yüzey cinsine bağlı olup olmadığını test etmek isteyen bir öğrenci, aynı oyuncak arabayı önce tahta zeminde, sonra halı zeminde aynı hızla fırlatıyor ve arabanın durma mesafelerini ölçüyor.

Bu deneyde sabit tutulan (kontrol edilen) değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Bir öğrenci, bir dinamometreye asılan yük miktarı arttıkça dinamometre yayındaki uzama miktarının nasıl değiştiğini gözlemlemek istiyor. Öğrenci, aynı dinamometreye sırasıyla $10$ N, $20$ N ve $30$ N ağırlığında cisimler asarak yaydaki uzamaları ölçüyor.

Bu deneydeki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Bir grup öğrenci, ısı yalıtım malzemelerinin etkisini araştırmak için bir deney tasarlıyor. Özdeş iki bardağa aynı sıcaklıkta ve eşit miktarda sıcak su koyuyorlar. Bardaklardan birinin etrafını yün kumaşla, diğerini ise alüminyum folyo ile sarıyorlar. $20$ dakika sonra bardaklardaki suların son sıcaklıklarını ölçüyorlar.

Bu deneyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Bir öğrenci, bir el feneri ve opak bir top kullanarak gölge deneyi yapıyor. Öğrenci, el feneri ile top arasındaki mesafeyi sabit tutarken, ekranı (perdeyi) topa yaklaştırıp uzaklaştırıyor ve her seferinde ekranda oluşan gölgenin alanını ölçüyor.

Buna göre deneyin değişkenleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Can, sıvıların buharlaşma hızına sıcaklığın etkisini incelemek istiyor. Bunun için özdeş iki kaba eşit miktarda su koyuyor. Kaplardan birini $20$ °C sıcaklıktaki odaya, diğerini ise $40$ °C sıcaklıktaki odaya bırakıyor. Gün sonunda kaplarda kalan su miktarlarını ölçüyor.

Can'ın bu deneyinde kontrol edilen (sabit tutulan) değişkenler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Bir araştırmacı, bitki tohumlarının çimlenmesine su miktarının etkisini gözlemlemek için aşağıdaki iki düzeneği hazırlıyor:
- 1. Düzenek: Nemli toprak, $25$ °C sıcaklık, karanlık ortam, $10$ adet fasulye tohumu.
- 2. Düzenek: Kuru toprak, $25$ °C sıcaklık, karanlık ortam, $10$ adet fasulye tohumu.

Bu deneyle ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

Bir öğrenci, bir yüzeyin pürüzlülük derecesinin sürtünme kuvvetine etkisini incelemektedir. Öğrenci, özdeş bir tahta bloğu sırasıyla zımpara kağıdı, cam ve keçe zeminler üzerinde dinamometre ile çekerek harekete başladığı andaki dinamometre değerlerini kaydediyor.

Bu deneydeki bağımsız değişken ve bağımlı değişken sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Isının maddeler üzerindeki genleşme etkisini incelemek isteyen bir öğrenci, boyları ve kalınlıkları tamamen aynı olan bakır ve demir telleri alıyor. Telleri özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtıyor ve boylarındaki uzama miktarlarını ölçüyor.

Bu deney tasarımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bir öğrenci, bir kaynaktan çıkan ışığın yayılma durumunu gözlemlemek için üç farklı düzenek hazırlıyor:
- 1. Düzenek: Düz bir borunun arkasından yanan muma bakıyor.
- 2. Düzenek: Ortasından hafifçe bükülmüş bir borunun arkasından yanan muma bakıyor.
- 3. Düzenek: "S" şeklinde bükülmüş bir borunun arkasından yanan muma bakıyor.

Öğrenci sadece düz borudan baktığında mumu görebildiğini fark ediyor.

Bu deneydeki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Bir araştırmacı, "Bir sıvının kütlesi arttıkça, sıvının sıcaklığını $10$ °C artırmak için verilmesi gereken ısı miktarı da artar." hipotezini test etmek istemektedir.

Araştırmacı bu amaçla kuracağı deney düzeneklerinde aşağıdaki değişkenlerden hangisini bağımsız değişken olarak belirlemeli ve bunu yaparken diğer hangi değişkenleri kontrol altında (sabit) tutmalıdır?

Bir öğrenci, yayların uzama miktarını etkileyen faktörleri incelemek için aşağıdaki dört farklı düzeneği hazırlıyor:
- I. Düzenek: İnce demir yay, ucuna $10$ N ağırlık asılmış.
- II. Düzenek: Kalın demir yay, ucuna $10$ N ağırlık asılmış.
- III. Düzenek: İnce demir yay, ucuna $20$ N ağırlık asılmış.
- IV. Düzenek: İnce bakır yay, ucuna $10$ N ağırlık asılmış.

Öğrenci yaptığı araştırmalarda şu iki hipotezi test etmek istiyor:
- 1. Hipotez: Yayın yapıldığı maddenin cinsi, yayın uzama miktarını etkiler.
- 2. Hipotez: Yaya uygulanan kuvvet, yayın uzama miktarını etkiler.

Buna göre öğrencinin bu hipotezleri test etmek için seçmesi gereken düzenek çiftleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir fen bilimleri öğretmeni, öğrencilerine bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri anlatmak için sınıfta bir deney tasarlıyor.

Öğretmen, siyah ve beyaz renkli özdeş iki metal kutunun içine eşit miktarda ve $20$ °C sıcaklıkta su koyuyor. Kutuların tam ortasına, kutulardan eşit uzaklıkta olacak şekilde $100$ W gücünde bir lamba yerleştiriyor. Lambayı yakıp $15$ dakika bekledikten sonra kutulardaki suların son sıcaklıklarını ölçüyor. Siyah kutudaki suyun sıcaklığının $35$ °C, beyaz kutudaki suyun sıcaklığının ise $26$ °C olduğunu gözlemliyor.

Bu deneye göre öğrencilerin yaptığı aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle yanlıştır?