💡 10. Sınıf Matematik: Koşullu olasılık, analitik geometri, fonksiyonlarda eşitsizlik ve denklemler Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Soru: Bir zar havaya atılıyor. Zarın üst yüzüne gelen sayının çift sayı olduğu bilindiğine göre, bu sayının 4'ten büyük olma olasılığı kaçtır? 🎲
Çözüm ve Açıklama
Bu bir koşullu olasılık sorusudur. Koşullu olasılıkta örnek uzay, verilen bilgiye göre kısıtlanır.
Adım 1: Örnek uzayımızı (tüm durumlar) belirleyelim. Zarın çift geldiği biliniyor. Bu durumda örnek uzayımız: \( E = \{2, 4, 6\} \) olur. Eleman sayısı \( n(E) = 3 \)'tür.
Adım 2: İstenen durumu belirleyelim. Bu çift sayılar arasından 4'ten büyük olanları seçmeliyiz. İstenen küme: \( A = \{6\} \) olur. Eleman sayısı \( n(A) = 1 \)'dir.
Adım 3: Olasılık formülünü uygulayalım:
\[ P(A|E) = \frac{n(A)}{n(E)} \]
Buradan sonucumuz:
\[ P = \frac{1}{3} \]
✅ Cevap: Zarın 4'ten büyük gelme olasılığı \( 1/3 \)'tür.
2
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Soru: Analitik düzlemde \( A(2, 5) \) ve \( B(6, 13) \) noktaları veriliyor. Bu iki nokta arasındaki uzaklık kaç birimdir? 📏
Çözüm ve Açıklama
İki nokta arasındaki uzaklık formülünü kullanarak çözüme ulaşabiliriz.
Adım 1: Formülü hatırlayalım. \( A(x_1, y_1) \) ve \( B(x_2, y_2) \) noktaları için uzaklık \( d \):
\[ d = \sqrt{(x_2 - x_1)^2 + (y_2 - y_1)^2} \]
Adım 2: Verilen değerleri yerine koyalım: \( x_1 = 2, y_1 = 5, x_2 = 6, y_2 = 13 \).
\[ d = \sqrt{(6 - 2)^2 + (13 - 5)^2} \]
\[ d = \sqrt{4^2 + 8^2} \]
\[ d = \sqrt{16 + 64} \]
\[ d = \sqrt{80} \]
Adım 3: Kareköklü ifadeyi sadeleştirelim:
\[ \sqrt{80} = \sqrt{16 \times 5} = 4\sqrt{5} \]
✅ Cevap: İki nokta arasındaki uzaklık \( 4\sqrt{5} \) birimdir.
Bir fonksiyonun x eksenini kestiği noktaları bulmak için \( f(x) = 0 \) denklemini çözmeliyiz.
Adım 1: Denklemi kuralım:
\[ x^2 - 6x + 8 = 0 \]
Adım 2: İkinci dereceden denklemi çarpanlarına ayıralım. Çarpımları 8, toplamları -6 olan iki sayı bulmalıyız. Bu sayılar -2 ve -4'tür.
\[ (x - 2) \times (x - 4) = 0 \]
Adım 3: Kökleri bulalım:
\( x_1 = 2 \) ve \( x_2 = 4 \)
Adım 4: Apsisler toplamını hesaplayalım:
\[ 2 + 4 = 6 \]
💡 İpucu: Kökler toplamı formülü olan \( -b/a \) kullanılarak da \( -(-6)/1 = 6 \) sonucu doğrudan bulunabilirdi.
✅ Cevap: Apsisler toplamı 6'dır.
4
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Soru: Bir sınıftaki öğrencilerin %60'ı erkektir. Erkeklerin %20'si, kızların ise %10'u matematik dersinden başarılı olmuştur. Sınıftan rastgele seçilen bir öğrencinin matematik dersinden başarılı olduğu bilindiğine göre, bu öğrencinin erkek olma olasılığı kaçtır? 🎓
Çözüm ve Açıklama
Bu soruyu çözmek için toplam öğrenci sayısını 100 olarak kabul edelim.
Adım 1: Öğrenci dağılımını yapalım:
Erkek sayısı: 60
Kız sayısı: 40
Adım 2: Başarılı olanları hesaplayalım:
Başarılı Erkek: \( 60 \times 20/100 = 12 \)
Başarılı Kız: \( 40 \times 10/100 = 4 \)
Adım 3: Toplam başarılı öğrenci sayısı (Örnek uzayımız):
\[ 12 + 4 = 16 \]
Adım 4: Başarılı olanlar arasından erkek olma olasılığı:
\[ P = \frac{12}{16} \]
Sadeleştirme yaparsak:
\[ P = \frac{3}{4} \]
✅ Cevap: Seçilen başarılı öğrencinin erkek olma olasılığı \( 3/4 \)'tür.
5
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Soru: Bir taksi durağında açılış ücreti 20 TL ve gidilen her kilometre için 10 TL alınmaktadır. Gidilen yol \( x \) (km) ve ödenecek tutar \( f(x) \) (TL) olmak üzere, ödenecek tutarın 150 TL'den az olması için gidilebilecek tam sayı cinsinden en fazla kaç kilometre yol vardır? 🚕
Çözüm ve Açıklama
Bu bir doğrusal fonksiyon ve eşitsizlik sorusudur.
Adım 1: Fonksiyonu yazalım:
\[ f(x) = 10x + 20 \]
Adım 2: Soruda istenen eşitsizliği kuralım:
\[ 10x + 20 < 150 \]
Adım 3: Eşitsizliği çözelim:
\[ 10x < 150 - 20 \]
\[ 10x < 130 \]
\[ x < 13 \]
Adım 4: \( x \) bir tam sayı olacağına göre, 13'ten küçük en büyük tam sayı 12'dir.
✅ Cevap: En fazla 12 kilometre yol gidilebilir.
6
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
Soru: Analitik düzlemde \( A(1, -2) \) noktasından geçen ve \( y = 3x + 5 \) doğrusuna paralel olan doğrunun denklemi nedir? 📍
Çözüm ve Açıklama
Paralel doğruların eğimleri birbirine eşittir.
Adım 1: Verilen doğrunun eğimini bulalım. \( y = mx + n \) formundaki doğrularda \( m \) eğimdir.
\[ m = 3 \]
Adım 2: Eğimi \( m = 3 \) olan ve \( A(1, -2) \) noktasından geçen doğru denklemini yazalım:
\[ y - y_1 = m \times (x - x_1) \]
\[ y - (-2) = 3 \times (x - 1) \]
Adım 3: Denklemi düzenleyelim:
\[ y + 2 = 3x - 3 \]
\[ y = 3x - 5 \]
✅ Cevap: Doğrunun denklemi \( y = 3x - 5 \) olarak bulunur.
7
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Soru: \( f(x) = 2x - 8 \) fonksiyonu veriliyor. \( f(x) > 0 \) eşitsizliğini sağlayan en küçük tam sayı değeri kaçtır? 🔍
Çözüm ve Açıklama
Fonksiyonun pozitif olduğu aralığı bulmak için eşitsizliği çözmeliyiz.
Adım 1: Eşitsizliği yazalım:
\[ 2x - 8 > 0 \]
Adım 2: Bilinenleri bir tarafa, bilinmeyenleri diğer tarafa toplayalım:
\[ 2x > 8 \]
Adım 3: Her iki tarafı 2'ye bölelim:
\[ x > 4 \]
Adım 4: 4'ten büyük olan en küçük tam sayıyı bulalım:
\[ x = 5 \]
✅ Cevap: Eşitsizliği sağlayan en küçük tam sayı 5'tir.
8
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Soru: Analitik düzlemde \( A(a-3, 4) \) noktası y ekseni üzerinde olduğuna göre, \( a \) kaçtır? 📌
Çözüm ve Açıklama
Bir noktanın konumu hakkında verilen bilgiyi koordinat değerlerine dökelim.
Adım 1: Eğer bir nokta y ekseni üzerinde ise, o noktanın apsisi (x değeri) sıfıra eşittir.
Adım 2: Noktanın apsis değerini sıfıra eşitleyelim:
\[ x = a - 3 \]
\[ a - 3 = 0 \]
Adım 3: Denklemi çözelim:
\[ a = 3 \]
✅ Cevap: \( a \) değeri 3 olmalıdır.
10. Sınıf Matematik: Koşullu olasılık, analitik geometri, fonksiyonlarda eşitsizlik ve denklemler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Soru: Bir zar havaya atılıyor. Zarın üst yüzüne gelen sayının çift sayı olduğu bilindiğine göre, bu sayının 4'ten büyük olma olasılığı kaçtır? 🎲
Çözüm:
Bu bir koşullu olasılık sorusudur. Koşullu olasılıkta örnek uzay, verilen bilgiye göre kısıtlanır.
Adım 1: Örnek uzayımızı (tüm durumlar) belirleyelim. Zarın çift geldiği biliniyor. Bu durumda örnek uzayımız: \( E = \{2, 4, 6\} \) olur. Eleman sayısı \( n(E) = 3 \)'tür.
Adım 2: İstenen durumu belirleyelim. Bu çift sayılar arasından 4'ten büyük olanları seçmeliyiz. İstenen küme: \( A = \{6\} \) olur. Eleman sayısı \( n(A) = 1 \)'dir.
Adım 3: Olasılık formülünü uygulayalım:
\[ P(A|E) = \frac{n(A)}{n(E)} \]
Buradan sonucumuz:
\[ P = \frac{1}{3} \]
✅ Cevap: Zarın 4'ten büyük gelme olasılığı \( 1/3 \)'tür.
Örnek 2:
Soru: Analitik düzlemde \( A(2, 5) \) ve \( B(6, 13) \) noktaları veriliyor. Bu iki nokta arasındaki uzaklık kaç birimdir? 📏
Çözüm:
İki nokta arasındaki uzaklık formülünü kullanarak çözüme ulaşabiliriz.
Adım 1: Formülü hatırlayalım. \( A(x_1, y_1) \) ve \( B(x_2, y_2) \) noktaları için uzaklık \( d \):
\[ d = \sqrt{(x_2 - x_1)^2 + (y_2 - y_1)^2} \]
Adım 2: Verilen değerleri yerine koyalım: \( x_1 = 2, y_1 = 5, x_2 = 6, y_2 = 13 \).
\[ d = \sqrt{(6 - 2)^2 + (13 - 5)^2} \]
\[ d = \sqrt{4^2 + 8^2} \]
\[ d = \sqrt{16 + 64} \]
\[ d = \sqrt{80} \]
Adım 3: Kareköklü ifadeyi sadeleştirelim:
\[ \sqrt{80} = \sqrt{16 \times 5} = 4\sqrt{5} \]
✅ Cevap: İki nokta arasındaki uzaklık \( 4\sqrt{5} \) birimdir.
Bir fonksiyonun x eksenini kestiği noktaları bulmak için \( f(x) = 0 \) denklemini çözmeliyiz.
Adım 1: Denklemi kuralım:
\[ x^2 - 6x + 8 = 0 \]
Adım 2: İkinci dereceden denklemi çarpanlarına ayıralım. Çarpımları 8, toplamları -6 olan iki sayı bulmalıyız. Bu sayılar -2 ve -4'tür.
\[ (x - 2) \times (x - 4) = 0 \]
Adım 3: Kökleri bulalım:
\( x_1 = 2 \) ve \( x_2 = 4 \)
Adım 4: Apsisler toplamını hesaplayalım:
\[ 2 + 4 = 6 \]
💡 İpucu: Kökler toplamı formülü olan \( -b/a \) kullanılarak da \( -(-6)/1 = 6 \) sonucu doğrudan bulunabilirdi.
✅ Cevap: Apsisler toplamı 6'dır.
Örnek 4:
Soru: Bir sınıftaki öğrencilerin %60'ı erkektir. Erkeklerin %20'si, kızların ise %10'u matematik dersinden başarılı olmuştur. Sınıftan rastgele seçilen bir öğrencinin matematik dersinden başarılı olduğu bilindiğine göre, bu öğrencinin erkek olma olasılığı kaçtır? 🎓
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için toplam öğrenci sayısını 100 olarak kabul edelim.
Adım 1: Öğrenci dağılımını yapalım:
Erkek sayısı: 60
Kız sayısı: 40
Adım 2: Başarılı olanları hesaplayalım:
Başarılı Erkek: \( 60 \times 20/100 = 12 \)
Başarılı Kız: \( 40 \times 10/100 = 4 \)
Adım 3: Toplam başarılı öğrenci sayısı (Örnek uzayımız):
\[ 12 + 4 = 16 \]
Adım 4: Başarılı olanlar arasından erkek olma olasılığı:
\[ P = \frac{12}{16} \]
Sadeleştirme yaparsak:
\[ P = \frac{3}{4} \]
✅ Cevap: Seçilen başarılı öğrencinin erkek olma olasılığı \( 3/4 \)'tür.
Örnek 5:
Soru: Bir taksi durağında açılış ücreti 20 TL ve gidilen her kilometre için 10 TL alınmaktadır. Gidilen yol \( x \) (km) ve ödenecek tutar \( f(x) \) (TL) olmak üzere, ödenecek tutarın 150 TL'den az olması için gidilebilecek tam sayı cinsinden en fazla kaç kilometre yol vardır? 🚕
Çözüm:
Bu bir doğrusal fonksiyon ve eşitsizlik sorusudur.
Adım 1: Fonksiyonu yazalım:
\[ f(x) = 10x + 20 \]
Adım 2: Soruda istenen eşitsizliği kuralım:
\[ 10x + 20 < 150 \]
Adım 3: Eşitsizliği çözelim:
\[ 10x < 150 - 20 \]
\[ 10x < 130 \]
\[ x < 13 \]
Adım 4: \( x \) bir tam sayı olacağına göre, 13'ten küçük en büyük tam sayı 12'dir.
✅ Cevap: En fazla 12 kilometre yol gidilebilir.
Örnek 6:
Soru: Analitik düzlemde \( A(1, -2) \) noktasından geçen ve \( y = 3x + 5 \) doğrusuna paralel olan doğrunun denklemi nedir? 📍
Çözüm:
Paralel doğruların eğimleri birbirine eşittir.
Adım 1: Verilen doğrunun eğimini bulalım. \( y = mx + n \) formundaki doğrularda \( m \) eğimdir.
\[ m = 3 \]
Adım 2: Eğimi \( m = 3 \) olan ve \( A(1, -2) \) noktasından geçen doğru denklemini yazalım:
\[ y - y_1 = m \times (x - x_1) \]
\[ y - (-2) = 3 \times (x - 1) \]
Adım 3: Denklemi düzenleyelim:
\[ y + 2 = 3x - 3 \]
\[ y = 3x - 5 \]
✅ Cevap: Doğrunun denklemi \( y = 3x - 5 \) olarak bulunur.
Örnek 7:
Soru: \( f(x) = 2x - 8 \) fonksiyonu veriliyor. \( f(x) > 0 \) eşitsizliğini sağlayan en küçük tam sayı değeri kaçtır? 🔍
Çözüm:
Fonksiyonun pozitif olduğu aralığı bulmak için eşitsizliği çözmeliyiz.
Adım 1: Eşitsizliği yazalım:
\[ 2x - 8 > 0 \]
Adım 2: Bilinenleri bir tarafa, bilinmeyenleri diğer tarafa toplayalım:
\[ 2x > 8 \]
Adım 3: Her iki tarafı 2'ye bölelim:
\[ x > 4 \]
Adım 4: 4'ten büyük olan en küçük tam sayıyı bulalım:
\[ x = 5 \]
✅ Cevap: Eşitsizliği sağlayan en küçük tam sayı 5'tir.
Örnek 8:
Soru: Analitik düzlemde \( A(a-3, 4) \) noktası y ekseni üzerinde olduğuna göre, \( a \) kaçtır? 📌
Çözüm:
Bir noktanın konumu hakkında verilen bilgiyi koordinat değerlerine dökelim.
Adım 1: Eğer bir nokta y ekseni üzerinde ise, o noktanın apsisi (x değeri) sıfıra eşittir.
Adım 2: Noktanın apsis değerini sıfıra eşitleyelim: