İki Kategorik Değişken Arasındaki İlişki Ders Notu

İki Kategorik Değişken Arasındaki İlişki

Bu bölümde, iki farklı kategorik değişken arasındaki ilişkiyi inceleyeceğiz. Kategorik değişkenler, gözlemleri belirli gruplara veya kategorilere ayıran değişkenlerdir. Örneğin, cinsiyet (erkek/kadın), medeni durum (bekar/evli/boşanmış) veya en sevilen renk (kırmızı/mavi/yeşil) gibi. İki kategorik değişken arasındaki ilişkiyi anlamak, verilerdeki örüntüleri ve bağlantıları ortaya çıkarmak için önemlidir.

İki Kategorik Değişken Arasındaki İlişkiyi İnceleme Yöntemleri

İki kategorik değişken arasındaki ilişkiyi incelemek için en yaygın kullanılan yöntemlerden biri çapraz tablo (contingency table) oluşturmaktır. Çapraz tablo, iki değişkenin kategorilerini satırlar ve sütunlar halinde göstererek frekansları özetler.

Çapraz Tablo Oluşturma

Bir çapraz tablo oluştururken, bir değişkenin kategorileri genellikle satırlara, diğer değişkenin kategorileri ise sütunlara yerleştirilir. Tablonun her bir hücresi, her iki değişkene ait belirli bir kategori kombinasyonuna düşen gözlem sayısını (frekansını) gösterir. Satır ve sütun toplamları da tablonun kenarlarında gösterilir.

Örnek 1: Eğitim Durumu ve Tercih Edilen Gazete Türü

Bir araştırmada, öğrencilerin eğitim durumları (Lise, Üniversite, Yüksek Lisans) ile tercih ettikleri gazete türü (Spor, Haber, Magazin) arasındaki ilişki incelenmek isteniyor. Aşağıdaki gibi bir çapraz tablo oluşturulabilir:

Eğitim Durumu	Spor Gazetesi	Haber Gazetesi	Magazin Gazetesi	Satır Toplamı
Lise	45	120	85	250
Üniversite	30	180	90	300
Yüksek Lisans	15	150	60	225
Sütun Toplamı	90	450	235	775

Bu tablodan şu yorumları yapabiliriz:

• Lise mezunları arasında spor gazetesi okuyanların sayısı (45), üniversite mezunlarına (30) ve yüksek lisans mezunlarına (15) göre daha fazladır.
• Haber gazetesi, tüm eğitim grupları tarafından en çok tercih edilen gazete türüdür.
• Magazin gazetesi, lise mezunları tarafından haber gazetesinden sonra en çok tercih edilen türdür.

İlişkiyi Yorumlama

Çapraz tablolar, değişkenler arasında bir ilişki olup olmadığını anlamamıza yardımcı olur. Eğer bir değişkendeki kategoriler değiştiğinde, diğer değişkendeki kategorilerin dağılımı da değişiyorsa, bu iki değişken arasında bir ilişki var demektir. Örneğin, yukarıdaki örnekte, eğitim durumu arttıkça spor gazetesi okuyanların oranında bir azalma eğilimi görülürken, haber gazetesi okuyanların oranı nispeten sabit kalmaktadır.

Günlük Yaşamdan Örnekler

İki kategorik değişken arasındaki ilişkiyi günlük hayatımızda da sıkça gözlemleriz:

• Yaş Grubu ve Sosyal Medya Kullanımı: Gençler arasında belirli sosyal medya platformlarının kullanımı, yaşlılara göre daha yaygın olabilir.
• İl ve En Çok Satılan Ürün Türü: Bir ilin coğrafi yapısı veya kültürel özellikleri, o ilde en çok satılan ürün türünü etkileyebilir (örneğin, sahil kenarı illerde plaj giysileri, dağlık bölgelerde kışlık ekipmanlar).
• Cinsiyet ve Spor Tercihi: Belirli spor dallarına olan ilgi, cinsiyete göre farklılık gösterebilir.

Örnek 2: Cinsiyet ve En Sevilen Film Türü

Bir grup öğrencinin cinsiyetleri (Erkek, Kadın) ve en sevdikleri film türleri (Aksiyon, Komedi, Romantik) arasındaki ilişkiyi inceleyelim:

Cinsiyet	Aksiyon	Komedi	Romantik	Toplam
Erkek	70	40	10	120
Kadın	30	60	90	180
Toplam	100	100	100	300

Bu tablodan:

• Erkek öğrencilerin büyük çoğunluğunun aksiyon filmlerini tercih ettiği görülmektedir.
• Kadın öğrencilerin ise komedi ve özellikle romantik filmleri daha çok tercih ettiği anlaşılmaktadır.
• Aksiyon filmleri erkekler arasında daha popülerken, romantik filmler kadınlar arasında daha popülerdir. Bu durum, cinsiyet ve film türü arasında bir ilişki olduğunu göstermektedir.

Bu tür analizler, pazarlama stratejileri geliştirmeden, sosyal eğilimleri anlamaya kadar birçok alanda faydalı bilgiler sunar.