Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencileri!

Bu ders notu, "6. Sınıf Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki Test 3" testinde karşılaştığınız konuları pekiştirmeniz ve sınava daha iyi hazırlanmanız için özel olarak hazırlandı. Doğal ve beşerî çevrenin ne olduğunu, birbirlerini nasıl etkilediğini ve Türkiye'deki örneklerini bu notlarda bulacaksınız.

🎓 6. Sınıf Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Arasındaki İlişki Test 3 - Ders Notu ve İpuçları

Özet: Bu ders notu, Türkiye'nin doğal çevre özelliklerini (yer şekilleri, iklim, su kaynakları, bitki örtüsü) ve bu özelliklerin beşerî çevre (nüfus dağılışı, yerleşim, ekonomik faaliyetler, ulaşım) üzerindeki etkilerini kapsamaktadır. Ayrıca iklim ve hava durumu arasındaki fark ile harita okuma becerilerine de değinilmektedir.

Doğal Çevre Nedir?

• Doğal çevre, insan etkisi olmadan kendiliğinden oluşan her şeydir.
• Örnekler: Dağlar, ovalar, akarsular, göller, denizler, iklim, bitki örtüsü, hayvanlar.

Beşerî Çevre Nedir?

• Beşerî çevre, insanların doğal çevreyi kendi ihtiyaçları doğrultusunda değiştirmesiyle oluşan her şeydir.
• Örnekler: Şehirler, köyler, yollar, köprüler, barajlar, tarlalar, fabrikalar.

Doğal ve Beşerî Çevre Arasındaki İlişki

Doğal çevre özellikleri, insanların yaşam biçimlerini, yerleşimlerini ve ekonomik faaliyetlerini doğrudan etkiler. İnsanlar da doğal çevreyi kendi ihtiyaçları doğrultusunda şekillendirir.

1. Yer Şekillerinin Etkisi

• Ovalar: Genellikle düz ve verimli arazilerdir. Tarım için çok uygundur ve bu nedenle nüfus yoğunluğu fazladır.
  • Kıyı Ovaları: Deniz kenarına yakın, deniz etkisiyle oluşan ovalardır (Örnek: Çukurova, Bafra Ovası, Büyük Menderes Ovası).
  • İç Ovalar: Denizden uzak, iç bölgelerde oluşan ovalardır (Örnek: Konya Ovası).
• Dağların Uzanışı: Dağların denize paralel veya dik uzanması, iklimi, ulaşımı ve nüfus dağılışını etkiler.
  • Denize Paralel Uzanış (Karadeniz ve Akdeniz): Deniz etkisi iç kesimlere giremez. Kıyı ile iç kesimler arasında iklim ve ulaşım farklılıkları belirgindir. Kıyılarda nüfus yoğunlaşır.
  • Denize Dik Uzanış (Ege): Deniz etkisi iç kesimlere kadar sokulabilir. Kıyı ile iç kesimler arasında iklim ve ulaşım daha kolaydır.
• Yükselti ve Engebe:
  • Türkiye'de genellikle batıdan doğuya doğru yükselti artar ve arazi daha engebeli hale gelir.
  • Engebeli araziler, yerleşimi sınırlar, ulaşım maliyetlerini artırır ve tarım alanlarını kısıtlar. Bu nedenle nüfus genellikle daha azdır.
  • Düz ve alçak alanlar ise yerleşim, tarım ve ulaşım için daha elverişlidir, bu yüzden nüfus yoğunluğu daha fazladır.

⚠️ Dikkat: Fiziki haritalarda renkler yükseltiyi gösterir. Yeşil renk alçak yerleri (ovalar, kıyılar), sarı ve turuncu orta yükseklikteki yerleri, kahverengi ise yüksek ve dağlık alanları ifade eder.

2. İklimin Etkisi

• İklim ve Hava Durumu Farkı:
  • Hava Durumu: Kısa süreli (günlük, haftalık) atmosfer olaylarıdır (Örnek: Yarın kar yağacak, bugün hava güneşli).
  • İklim: Bir bölgede uzun yıllar boyunca gözlemlenen hava olaylarının ortalamasıdır. Geniş alanlarda ve uzun süreli durumları ifade eder (Örnek: Karadeniz iklimi her mevsim yağışlıdır, Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kuraktır).
• Türkiye'deki Başlıca İklim Tipleri ve Özellikleri:
  • Akdeniz İklimi: Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer. Bitki örtüsü makidir. Portakal, muz gibi ürünler yetişir.
  • Karadeniz İklimi: Her mevsim yağışlıdır. Yazlar ılık, kışlar serin geçer. Bitki örtüsü gür ormanlardır. Çay, fındık gibi ürünler yetişir.
  • Karasal İklim: Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer. Bitki örtüsü bozkırdır. Tahıl ürünleri (buğday, arpa) yaygındır. Karasal iklim kendi içinde de farklılıklar gösterebilir (Örnek: Doğu Anadolu'da kışlar daha sert geçer).
• İklimin Bitki Örtüsü, Tarım, Nüfus ve Günlük Yaşama Etkisi:
  • İklim, bir bölgenin doğal bitki örtüsünü belirler.
  • Yetiştirilebilecek tarım ürünlerini etkiler (Örnek: Karadeniz'de çay, Akdeniz'de turunçgiller).
  • Kurak iklimler (Tuz Gölü çevresi gibi) nüfusun seyrek olmasına neden olabilir.
  • İklim, insanların giyim tarzını, evlerinin yapısını ve günlük yaşam alışkanlıklarını (Örnek: Karadeniz'de şemsiye kullanımı) etkiler.

3. Su Kaynaklarının Etkisi

• Su kaynaklarının yeterliliği, yerleşim ve tarım faaliyetleri için hayati öneme sahiptir.
• Su kaynaklarının yetersiz olduğu veya kuraklığın yaşandığı bölgelerde (Örnek: Tuz Gölü çevresi), nüfus genellikle seyrektir ve tarım faaliyetleri kısıtlıdır.

Harita Okuma Becerileri

• Haritalar, doğal ve beşerî çevre özelliklerini anlamak için önemli araçlardır.
• Fiziki Haritalar: Yükselti, dağlar, ovalar, akarsular gibi yer şekillerini gösterir. Renkler yükseltiyi ifade eder.
• İklim Haritaları: Farklı iklim tiplerinin hangi bölgelerde görüldüğünü gösterir.
• Nüfus Yoğunluğu Haritaları: Bir bölgedeki nüfusun ne kadar yoğun olduğunu farklı renk veya tonlarla gösterir.
• Haritaları okurken lejant (harita anahtarı) kısmına dikkat etmek, haritadaki sembollerin ve renklerin ne anlama geldiğini anlamak için çok önemlidir.

💡 İpucu: Harita Okurken Nelere Dikkat Etmelisin?

• Haritanın başlığına bakarak ne hakkında bilgi verdiğini anla.
• Lejantı (harita anahtarı) dikkatlice incele. Renklerin, sembollerin ve taramaların ne anlama geldiğini öğren.
• Yön okunu (genellikle kuzeyi gösterir) kullanarak haritadaki yerlerin konumunu belirle.

⚠️ Dikkat: Sık Yapılan Hatalar!

• İklim ve Hava Durumunu Karıştırmak: "Bugün hava yağmurlu" hava durumudur, "Karadeniz her mevsim yağışlıdır" iklim özelliğidir. Bu farkı iyi anla!
• Harita Lejantını İncelemeden Yorum Yapmak: Haritalardaki renklerin veya sembollerin ne anlama geldiğini lejanttan öğrenmeden çıkarım yapmaya çalışma.
• Doğal ve Beşerî Faktörleri Ayırt Edememek: Yerleşim yeri seçiminde iklim, su, yer şekilleri doğal faktörlerdir. Ulaşım, sanayi, eğitim gibi unsurlar ise beşerî (insan kaynaklı) faktörlerdir. Bu ayrımı iyi yapmalısın.
• Metinde Olmayan Bilgiyi Çıkarım Olarak Kabul Etmek: Verilen bir metin veya haritadan sadece orada yazan veya gösterilen bilgilere dayanarak çıkarım yapmalısın. Kendi genel bilgilerini doğrudan metne eklememeye dikkat et.

Bu ders notları, doğal ve beşerî çevre arasındaki karmaşık ilişkileri anlamana yardımcı olacaktır. Başarılar dilerim!