🎓 Etkin Vatandaşlık (Yaşayan Demokrasi) Ünite Değerlendirme Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, "Etkin Vatandaşlık (Yaşayan Demokrasi)" ünitesi kapsamında karşına çıkabilecek temel kavramları, devletin niteliklerini, Türk yönetim geleneğini ve demokrasinin gelişimini özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara dikkatlice çalışmalısın. İyi bir vatandaş olmanın ve demokratik bir toplumda yaşamanın gerekliliklerini anlamana yardımcı olacak önemli bilgiler burada!

🌍 Etkin Vatandaşlık ve Toplumsal Katılım

• Etkin Vatandaşlık: Toplumun ve devletin işleyişine bilinçli bir şekilde katılan, haklarını ve sorumluluklarını bilen, toplumsal sorunlara duyarlı ve çözüm üretmeye çalışan bireydir.
• Okul Kulüpleri ve Sosyal Faaliyetler:
  • Bireylerin kişilik gelişimine katkı sağlar.
  • Düşünce dünyasını zenginleştirir ve farklı bakış açıları kazandırır.
  • Başkalarıyla birlikte iş yapabilme, işbirliği ve takım çalışması becerilerini güçlendirir.
  • Girişimcilik yeteneğini geliştirir ve sürdürülebilirliğini sağlar.
  • Empati kurma ve toplumsal sorumluluk bilincini artırır.
• 💡 İpucu: Okul kulüpleri, bireyin sadece akademik değil, sosyal ve duygusal gelişimine de büyük katkı sağlar. Başkalarıyla uyum içinde çalışmak, farklı fikirlere saygı duymak etkin vatandaşlığın temelidir.

🇹🇷 Türk Devlet Geleneği ve Yönetim Anlayışı

• Kut Anlayışı: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdarlığın Tanrı tarafından verildiğine inanılan ilahi bir yetkidir. Bu anlayışa göre hükümdar, dünyayı yönetme yetkisini Tanrı'dan alır.
• Hükümdarlık Unvanları: Türk devletlerinde hükümdarlar Han, Hakan, Kağan gibi unvanlar kullanmışlardır.
• Atabey: Selçuklularda melikleri (hükümdar çocukları) yetiştiren tecrübeli devlet adamlarına verilen addır.
• Yönetimde Halkın Refahı: Türk devlet geleneğinde yöneticiler, halkın refahı ve mutluluğu için çalışma sorumluluğunu taşımışlardır. Egemenliğin kaynağı Tanrısal olsa da, yöneticilerin halka karşı sorumlulukları bilinçlidir.
• Egemenlik Sembolleri: Bir devletin bağımsızlığını ve egemenliğini temsil eden önemli unsurlardır. Türk devletlerinde ferman, bayrak, taht gibi unsurlar egemenlik sembolleri olarak kullanılmıştır.
• ⚠️ Dikkat: Türk devlet geleneğinde hükümdarların seçimle belirlenmesi yaygın bir uygulama değildir. Egemenlik genellikle Tanrısal kaynaklıdır ve babadan oğula geçer.

⚖️ Devletin Temel Nitelikleri (Türkiye Cumhuriyeti)

• Demokratik Devlet:
  • Halkın egemenliğine dayanan yönetim biçimidir.
  • Vatandaşlar, kendisini yönetecek kişileri seçerek iş başına getirir (seçme ve seçilme hakkı).
  • Millet iradesi yönetime yansır ve yönetimin temelini oluşturur.
  • Çoğunluğun kararına saygı duyulurken, azınlık hakları da korunur.
  • Örnek: Seçimlerde oy kullanmamız, yöneticilerimizi belirlememiz.
• Hukuk Devleti:
  • Devletin tüm eylem ve işlemlerinde hukuka bağlı olduğu, hukukun üstünlüğüne inanan devlettir.
  • Herkes yasalar karşısında eşittir ve kimseye ayrıcalık tanınmaz.
  • Hükümet hukuka uymak zorundadır.
  • Yasaların anayasaya uygunluğu Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir.
  • Yöneticilerin yaptıkları işlemler Danıştay ve İdare Mahkemeleri tarafından denetlenir. Hukuka aykırı olanlar iptal edilir.
  • Örnek: Bir vatandaşın haksızlığa uğradığını düşündüğünde mahkemeye başvurabilmesi.
• Sosyal Devlet:
  • Vatandaşların sosyal ve ekonomik refahını sağlamayı amaçlayan devlettir.
  • Muhtaç durumdaki vatandaşlara sahip çıkar, sosyal güvenlik kurumları aracılığıyla destek sağlar.
  • Eğitim, sağlık, barınma gibi temel ihtiyaçların karşılanmasına yardımcı olur.
  • Ekonomik gücü olmayan vatandaşların ücretsiz bakımını yapmak, özel eğitime ihtiyacı olanlarla ilgili tedbirler almak sosyal devletin görevlerindendir.
  • Örnek: Devletin annelere doğum yardımı yapması, yaşlılara veya engellilere sosyal destek sağlaması.
• Laik Devlet:
  • Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrıldığı, devletin tüm dinlere eşit mesafede durduğu devlettir.
  • Din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alır.
  • Din ve mezhep konusunda ayrımcılık yapmaz, tüm inananlara ve inanmayanlara eşit davranır.
  • Örnek: Herkesin istediği dine inanma veya inanmama özgürlüğüne sahip olması, devletin hiçbir dini resmi din olarak kabul etmemesi.
• ⚠️ Dikkat: Bir haber metninde veya olayda devletin sosyal yardım, eğitim veya sağlık hizmetleri sunması "Sosyal Devlet" niteliğini gösterirken; seçimler, halkın katılımı "Demokratik Devlet" niteliğini; mahkemeler, kanun önünde eşitlik "Hukuk Devleti" niteliğini yansıtır.

🏛️ Güçler Ayrılığı İlkesi

Devletin temel güçlerinin (yasama, yürütme, yargı) farklı organlar tarafından kullanılması ve birbirini denetlemesi ilkesidir. Bu, demokratik yönetimlerin vazgeçilmez bir özelliğidir.

• Yasama:
  • Kanun yapma, değiştirme ve kaldırma yetkisidir.
  • Türkiye'de bu yetki Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) aittir.
• Yürütme:
  • Çıkarılan kanunları uygulama ve devlet işlerini yönetme yetkisidir.
  • Türkiye'de bu yetki Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından kullanılır.
• Yargı:
  • Kanunlara uygunluğu denetleme, uyuşmazlıkları çözme ve adaleti sağlama yetkisidir.
  • Bağımsız mahkemeler tarafından yerine getirilir.
  • Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay gibi yüksek yargı organları bulunur.
• 💡 İpucu: Güçler ayrılığı ilkesi, tek bir gücün sınırsız yetkiye sahip olmasını engelleyerek, halkın hak ve özgürlüklerini güvence altına alır.

📜 Osmanlı'dan Cumhuriyete Demokrasi Adımları

• Tanzimat Fermanı (1839):
  • Osmanlı Devleti'nde hukuk devleti olma yolunda atılan önemli bir adımdır.
  • Herkesin kanun önünde eşit olduğunu vurgulamıştır.
  • Verginin herkesin gelirine göre toplanacağını belirtmiştir.
  • Müslim ve gayrimüslim tüm vatandaşların can ve mal güvenliğini devlet güvencesi altına almıştır.
  • Padişahın yetkilerini kısıtlamış, kanun üstünlüğü ilkesini benimsemiştir.
  • ⚠️ Dikkat: Tanzimat Fermanı, halk iradesinin yönetime yansıdığı anlamına gelmez. Henüz seçimler veya halkın yönetime doğrudan katılımı söz konusu değildir.
• Divan-ı Hümayun: Osmanlı Devleti'nde önemli devlet işlerinin görüşüldüğü ve karara bağlandığı bir danışma ve yönetim organıydı. II. Mahmut döneminde kaldırılarak yerine daha modern bakanlıklar kurulmuştur.
• Antidemokratik Yönetimler (Kanun Devleti):
  • Hukukun üstünlüğü ilkesinin ihlal edildiği yönetimlerdir.
  • Siyasi gücün (genellikle parlamentodaki çoğunluğun) kendi çıkarlarına uygun kanunları çıkarabildiği ve bu kanunları belirli kişilerin çıkarlarını korumak için kullanabildiği yönetimlerdir.
  • Eşit ve adil bir toplum yapısı genellikle yoktur.
  • Ortak düşünce doğrultusunda hareket edildiği söylenemez, genellikle tek bir grubun veya kişinin çıkarları ön plandadır.

🇹🇷 Atatürk ve Demokrasi

• Millî Egemenlik: Yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin yapısının ruhu, millî egemenliktir. Atatürk, milletin egemenliğini anlayabilmesi ve onu güvenle koruyabilmesi için belirli niteliklere ve üstün eğitime sahip olmasına inanmıştır. Halkın iradesinin yönetimde etkili olması gerektiğini vurgulamıştır.
• Demokrasi İçin Yapılan Çalışmalar:
  • Saltanatın kaldırılarak cumhuriyet yönetimine geçilmesi (Millî egemenliğin sağlanması).
  • Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi (Toplumsal cinsiyet eşitliği ve katılımın artırılması).
  • Temsil Heyeti oluşturulurken üyelerinin seçimle belirlenmesini sağlaması (Halk iradesinin temsiline önem verilmesi).
• Özgürlük: Demokrasinin temel ilkelerinden biridir. Bireylerin inançları, düşünceleri ve yaşam tarzları konusunda serbest olmasıdır. Sultan II. Mahmut'un "Ben tebaamdan Müslümanları camide, Hristiyanları kilisede, Musevileri havrada görmek isterim." sözü, farklı inançlara saygı ve inanç özgürlüğü bağlamında özgürlük ilkesine uygun düşer.
• 💡 İpucu: Atatürk, demokrasiyi sadece bir yönetim biçimi olarak değil, aynı zamanda bir yaşam biçimi olarak görmüş ve onun korunmasında eğitimin kritik rolüne inanmıştır.

Bu ders notları, ünitenin ana hatlarını kavramana yardımcı olacaktır. Konuları tekrar etmeyi ve bol bol soru çözmeyi unutma! Başarılar! 🎉