🎓 7. Sınıf Topraktan Üretir, Toprağı Yönetiriz (Toprak Ana) Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersinin "Topraktan Üretir, Toprağı Yönetiriz" ünitesi kapsamında yer alan önemli konuları kapsamaktadır. Tarih boyunca toprağın ve tarımın insanlık için ne kadar değerli olduğunu, farklı devletlerin toprak yönetim sistemlerini (İkta, Tımar, Dirlik), Coğrafi Keşiflerin dünya ekonomisine ve Osmanlı'ya etkilerini ve günümüzde tarımı destekleyen kurumları bu notta bulacaksınız. Sınavda başarılı olmak için bu konuları iyi anlamak çok önemli! ✨

1. Toprağın Tarih Boyunca Önemi ve İlk Uygarlıklar 🌍

• İnsanlık tarihi boyunca toprak, yaşamın ve üretimin temel kaynağı olmuştur. İlk insanlar toprağı bitki yetiştirmek için kullanmış, zamanla sulama (MÖ 8000), gübreleme (MÖ 4000) ve teraslama (MS 600) gibi yöntemlerle verimliliği artırmışlardır.
• Frigler: Anadolu'nun ilk çağ uygarlıklarından Frigler, tarım ve hayvancılığa büyük önem vermişlerdir. Üretimin sürekliliğini sağlamak amacıyla çok sert kanunlar koymuşlardır. Örneğin, öküz kesmenin veya saban kırmanın cezası ölümdü. 🧑‍🌾 Bu, tarımın onlar için ne kadar hayati olduğunu gösterir.
• Lidyalılar: Kral Yolu üzerinde kurulan Lidyalılar, ticaret sayesinde zenginleşmişlerdir. Kral Yolu gibi önemli ticaret yollarına sahip olmak, devletlere ekonomik alanda büyük üstünlükler sağlamıştır. Parayı icat etmeleri de ticari faaliyetlerini kolaylaştırmıştır. 💰

💡 İpucu: İlk çağ uygarlıklarının ekonomik faaliyetlerini ve bu faaliyetleri korumak için aldıkları önlemleri karıştırmamaya dikkat et!

2. Türk İslam Devletlerinde Toprak Yönetimi: İkta Sistemi 🐎

• Türk İslam devletlerinde (özellikle Selçuklularda) toprakların büyük çoğunluğu devlete aitti. Bu topraklara Miri Topraklar denirdi.
• İkta Sistemi: Miri toprakların belirli bölümlere ayrılarak, hizmet veya maaş karşılığında askerlere, komutanlara ve devlet adamlarına belirli süreler için verilmesi sistemidir.
• İkta Sahiplerinin Görevleri: Toprakları işlemek veya işlettirmek, belirli sayıda asker yetiştirmek ve savaş zamanında orduya katılmak, bulundukları bölgenin güvenliğini sağlamak, devlet adına bazı vergileri toplamak.
• İkta Sisteminin Faydaları: Toprakların boş kalması engellenir, üretimde süreklilik sağlanır. 🌾 Devletin hazinesine yük olmadan büyük bir ordu oluşturulur (asker ihtiyacı karşılanır). Merkezi otorite güçlenir, devletin uzak bölgelerdeki kontrolü artar. Bölgelerin güvenliği sağlanır.

⚠️ Dikkat: İkta sistemi, toprak üzerinde mülkiyet hakkı vermezdi. İkta sahipleri sadece toprağı kullanma ve vergi toplama hakkına sahipti. Toprağın asıl sahibi devletti. Halkın yönetime katılımını sağlamak gibi bir amacı yoktur.

3. Osmanlı Devleti'nde Toprak Yönetimi ve Ekonomi: Tımar ve Dirlik Sistemi 🇹🇷

• Osmanlı Devleti'nde de temel ekonomik faaliyet tarımdı ve devlet ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayanıyordu. Bu durum, tarımsal üretimin devamlılığı için politikalar belirlenmesini ve önlemler alınmasını sağlamıştır.
• Dirlik Sistemi: Osmanlı Devleti'nde devlete ait olan (Miri) toprakların gelirlerinin, hizmet karşılığı devlet görevlilerine ve askerlere (sipahilere) bırakılması sistemidir. Dirlik sistemi kendi içinde gelirlere göre üç ana gruba ayrılırdı:
• Has: Geliri 100.000 akçeden fazla olan topraklardır. Padişah ve hanedana mensup kişilere, vezirlere, beylerbeylerine verilirdi.
• Zeamet: Geliri 20.000 ile 100.000 akçe arasında olan topraklardır. Subaşı gibi memurlara, eyalet merkezlerindeki defterdarlara ve sancak beylerine verilirdi.
• Tımar: Geliri 3.000 ile 20.000 akçe arasında olan topraklardır. Hizmet karşılığı sipahi askerlere verilirdi.
• Tımar Sistemi: Dirlik sisteminin en yaygın ve önemli koludur. Tımar sahipleri (sipahiler), kendilerine verilen toprağın gelirleriyle geçinir, bir kısım gelirle de atlı asker (cebelü) yetiştirirlerdi. Çiftçinin devlete vermesi gereken vergiyi, tımar sahibi sipahi toplardı.
• Tımar Sisteminin Faydaları: Devlet hazinesinden para çıkmadan büyük bir ordu (Tımarlı Sipahiler) beslenirdi. Topraklar sürekli işlenir, üretimde süreklilik sağlanırdı. Devlet otoritesi ülkenin en ücra köşelerine kadar ulaşırdı. Vergiler düzenli toplanırdı. Bölgelerin güvenliği sağlanırdı.
• Üretimi Koruma Politikaları: Osmanlı Devleti'nde üretim yapmayan köylüden toprağı geri alma gibi uygulamalar, tarımsal üretimi korumaya yönelik önemli adımlardı.

⚠️ Dikkat: Tımar sahibi, toprağın asıl sahibi değildir. Sadece toprağı kullanma ve vergi toplama hakkına sahiptir. Bu hak, berat adı verilen belge ile verilirdi ve yetkileri sınırlıydı. Tımar sistemi, İkta sistemine benzer özellikler taşır.

4. Coğrafi Keşifler ve Dünya Ticaretine Etkileri ⛵

• 15. ve 16. yüzyıllarda Avrupalı denizcilerin yeni ticaret yolları ve kıtalar bulmasıyla başlayan döneme Coğrafi Keşifler denir.
• Coğrafi Keşiflerin Önemli Sonuçları:
• Ticaret Yollarının Değişimi: İpek Yolu ve Baharat Yolu gibi geleneksel ticaret yolları önemini kaybetti. Akdeniz ticareti canlığını yitirdi. 📉
• Yeni Ticaret Merkezleri: Atlas Okyanusu kıyısındaki limanlar (Lizbon, Sevilla, Amsterdam, Londra) önem kazandı.
• Yeni Ürünler: Avrupa'ya domates, patates, kakao, tütün gibi yeni ürünler geldi.
• Ekonomik Değişim: Avrupa'ya bol miktarda altın ve gümüş taşındı, bu da Avrupa'da zenginliğin artmasına ve yeni bir tüccar sınıfının (burjuvazi) güçlenmesine yol açtı.
• Osmanlı Devleti'ne Etkisi: Osmanlı Devleti'nin elindeki ticaret yollarının önemini kaybetmesiyle gümrük gelirleri azaldı ve ekonomik olarak olumsuz etkilendi.
• Siyasi Sonuçlar: Keşifler sonucunda zenginleşen Avrupalı krallıklar, ordularını güçlendirerek merkezi ve mutlak krallıkların güçlenmesine ortam hazırladı.

💡 İpucu: Coğrafi Keşifler, Osmanlı Devleti'ni ekonomik olarak olumsuz etkilerken, Avrupa'da merkantilizm (maden zenginliği) anlayışını ve yeni ekonomik düzenleri tetiklemiştir.

5. Günümüzde Tarım ve Destekleyici Kurumlar 🌱

• Günümüzde de tarım, ülkemiz ekonomisi için hayati bir öneme sahiptir. Gıda ihtiyacını karşılamak, üretimi ve geliri artırmak amacıyla birçok kurum ve kuruluş faaliyet göstermektedir.
• Tarımı Destekleyen Önemli Kurumlar:
• T.C. Ziraat Bankası: Çiftçilere kredi ve finansal destek sağlar. 🏦
• Devlet Su İşleri (DSİ): Sulama projeleri yapar, barajlar inşa eder, su kaynaklarını yönetir. 💧
• Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO): Tarım ürünlerinin (özellikle tahıl) alım satımını düzenler, fiyat istikrarını sağlar, çiftçiyi korur. 🌾
• Tarım Kredi Kooperatifleri: Çiftçilere girdi (gübre, tohum vb.) temini ve ürünlerinin pazarlanmasında yardımcı olur.
• Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP): Bölgedeki tarım ve hayvancılığı geliştirmeyi amaçlayan büyük bir bölgesel kalkınma projesidir.
• Diğer Kurumlar ve Görevleri:
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK): Ülkenin ekonomik, sosyal, demografik verilerini toplar, işler ve yayınlar. Tarım sektörüyle ilgili istatistikler sunsa da, doğrudan tarımsal üretim veya destek faaliyetlerinde bulunmaz. 📊
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): Sosyal güvenlik hizmetleri (emeklilik, sağlık sigortası vb.) sunar. Tarımı doğrudan destekleyen bir kurum değildir.

⚠️ Dikkat: Kurumların görevlerini iyi öğrenin. Hangisinin doğrudan tarımsal destek sağladığını, hangisinin farklı bir alanda faaliyet gösterdiğini ayırt etmek önemlidir.