Sorunun Çözümü
Verilen metin, Osmanlı Devleti'ndeki tımar sistemini ve bu sistemin işleyişini açıklamaktadır. Metni adım adım inceleyerek seçenekleri değerlendirelim:
- A) Toprak yönetimi sisteminin planlı bir şekilde yürütüldüğü: Metinde, yeni fethedilen topraklara kâtiplerin gönderilmesi, arazinin gelirlerine göre belirli dilimlere ayrılması (tımar, zeamet, has), dirliklerin hizmet karşılığı verilmesi ve geri alınma şartları (mazeretsiz sefere katılmama, toprağı üç yıl boş bırakma) gibi detaylar, sistemin planlı ve düzenli bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu bilgiye ulaşılabilir.
- B) Üretimde sürekliliğin sağlandığı: Metinde "Toprağın mazeretsiz arka arkaya üç yıl boş bırakılması... tımarın geri alınma sebebiydi." ifadesi yer almaktadır. Bu kural, toprakların sürekli işlenmesini ve dolayısıyla üretimin devamlılığını sağlamayı amaçlamaktadır. Bu bilgiye ulaşılabilir.
- C) Devletin maaş ödeme yükünden kurtulduğu: Metinde "Dirlik sahipleri bu yerlerin vergilerini toplar, bu vergilerle besledikleri askerlerle de savaşa katılırlardı." denilmektedir. Bu durum, devletin merkezi hazineden doğrudan maaş ödemek yerine, hizmet karşılığı dirlik vererek hem asker besleme hem de idari görevlilerin geçimini sağlama yükünden kurtulduğunu açıkça göstermektedir. Bu bilgiye ulaşılabilir.
- D) Padişahın yetkilerinin kısıtlandığı: Metinde tımar sisteminin işleyişi anlatılmakta, ancak padişahın yetkilerinin kısıtlandığına dair hiçbir bilgi veya ima bulunmamaktadır. Aksine, toprakların asıl sahibinin devlet olması ve dirliklerin verilip geri alınması gibi kuralların varlığı, devletin (dolayısıyla padişahın) otoritesinin güçlü olduğunu düşündürmektedir. Bu bilgiye metinden ulaşılamaz.
Bu nedenle, metinden ulaşılamayacak yargı D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.