🎓 7. Sınıf Nereye Yerleşelim? Test 1 - Ders Notu ve İpuçları

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, "7. Sınıf Nereye Yerleşelim? Test 1" sınavında karşınıza çıkabilecek temel coğrafya konularını kapsayan kapsamlı bir tekrar rehberidir. Bu test, özellikle yerleşmeyi ve nüfusun dağılışını etkileyen doğal ve beşerî faktörler ile Türkiye'de nüfusun genel dağılışı üzerine odaklanmaktadır. Sınav öncesi bu notları dikkatlice okuyarak konuları pekiştirebilir ve başarıya bir adım daha yaklaşabilirsiniz!

Yerleşmeyi ve Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler

İnsanların bir bölgeyi yerleşim yeri olarak seçmesinde ve nüfusun o bölgede yoğunlaşmasında birçok etken rol oynar. Bu etkenleri doğal ve beşerî (insan kaynaklı) faktörler olarak iki ana başlıkta inceleyebiliriz:

A. Doğal Faktörler

• İklim: İnsanlar genellikle ılıman iklime sahip, aşırı sıcak veya soğuk olmayan bölgeleri tercih ederler. Akdeniz ve Ege kıyıları gibi yerler bu nedenle yoğun nüfusludur.
• Su Kaynakları: Yaşam için vazgeçilmez olan su, yerleşim yerlerinin seçiminde en temel faktörlerden biridir. Akarsu kenarları, göl çevreleri ve yeraltı su kaynaklarının bol olduğu yerler tarih boyunca tercih edilmiştir. (Örnek: Adana'da Seyhan ve Ceyhan nehirleri çevresi.)
• Yeryüzü Şekilleri: Düz ve alçak ovalar, platolar yerleşme için daha elverişliyken, dağlık, engebeli ve yüksek araziler (örneğin Doğu Anadolu'nun yüksek kesimleri) yerleşmeyi kısıtlar ve nüfusun seyrek olmasına neden olur.
• Toprak Verimliliği: Tarımsal faaliyetler için uygun, verimli topraklara sahip alanlar (örneğin Gediz Ovası, Çukurova) yoğun nüfusludur.
• Yükselti: Genellikle deniz seviyesinden yüksek yerlerde oksijen azalır ve iklim koşulları sertleşir. Bu nedenle yüksek yerler (istisnalar hariç) seyrek nüfusludur.
• Bitki Örtüsü: Çok sık ormanlar veya bataklıklar, yerleşmeyi zorlaştıran doğal faktörlerdendir.

⚠️ Dikkat: Doğal güzellikler, yerleşim yeri seçiminde diğer temel doğal faktörler (su, iklim, yeryüzü şekilleri) kadar belirleyici değildir. Daha çok turizm gibi beşerî faaliyetleri etkiler.

B. Beşerî ve Ekonomik Faktörler

• Tarım: Verimli tarım arazilerinin bulunduğu bölgeler (ovalık alanlar) tarih boyunca ve günümüzde yoğun nüfusludur.
• Sanayi: Sanayi tesislerinin kurulduğu bölgeler, iş imkanları nedeniyle yoğun göç alır ve nüfuslanır. (Örnek: Kocaeli, İstanbul, İzmir.)
• Ticaret: Ulaşım yolları üzerinde bulunan, limanlara sahip veya sınır kapılarına yakın şehirler ticaretin gelişmesiyle nüfuslanır. (Örnek: İstanbul, İzmir, Edirne.)
• Madencilik: Yeraltı kaynaklarının (kömür, demir vb.) çıkarıldığı bölgeler, madencilik faaliyetleri nedeniyle nüfuslanır. (Örnek: Zonguldak.)
• Turizm: İklimi uygun, doğal güzellikleri veya tarihi zenginlikleri olan bölgeler turizm faaliyetleri sayesinde nüfuslanır. (Örnek: Antalya.)
• Ulaşım: Önemli ulaşım ağlarının kesişim noktaları veya liman şehirleri, ulaşım kolaylığı nedeniyle yerleşim ve nüfus için cazip hale gelir.
• İdari Fonksiyonlar: Başkentler veya yönetim merkezleri, idari görevler ve iş imkanları nedeniyle yoğun nüfusludur. (Örnek: Ankara.)
• Tarihi Faktörler: Bazı yerleşim yerleri, tarih boyunca stratejik veya kültürel önemi nedeniyle günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. (Örnek: Çatalhöyük ve Çayönü gibi Neolitik Dönem yerleşimleri.)

💡 İpucu: Bir bölgenin nüfuslanmasında genellikle birden fazla faktör bir arada etkilidir. Örneğin, İstanbul hem sanayi, hem ticaret, hem de ulaşım ve tarihi faktörler nedeniyle yoğun nüfusludur.

Nüfus Yoğunluğu ve Nüfus Miktarı

• Nüfus Miktarı: Bir bölgede yaşayan toplam insan sayısıdır.
• Nüfus Yoğunluğu: Birim alana (genellikle 1 km²) düşen insan sayısıdır. Nüfus yoğunluğu, toplam nüfus miktarının yüzölçümüne bölünmesiyle bulunur.
• Bir bölgenin nüfus miktarı az olmasına rağmen yüzölçümü de küçükse, nüfus yoğunluğu fazla olabilir. Tam tersi, nüfus miktarı fazla olmasına rağmen yüzölçümü çok genişse, nüfus yoğunluğu az olabilir. (Örnek: Rize'nin yüzölçümü küçük olduğu için nüfus yoğunluğu Konya'dan fazla olabilir; Konya'nın yüzölçümü geniş olduğu için nüfus yoğunluğu daha az olabilir.)

Türkiye'de Nüfusun Dağılışı

Türkiye'de nüfusun dağılışı düzenli değildir. Bazı bölgeler çok yoğun nüfusluyken, bazı bölgeler oldukça seyrektir. Bu durum, yukarıda bahsedilen doğal ve beşerî faktörlerin bölgelere göre farklılık göstermesinden kaynaklanır.

• Yoğun Nüfuslu Alanlar:
  • Marmara Bölgesi (özellikle İstanbul ve çevresi): Sanayi, ticaret, ulaşım, idari fonksiyonlar.
  • Ege Bölgesi kıyıları (İzmir ve çevresi): Tarım, sanayi, ticaret, turizm.
  • Akdeniz Bölgesi kıyıları (Adana, Antalya ve çevresi): Tarım, turizm, sanayi.
  • Zonguldak ve çevresi: Madencilik.
  • Ankara: İdari fonksiyonlar, sanayi, ticaret.
  • Kocaeli ve Bursa: Sanayi.
• Seyrek Nüfuslu Alanlar:
  • Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek ve engebeli kesimleri: Yeryüzü şekilleri, iklimin sertliği.
  • İç Anadolu Bölgesi'nin bazı kurak ve engebeli alanları (Tuz Gölü çevresi gibi).
  • Doğu Karadeniz'in iç ve yüksek kesimleri: Dağlık yapı.
  • Toros Dağları'nın yüksek kesimleri.
  • Hakkari bölümü: Yeryüzü şekilleri, iklim.
  • Menteşe Yöresi (Muğla): Dağlık yapı.

Tarih Boyunca Yerleşme

İnsanlık tarihi boyunca yerleşim yerlerinin seçilmesinde temel ihtiyaçlar ön planda olmuştur:

• Beslenme: Avcılık, toplayıcılık ve daha sonra tarım faaliyetleri için uygun alanlar (verimli topraklar, su kaynakları, av hayvanlarının bol olduğu yerler).
• Barınma: Doğal barınaklar (mağaralar) veya yapı malzemesi bulunabilen yerler.
• Güvenlik: Saldırılardan korunmak için savunmaya elverişli yerler (yüksek tepeler, nehir kıyıları).
• Avcı-toplayıcı toplumdan tarım toplumuna geçiş, insanların yerleşik hayata geçmesinde ve köy yerleşimlerinin oluşmasında kritik bir rol oynamıştır. (Örnek: Çatalhöyük ve Çayönü gibi Neolitik Dönem yerleşimleri.)

💡 İpucu: Tarih öncesi dönemlerde insanlar öncelikle temel ihtiyaçlarını (beslenme, barınma, güvenlik) karşılayabilecekleri yerleri tercih etmişlerdir.