🎓 7. Sınıf İnsanı Yaşat ki Devlet Yaşasın (Osmalı Devleti'nin Fetih Siyaseti) Test 9 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan yükseliş dönemine kadar uyguladığı fetih siyasetini, önemli padişahların (Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman) dönemlerindeki ana olayları ve Osmanlı'nın fetihlerdeki temel politikalarını (Gaza ve Cihat, İstimalet, İskan, Hoşgörü) kapsamaktadır. Ayrıca İstanbul'un fethi, Akdeniz'deki deniz hakimiyeti ve Anadolu'daki Türk birliğinin sağlanması gibi kritik konulara odaklanılmıştır.

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş ve Yükseliş Dönemi Fetih Siyaseti ⚔️

• Osmanlı Devleti, kuruluşundan itibaren sürekli bir büyüme ve genişleme politikası izlemiştir. Bu büyümenin temelinde belirli siyasi, dini, ekonomik ve askeri stratejiler yer almıştır.
• Gaza ve Cihat Anlayışı: Osmanlı Beyliği'nin ilk dönemlerinden itibaren Bizans İmparatorluğu gibi Hristiyan devletlere karşı yaptığı savaşlar, İslamiyet'i yayma ve koruma amacı taşıyan "Gaza ve Cihat" ruhuyla yapılmıştır. Bu durum, Osmanlı'nın diğer Türk beylikleriyle mücadele etmek yerine Bizans sınırlarında genişlemesini sağlamıştır.
• İstimalet ve Hoşgörü Politikası: Osmanlı Devleti, fethettiği yerlerdeki halka karşı adil ve hoşgörülü bir yönetim sergilemiştir. Din, dil, ırk ayrımı yapmadan, onların inanç ve yaşam biçimlerine karışmamış, zorla Müslümanlaştırma yoluna gitmemiştir. Bu politika, fethedilen bölgelerdeki halkın Osmanlı yönetimini daha kolay benimsemesini ve isyan etmemesini sağlamıştır. Buna "İstimalet" politikası denir.
• İskan Politikası: Fethedilen topraklara Anadolu'dan Türkmen ailelerinin yerleştirilmesi politikasıdır. Bu sayede fethedilen yerler Türkleşmiş ve İslamlaşmış, bölgenin güvenliği sağlanmış ve Osmanlı otoritesi güçlenmiştir.

💡 İpucu: İstimalet, fethedilen halkın gönlünü kazanma, hoşgörüyle yaklaşma; İskan ise fethedilen yerleri kalıcı hale getirme politikasıdır. İkisi de fetihlerin kalıcılığını artırmıştır.

İstanbul'un Fethi ve Fatih Sultan Mehmet Dönemi 👑

• Fatih Sultan Mehmet, Osmanlı tarihinin en önemli padişahlarından biridir. Onun en büyük hedefi, Osmanlı toprak bütünlüğünü bozan ve Avrupa ile Anadolu arasındaki geçişi zorlaştıran İstanbul'u fethetmekti.
• İstanbul'un Fethinin Nedenleri ve Önemi:
  • Osmanlı toprak bütünlüğünü sağlamak (Anadolu ve Rumeli toprakları arasında bir köprü görevi görmesi).
  • İpek Yolu gibi önemli ticaret yollarının kontrolünü ele geçirmek.
  • Bizans'ın Osmanlı aleyhine Avrupa devletlerini kışkırtmasını engellemek.
  • Hz. Muhammed'in hadisine nail olmak ve İslam dünyasında büyük bir prestij kazanmak.
  • Stratejik konumu nedeniyle askeri ve siyasi üstünlük sağlamak.
• Fatih Sultan Mehmet'in Hazırlıkları:
  • Boğazların kontrolünü sağlamak için Rumeli Hisarı'nı inşa ettirdi. Bu, daha önce yapılan Anadolu Hisarı ile birlikte Boğaz'ı tamamen Osmanlı kontrolüne aldı.
  • Şehir surlarını yıkabilecek büyük toplar (Şahi Topları) döktürdü.
  • Güçlü bir donanma hazırladı ve gemileri karadan yürüterek Haliç'e indirdi.
  • Kuşatma sırasında arkadan saldırıları önlemek için Balkan ve Anadolu'daki devletlerle anlaşmalar yaptı.
• Fethin Sonuçları:
  • Osmanlı Devleti'nin yeni başkenti İstanbul oldu.
  • Osmanlı toprak bütünlüğü sağlandı.
  • Fatih Sultan Mehmet "Fatih" unvanını aldı ve İslam dünyasında büyük bir saygınlık kazandı.
  • Dünya Tarihi Açısından: Orta Çağ sona erdi, Yeni Çağ başladı. Avrupa'da feodalite zayıfladı, krallıklar güçlendi ve coğrafi keşiflere zemin hazırlandı.
  • İdari ve Kültürel Açısından: Fatih, İstanbul'da yaşayan Ortodokslara inanç özgürlüğü tanıdı, şehri imar etti ve bilim insanlarını destekleyerek bir kültür merkezi haline getirdi.
• ⚠️ Dikkat: İstanbul'un fethinin Rumeli'ye geçişi gerçekleştirmek gibi bir amacı olamaz çünkü Osmanlı Devleti zaten fetihten önce Rumeli'ye geçmişti (Çimpe Kalesi). Bu tür çeldiricilere dikkat edin!

Yavuz Sultan Selim Dönemi: Doğu ve Anadolu'da Hakimiyet 🕌

• Yavuz Sultan Selim, daha çok Doğu ve Güney yönlü fetihlere odaklanmıştır. Amacı, Anadolu'da Türk siyasi birliğini kesin olarak sağlamak ve İslam dünyasının liderliğini ele geçirmektir.
• Anadolu Türk Siyasi Birliğinin Sağlanması:
  • Çaldıran Savaşı (1514): Osmanlı'ya dini ve siyasi olarak tehdit oluşturan Safevi Devleti'ni yendi. Böylece Safevilerin Anadolu üzerindeki olumsuz faaliyetleri sona erdirildi.
  • Turnadağ Savaşı (1515): Anadolu'daki son Türk beyliği olan Dulkadiroğulları Beyliği'ni ortadan kaldırdı. Bu savaşla Anadolu Türk siyasi birliği büyük ölçüde sağlandı.
• Mısır Seferi ve Memlüklerin Yıkılışı:
  • Memlük Devleti, Mısır, Suriye ve Arabistan Yarımadası'na hakimdi ve Portekizlilerle Kızıldeniz ticaretinde sorunlar yaşıyordu. Ayrıca Safevilerle iş birliği içindeydi.
  • Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) Savaşları: Yavuz Sultan Selim, Memlük ordularını mağlup ederek bu devlete son verdi.
  • Sonuçları: Mısır, Suriye ve Arabistan Yarımadası Osmanlı'nın eline geçti. Kutsal Emanetler İstanbul'a getirildi. Baharat Yolu'nun kontrolü Osmanlı'ya geçti, bu da ekonomik ve siyasi açıdan büyük katkı sağladı. Halifelik Osmanlı padişahlarına geçti ve Osmanlı Devleti İslam dünyasının lideri oldu.

Kanuni Sultan Süleyman Dönemi: Akdeniz ve Avrupa'da Güç 🌊

• Kanuni Sultan Süleyman, Osmanlı Devleti'nin en uzun süre tahtta kalan padişahıdır ve onun döneminde Osmanlı Devleti en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Hem karada hem denizde önemli fetihler yapılmıştır.
• Avrupa Fetihleri:
  • Belgrad'ın Fethi (1521): Orta Avrupa'nın kapısı olarak bilinen Belgrad fethedildi. Bu, Avrupa içlerine ilerleyiş için önemli bir adımdı.
  • Mohaç Meydan Savaşı (1526): Macaristan kısa sürede mağlup edildi ve Orta Avrupa'nın yolu Türklere açıldı. Bu, dünyanın en kısa süren meydan savaşlarından biridir (yaklaşık 2 saat).
  • Viyana Kuşatması: Kanuni döneminde iki kez Viyana kuşatılmış ancak kış şartları ve lojistik sorunlar nedeniyle alınamamıştır.
• Akdeniz Hakimiyeti ve Deniz Zaferleri:
  • Rodos'un Fethi (1522): Akdeniz'deki korsan faaliyetlerinin üssü olan Rodos adası fethedilerek Akdeniz'de güvenlik sağlandı.
  • Preveze Deniz Savaşı (1538): Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Haçlı donanmasını Preveze açıklarında büyük bir zaferle yendi. Bu zaferle Akdeniz Türk gölü haline geldi ve Osmanlı'nın Akdeniz'deki rakipsiz gücü tescillendi.
• ⚠️ Dikkat: Kanuni Sultan Süleyman'ın "Kanuni" unvanı, onun döneminde çok sayıda kanun çıkarıp ülke yönetimini güçlendirmesinden gelir. Ancak bir metin veya görselde bu bilgi doğrudan verilmiyorsa, sadece unvandan yola çıkarak bu sonuca ulaşmak yanıltıcı olabilir. Sorularda verilen bilgilere sadık kalmak önemlidir.

Önemli Komutanlar ve Stratejik Fetihler 🎖️

• Barbaros Hayrettin Paşa ve Deniz Gücü: Osmanlı donanmasının başına geçerek Akdeniz'de önemli bir güç haline gelmesini sağlayan büyük denizcidir. Preveze Deniz Savaşı'ndaki zaferiyle Osmanlı'nın Akdeniz'deki hakimiyetini pekiştirmiştir.
• Kıbrıs'ın Fethi (1571):
  • Kıbrıs, Doğu Akdeniz'in stratejik bir adasıydı ve Venediklilerin elindeydi.
  • Fethin Nedenleri: Venediklilerin Osmanlı sınırlarına saldırıları, adanın korsanlara yataklık etmesi (özellikle hac gemilerine saldıran korsanlar), Doğu Akdeniz ticaret yollarının güvenliğini sağlamak ve adanın stratejik konumu nedeniyle askeri ve siyasi kontrolü ele geçirme isteği.
  • Kıbrıs'ın fethine yönelik verilen notta genellikle askeri, siyasi ve dini gerekçeler vurgulanır. Ekonomik gerekçe (ticaret yolları güvenliği gibi) bazen dolaylı olarak anlaşılsa da, doğrudan "ekonomik" bir vurgu yapılmayabilir.

Genel İpuçları ve Dikkat Edilmesi Gerekenler 🧠

• Metinleri Dikkatli Oku: Sorularda verilen metinlerdeki her kelime önemlidir. Çıkarım yaparken sadece metinde geçen bilgilere dayanmaya özen gösterin.
• "Ulaşılamaz" veya "Yer Almaz" Sorularına Dikkat: Bu tür sorularda doğru şıkkı değil, metinde bahsedilmeyen veya metinden çıkarılamayan seçeneği bulmanız gerekir.
• Kavram Bilgisi: Gaza ve Cihat, İstimalet, İskan, Devşirme, Tımar gibi temel Osmanlı politikalarını ve kavramlarını iyi öğrenin. Bu kavramların ne anlama geldiğini bilmek, metinleri yorumlamanıza yardımcı olacaktır.
• Neden-Sonuç İlişkileri: Tarihi olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini kurmaya çalışın. Örneğin, İstanbul'un fethinin nedenleri ve sonuçları arasındaki bağlantıyı anlamak önemlidir.
• Padişah Dönemleri: Hangi padişahın hangi önemli olayı gerçekleştirdiğini bilmek, kronolojik sıralama ve olayları doğru kişiyle eşleştirme açısından kritiktir.
• Coğrafi Bilgi: Fethedilen yerlerin (İstanbul, Belgrad, Rodos, Mısır, Kıbrıs) harita üzerindeki konumları ve stratejik önemleri hakkında genel bir fikre sahip olmak, fetihlerin nedenlerini daha iyi anlamanıza yardımcı olur.