🎓 7. Sınıf Beylikten Cihan Devletine (Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu) Test 7 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecini, büyüme nedenlerini, ilk dönem padişahlarının önemli icraatlarını, devlet yönetim yapısını, askeri teşkilatını ve karşılaştığı önemli olayları kapsamaktadır. Sınavlara hazırlanırken veya bu konuları tekrar ederken başvurabileceğin kapsamlı bir rehberdir. 👍

🌍 Anadolu'nun Durumu ve Osmanlı'nın Kuruluş Ortamı

• Kösedağ Savaşı (1243): Türkiye Selçuklu Devleti'nin Moğollara yenilmesiyle Anadolu'da Türk siyasi birliği bozuldu. Bu durum, Anadolu'da birçok Türk beyliğinin kurulmasına yol açtı ve merkezi otorite zayıfladı. Tıpkı bir futbol takımının yıldız oyuncusu sakatlanınca takımın dağılması gibi, Selçuklu da Moğollar karşısında zayıfladı.
• İkinci Beylikler Dönemi: Kösedağ Savaşı sonrası ortaya çıkan bu beylikler, Osmanlı Beyliği'nin de kurulduğu rekabetçi bir ortam yarattı.
• Bizans İmparatorluğu'nun Durumu: Osmanlı Beyliği kurulduğunda Bizans İmparatorluğu, iç karışıklıklar, taht kavgaları ve ekonomik sorunlarla oldukça zayıflamıştı. Bu durum, Osmanlı'nın batı yönünde genişlemesi için uygun bir zemin oluşturdu.

🚀 Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve Erken Dönem Gelişmeleri

• Söğüt ve Domaniç: Osmanlı Beyliği'nin ilk kurulduğu yerler olan Söğüt ve Domaniç, stratejik bir konuma sahipti. Bu konum, Bizans sınırında gaza (İslam uğruna savaş) faaliyetleri için elverişliydi ve önemli ticaret yollarına yakındı. Bu durum, beyliğin hem askeri hem de ekonomik olarak hızla gelişmesine katkı sağladı.
• Osman Gazi (1299-1326):
  • Şeyh Edebali'den aldığı dini eğitim ve babası Ertuğrul Gazi'den edindiği devlet tecrübesiyle öne çıktı.
  • 1299'da bağımsızlığını ilan etti.
  • Bizans ile ilk savaş olan Koyunhisar Savaşı'nı (1302) kazandı.
  • İlk Osmanlı parasını bastırdı. (Mali alanda bir girişimdir.)
  • Bursa'yı kuşattı ancak fethedemeden vefat etti.
• Orhan Bey (1326-1359):
  • Bursa'yı fethetti ve başkent yaptı.
  • Bizans ile Maltepe (Palekanon) Savaşı'nı kazanarak İznik ve İzmit'i fethetti.
  • İlk Osmanlı medresesini İznik'te açtı. (Kültürel bir adımdır.)
  • İlk vezir atamasını yaptı ve Divan teşkilatını kurdu. (Yönetim alanında önemli adımlardır.)
  • Karesi Beyliği'ni Osmanlı topraklarına katarak ilk Osmanlı donanmasının temelini attı. Bu, Osmanlı'nın denizcilik faaliyetlerinin başlangıcı oldu. ⚓
  • Çimpe Kalesi'ni alarak Rumeli'ye ilk geçişi sağladı.
• I. Murat (1359-1389):
  • Devlet teşkilatlanmasını geliştirdi.
  • Yeniçeri Ocağı'nı kurdu. (Bu ocak, doğrudan padişaha bağlı profesyonel bir orduydu.)
  • Rumeli'deki fetihleri hızlandırdı (Edirne'yi fethetti).
  • Sırpsındığı Savaşı ve I. Kosova Savaşı gibi önemli zaferler kazandı.
• Yıldırım Bayezid (1389-1402):
  • Anadolu Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağladı.
  • Niğbolu Savaşı'nda Haçlıları mağlup etti.
  • Gelibolu'da ilk Osmanlı tersanesini açtı.

📈 Osmanlı Devleti'nin Büyüme Nedenleri

• Coğrafi Konum: Bizans sınırında bulunması, gaza ve cihat ruhuyla hareket etme imkanı sağladı. Önemli ticaret yollarına yakınlık ekonomik gelişmeyi destekledi.
• Gaza ve Cihat Anlayışı: İslam'ı yayma amacı, fetihlere dini bir motivasyon kattı ve diğer Türk beyliklerinden destek görmesini sağladı.
• İskân Politikası: Fethedilen Rumeli ve Balkan topraklarına Anadolu'dan konar-göçer Türkmenlerin yerleştirilmesi (iskan), bölgenin Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağladı. Bu sayede fethedilen yerler kalıcı hale geldi ve bölgedeki Osmanlı egemenliği pekişti. Yerleştirilen Türkmenlerden bir süre vergi alınmaması, bu politikayı cazip kıldı. Tıpkı boş bir araziye yeni fidanlar dikerek orayı yeşillendirmek gibi, Osmanlı da boş veya seyrek nüfuslu yerlere Türkmenleri yerleştirdi. 🌱
• Adil ve Hoşgörülü Yönetim (İstimalet Politikası): Fethedilen bölgelerdeki halka din, dil ve kültür özgürlüğü tanınması, halkın Osmanlı yönetimine bağlılığını artırdı. Bu sayede halk, Osmanlı'yı kurtarıcı olarak gördü.
• Merkezi Otoritenin Güçlü Tutulması: Padişahın yetkilerinin geniş olması ve devlet işlerinin padişahın şahsına bağlı olması, güçlü bir merkezi yönetim sağladı.
• Yetenekli Padişahlar ve Yöneticiler: Kuruluş dönemindeki padişahların askeri ve idari yetenekleri, devletin hızla büyümesinde etkili oldu.
• Anadolu'daki Siyasi Boşluk: Kösedağ Savaşı sonrası Anadolu'da güçlü bir devletin olmayışı, Osmanlı'nın diğer beyliklere göre daha rahat hareket etmesini sağladı.
• Bizans'ın Zayıflığı: Bizans'ın iç karışıklıklar ve askeri güçsüzlüğü, Osmanlı'nın batı yönündeki ilerleyişini kolaylaştırdı.

⚔️ Osmanlı Askeri Teşkilatı

• Yeniçeri Ocağı: I. Murat döneminde kurulan, doğrudan padişaha bağlı, profesyonel ve daimi bir orduydu.
  • Devşirme Sistemi: Genellikle Hristiyan ailelerin çocuklarından toplanan ve özel bir eğitimden geçirilen askerlerden oluşurdu. Bu yüzden "tamamen Türklerden oluşan bir askeri gruptu" ifadesi yanlıştır.
  • Ulufe: Her üç ayda bir aldıkları maaşa denirdi.
  • Görevleri: Savaş zamanı ordunun ana vurucu gücü, barış zamanı ise başkentin güvenliğinden sorumluydu.
• Tımarlı Sipahiler: Toprak karşılığı asker yetiştiren eyalet askerleriydi. Osmanlı ordusunun en kalabalık kısmını oluştururlardı.
• Denizcilik: Karesi Beyliği'nin alınmasıyla ilk donanma oluşturuldu. Gelibolu'da ilk tersane açıldı. Fatih Sultan Mehmet döneminde deniz gücü büyük gelişim gösterdi. Osmanlı Devleti, deniz gücünde giderek güçlenmiştir. 🚢

🏛️ Osmanlı Yönetim Anlayışı ve Toplum Yapısı

• Mutlak Monarşi: Osmanlı Devleti'nde yönetim, hükümet, eyalet ve ordu yönetiminin doğrudan padişahın şahsına bağlı olması, yönetim anlayışının mutlak monarşik olduğunu gösterir. Padişah, devletin en yetkili kişisiydi. Tıpkı bir şirkette tüm kararları tek bir yöneticinin alması gibi.
• Divan-ı Hümayun: Orhan Bey döneminde kurulan, devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı önemli bir yönetim organıydı. Bugünkü Bakanlar Kurulu'na benzerdi.
  • Görevleri: Devletin siyasi, askeri, mali, hukuki ve sosyal tüm işleri burada görüşülürdü. Çözülemeyen şeri (dini hukuk) ve örfi (geleneksel hukuk) davalar da Divan'da karara bağlanırdı.
  • Padişahın Rolü: Divan'da alınan kararların geçerliliği padişahın onayına bağlıydı. Padişah, son sözü söyleyen kişiydi.
  • Başlıca Üyeler:
    • Sadrazam (Vezir-i Azam): Padişahın mührünü taşıyan, onun vekili ve yardımcısıydı. Padişah adına devleti yönetirdi.
    • Defterdar: Devletin mali işlerinden, bütçeyi hazırlamaktan sorumluydu.
    • Nişancı: Padişahın fermanlarına ve beratlarına tuğra çekerdi. Yazışma işlerini yürütürdü.
    • Şeyhülislam: Alınan kararların İslam dinine uygun olup olmadığını denetlerdi (fetva verirdi).
    • Kazasker: Kadıların ve müderrislerin atamalarını yapar, büyük davalara bakardı.
    • Kaptan-ı Derya: Osmanlı donanmasının komutanıydı.
• Toplum Yapısı:
  • Yönetenler (Askeri Sınıf): Yönetim, askerlik ve din hizmetlerinde bulunan kesimdi. Vergi vermezlerdi. (Padişah, vezirler, kadılar, askerler vb.)
  • Yönetilenler (Reaya): Üretimle uğraşan, vergi veren halk kesimiydi. Çiftçiler, esnaflar, tüccarlar vb. bu sınıfa dahildi. Tıpkı bugün bir ülkedeki memurlar ve vatandaşlar gibi düşünebilirsin.

🔥 Önemli Bir Dönüm Noktası: Ankara Savaşı (1402) ve Fetret Devri

• Ankara Savaşı: Yıldırım Bayezid ile Timur arasında yapıldı. Osmanlı Devleti bu savaşı kaybetti.
• Sonuçları:
  • Osmanlı Devleti dağılma tehlikesi yaşadı.
  • Anadolu'da sağlanan Türk siyasi birliği bozuldu; birçok Türk beyliği yeniden bağımsızlığını ilan etti.
  • Fetret Devri (1402-1413): Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında taht kavgaları yaşandı. Bu dönemde devlet yönetimi zayıfladı.
  • Önemli Not: Balkanlardaki uluslar, bu karışıklığa rağmen Osmanlı Devleti'ne olan bağlılıklarını sürdürdü. Bu durum, Osmanlı'nın Balkanlardaki adil ve hoşgörülü yönetiminin (İstimalet Politikası) bir göstergesiydi.
  • Timur, Anadolu topraklarının tamamına hakim olamadı; sadece Osmanlı'yı zayıflattı ve Anadolu'dan çekildi.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler ve İpuçları

• ⚠️ Kösedağ Savaşı ile Ankara Savaşı'nın sonuçlarını karıştırma! Kösedağ, Türkiye Selçuklu'yu zayıflatıp beyliklerin kurulmasına yol açarken, Ankara Savaşı Osmanlı'yı Fetret Devri'ne soktu ve Anadolu Türk siyasi birliğini bozdu.
• 💡 İskân Politikası ve İstimalet Politikası Osmanlı'nın Balkanlarda kalıcı olmasının iki temel sırrıdır. İskân, bölgeyi Türkleştirip İslamlaştırmak; İstimalet ise halkın gönlünü kazanmaktır. 🤝
• ⚠️ Yeniçeriler devşirme kökenliydi, yani tamamen Türklerden oluşmazdı. Bu, sık yapılan bir hata!
• 💡 Osmanlı'nın ilk dönem başarılarında coğrafi konum, Bizans'ın zayıflığı ve yetenekli padişahlar gibi faktörler çok önemlidir. Tıpkı bir takımın iyi bir strateji, zayıf rakip ve yetenekli oyuncularla başarılı olması gibi! ⚽
• ⚠️ Divan-ı Hümayun önemli bir yönetim organı olsa da, son söz her zaman padişaha aitti. Bu, mutlak monarşi yönetiminin bir göstergesidir.
• 💡 Bir olayın hangi alana (siyasi, askeri, kültürel, ekonomik) ait olduğunu belirlerken anahtar kelimelere dikkat et:
  • Siyasi: Bağımsızlık, yönetim, antlaşma, devlet kurma/yıkma, taht kavgaları.
  • Askeri: Savaş, ordu, donanma, fetih, kale.
  • Kültürel: Medrese, bilim, sanat, mimari, dil, eğitim.
  • Ekonomik: Para, ticaret, vergi, gelir, gider, bütçe.