🎓 8. Sınıf Lgs Mustafa Kemal'e Suikast Girişimi Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Cumhuriyet Dönemi'nin ilk yıllarındaki önemli siyasi gelişmeleri, çok partili hayata geçiş denemelerini, Mustafa Kemal Atatürk'e yönelik suikast girişimini ve rejime karşı çıkan isyanları kapsamaktadır. Özellikle bu olayların nedenleri, sonuçları ve Atatürk'ün bu süreçlerdeki duruşu LGS'de sıkça karşılaşılan konulardır. Haydi bu kritik konuları birlikte inceleyelim! 💪

🇹🇷 Cumhuriyet Dönemi'nde Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri

Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra, demokrasinin vazgeçilmez bir unsuru olan çok partili hayata geçiş için önemli adımlar atılmıştır. Ancak bu denemeler, dönemin koşulları ve iç dinamikler nedeniyle ne yazık ki uzun ömürlü olamamıştır. 😔

• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF - 1924):
  • Cumhuriyet Halk Fırkası'ndan ayrılan Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Rauf Orbay gibi önemli komutanlar tarafından kurulmuştur.
  • Ekonomide liberalizmi (serbest piyasa ekonomisi) savunmuştur.
  • Parti programında "dinî düşünce ve inançlara saygılı" olduğu belirtilmiş, bu durum bazı çevreler tarafından istismar edilmiştir.
  • Şeyh Sait İsyanı'nın çıkmasında rolü olduğu gerekçesiyle Takrir-i Sükûn Kanunu kapsamında kapatılmıştır.
• Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF - 1930):
  • Mustafa Kemal Atatürk'ün isteği üzerine Fethi Okyar tarafından kurulmuştur.
  • Amacı, Meclis'te denetleyici bir muhalefet partisi oluşturarak çok sesliliği sağlamak ve hükümeti denetlemektir.
  • Ekonomide liberalizmi savunmuştur.
  • Kısa sürede inkılap karşıtlarının ve rejim muhaliflerinin toplanma noktası haline gelince, Fethi Okyar partiyi kendi isteğiyle kapatmıştır.
• Ortak Özellikleri:
  • Her ikisi de Meclis'e çok sesliliği ve denetimi getirmek amacıyla kurulmuştur. 🗣️
  • Ekonomide liberalizmi savunmuşlardır. 💰
  • Her ikisi de kısa ömürlü olmuştur. ⏳
  • Her iki parti de, rejime karşıt unsurların toplanma noktası haline gelmeleri nedeniyle kapatılmıştır (TCF doğrudan kapatıldı, SCF kurucusu tarafından kapatıldı).

⚠️ Dikkat: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası, farklı kişiler tarafından kurulmuştur. Bu, sıkça karıştırılan bir noktadır! 💡

💣 İzmir Suikast Girişimi (1926)

Cumhuriyetin ilanından sonra, Türkiye'de yapılan köklü inkılaplara ve yeni rejime karşı çıkan bazı eski ittihatçılar tarafından Mustafa Kemal Atatürk'e yönelik bir suikast girişimi planlanmıştır.

• Girişimin Amacı: Mustafa Kemal Atatürk'ü ortadan kaldırarak Cumhuriyet rejimini ve yapılan inkılapları yıkmaktı. Onlara göre Atatürk ortadan kalkarsa, Cumhuriyet de çökecekti.
• Girişimin Ortaya Çıkışı: Suikastçılardan Giritli Şevki, Mustafa Kemal'in İzmir'e gelişinin bir gün gecikmesi üzerine panikleyerek İzmir Valisi'ne ihbarda bulunmuş ve planı ortaya çıkarmıştır. 🕵️‍♂️
• Atatürk'ün Tepkisi ve Mesajı:
  • Suikast girişimi sonrasında Mustafa Kemal Atatürk, "Benim naçiz vücudum bir gün elbet toprak olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." sözüyle, girişimin kişisel değil, Cumhuriyet rejimine ve onun ilkelerine yönelik olduğunu vurgulamıştır. 🇹🇷
  • Bu söz, Cumhuriyetin kişilere bağlı olmadığını, milletin vicdanında ve aklında kurulduğunu gösterir.
  • Ayrıca, olayın yargı sürecine müdahale etmeyerek hukuka bağlılığını ve adalete olan inancını göstermiştir. "İş mahkemeye aktarılmıştır. Bunun sonucunu beklemek lazımdır. Bu işe karışmaya hakkım yoktur." sözleri bunun en güzel örneğidir.⚖️
• Sonuçları: Suikastçılar İstiklal Mahkemeleri'nde yargılanmış ve gerekli cezaları almıştır. Bu olay, Cumhuriyet rejiminin daha da güçlenmesine ve halkın Atatürk'e olan bağlılığının artmasına neden olmuştur. 💪

💡 İpucu: Atatürk'ün "Benim naçiz vücudum..." sözü, suikastın kişisel bir saldırıdan çok, rejime ve inkılaplara karşı bir hareket olduğunu gösterir. Bu, LGS'de sıkça yorumlamanız istenen bir noktadır!

🔥 Cumhuriyet Rejimine Yönelik Tehditler ve İsyanlar

Cumhuriyetin ilk yıllarında, yeni rejimi ve laik inkılapları benimsemeyen bazı kesimler tarafından çeşitli isyanlar ve olaylar yaşanmıştır. Bu olaylar, çok partili hayata geçiş denemelerinin kesintiye uğramasına da neden olmuştur.

• Şeyh Sait İsyanı (1925):
  • Doğu Anadolu'da çıkan bu isyan, laiklik karşıtı ve şeriat yanlısı bir nitelik taşımıştır.
  • Yeni kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın "dinî düşünce ve inançlara saygılı" söylemleri, isyancıları cesaretlendirmiştir.
  • Sonuçları:
    • İsyanı bastırmak için Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarılmıştır (Huzurun sağlanması kanunu). Bu kanun, hükümete olağanüstü yetkiler vermiştir.
    • İsyanı yargılamak için İstiklal Mahkemeleri yeniden kurulmuştur.
    • Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, isyanla ilişkili olduğu gerekçesiyle kapatılmıştır.
    • Çok partili hayata geçiş denemeleri bir süre kesintiye uğramıştır.
    • Musul sorunu gibi dış politika konularında Türkiye'nin eli zayıflamıştır.
• Menemen Olayı (Kubilay Olayı - 1930):
  • İzmir'in Menemen ilçesinde, Derviş Mehmet liderliğindeki gerici bir grup tarafından çıkarılan isyandır.
  • Asteğmen Kubilay'ın şehit edilmesiyle sonuçlanmıştır. 🕯️
  • Sonuçları: Bu olay da laiklik ve Cumhuriyet karşıtı bir nitelik taşıdığı için, çok partili hayata geçiş denemelerinin ertelenmesine yol açmıştır.
• Bu Olayların Ortak Özelliği:
  • Şeyh Sait İsyanı, İzmir Suikast Girişimi ve Menemen Olayı'nın ortak özelliği, hepsinin inkılaplara ve Cumhuriyet rejimine karşı olmasıdır. ⚔️
  • Bu olaylar, yeni kurulan devletin ve inkılapların henüz tam olarak benimsenmediğini ve bazı kesimlerin eski düzeni geri getirme çabası içinde olduğunu göstermiştir.

⚠️ Dikkat: Şeyh Sait İsyanı'nın sonuçları (Takrir-i Sükûn Kanunu, İstiklal Mahkemeleri'nin yeniden kurulması, TCF'nin kapatılması) zincirleme bir etki yaratmıştır. Bu bağlantıyı iyi anlamak, olayların akışını kavramak için çok önemlidir! 🔗

🌟 Mustafa Kemal Atatürk'ün Kişilik Özellikleri

Bu olaylar sırasında Mustafa Kemal Atatürk'ün sergilediği tutumlar, onun liderlik vasıflarını ve kişisel özelliklerini net bir şekilde ortaya koyar.

• Hukuka Bağlılık ve Adalet Anlayışı: İzmir Suikastı sonrasında sanıklarla görüşmesine rağmen, yargı sürecine müdahale etmeyerek adaletin bağımsızlığına olan inancını göstermiştir. "Ben şahsen intikamdan hoşlanan bir adam değilim. İş mahkemeye aktarılmıştır. Bunun sonucunu beklemek lazımdır. Bu işe karışmaya hakkım yoktur." sözleri bu özelliğini vurgular. ⚖️
• Demokrasiye İnanç: Çok partili hayata geçiş denemelerini bizzat teşvik etmesi, demokrasiye olan bağlılığını gösterir.
• Rejimi Şahsından Üstün Tutma: Suikast girişimi sonrasında yaptığı açıklamalarla, Cumhuriyetin kendisinin varlığına bağlı olmadığını, milletin eseri olduğunu belirtmiştir. Bu, onun devlet adamı kimliğinin en önemli göstergelerindendir. 🇹🇷
• Millet Egemenliğine Vurgu: Her fırsatta milletin iradesinin önemini vurgulamış, Cumhuriyetin temelinin milletin vicdanında ve aklında olduğunu ifade etmiştir. 🗳️

Bu ders notları, LGS'de bu konulardan gelebilecek soruları daha iyi anlamanıza ve doğru cevaplamanıza yardımcı olacaktır. Unutmayın, tarih sadece ezberlemek değil, aynı zamanda olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini ve karakterlerin tutumlarını anlamaktır. Başarılar dilerim! 🚀