🎓 8. Sınıf Lgs Siyasal Alanda Yapılan İnkılaplar Test 3 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında yapılan siyasal alandaki önemli inkılapları ve bu inkılapların nedenlerini, sonuçlarını ve Atatürk ilkeleriyle ilişkisini kapsamaktadır. Özellikle Saltanatın Kaldırılması, Cumhuriyetin İlanı, Halifeliğin Kaldırılması, Ankara'nın Başkent Oluşu ve 1924 Anayasası gibi kritik konulara odaklanarak LGS'ye hazırlanan öğrencilerin bu konulardaki bilgilerini pekiştirmeyi amaçlamaktadır.

1. Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922) 👑❌

• Nedenleri:
  • Millî Egemenlik ilkesinin önündeki en büyük engel olması. Saltanat, egemenliğin tek bir kişiye ait olduğunu savunurken, TBMM millet egemenliğini temsil ediyordu.
  • Lozan Barış Konferansı'na İstanbul Hükümeti'nin de davet edilmesiyle ortaya çıkan ikilik. Bu durum, Türk milletinin çıkarlarını savunmayı zorlaştırıyordu.
  • Osmanlı Devleti'nin fiilen sona ermiş olması ve Kurtuluş Savaşı'na karşı tutumu.
• Sonuçları:
  • Osmanlı Devleti resmen sona erdi.
  • Kişi egemenliğinden millet egemenliğine geçişin önemli bir adımı atıldı.
  • Rejim tartışmaları başladı. Devletin adı ve yönetim şekli henüz belirlenmemişti.
  • Laik devlet olma yolunda ilk önemli adım atıldı, ancak halifelik makamı devam ettiği için tam anlamıyla laiklik sağlanamadı.

⚠️ Dikkat: Saltanatın kaldırılmasıyla devlet başkanlığı ve devlet rejimi sorunu ortaya çıkmıştır. Bu sorun, Cumhuriyetin ilanıyla çözülecektir.

💡 İpucu: Mustafa Kemal, saltanatın devamını isteyenleri vatanın işgaline göz yuman, düşmanlarla iş birliği yapan ve milli mücadeleyi engellemeye çalışan hainler olarak görmüştür. Bu, onun milli egemenliğe verdiği önemi gösterir. 🇹🇷

2. Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923) 🇹🇷🎉

• Nedenleri:
  • Saltanatın kaldırılmasıyla ortaya çıkan devlet başkanı ve rejim sorununu çözme ihtiyacı.
  • Mevcut "Meclis Hükümeti Sistemi"nin işleyişindeki aksaklıklar. Bu sistemde bakanlar tek tek meclis tarafından seçildiği için hükümet kurmak zorlaşıyor, sık sık istifalar yaşanıyor ve hükümet çalışmaları aksıyordu. Ortak karar almak güçleşiyordu.
  • Yeni Türk Devleti'nin adının ve yönetim şeklinin belirlenmemiş olması.
  • Milli egemenliğe dayalı yeni devletin yönetim şeklini netleştirmek.
• Sonuçları:
  • Devletin adı "Türkiye Cumhuriyeti" olarak belirlendi.
  • Devlet başkanlığı sorunu çözüldü (Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturuldu).
  • "Meclis Hükümeti Sistemi"nden "Kabine Sistemi"ne geçildi. Bu sistemde Cumhurbaşkanı Başbakanı atar, Başbakan da kendi bakanlarını seçer. Bu, hükümetin daha hızlı ve uyumlu çalışmasını sağladı.
  • Milli egemenlik ilkesi pekiştirildi.
  • Demokrasi yolunda önemli bir adım atıldı.

💡 İpucu: Cumhuriyetin ilanı, siyasal alanda yapılan en büyük inkılaplardan biridir. Türkiye'nin gelecekteki modernleşme ve çağdaşlaşma yolunu açmıştır. 🚀

3. Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924) 🕌❌

• Nedenleri:
  • Ulusal Nedenler:
    • Halifelik makamının milli egemenlik ve laiklik anlayışına aykırı olması. Halife, dini ve siyasi yetkileri elinde bulunduran bir liderdi.
    • Halifenin siyasi yetkiler kullanmaya çalışması ve devlet işlerine karışması (örneğin, yabancı devlet temsilcileriyle görüşmesi).
    • Yeni Türk Devleti'nde rejim sorununun tamamen ortadan kaldırılmak istenmesi (Halifelik, saltanat yanlılarının toplanma merkezi haline gelmişti).
    • İnkılapların önündeki en büyük engellerden biri olması. Halifelik, çağdaşlaşmaya karşı çıkan kesimler için bir dayanak noktasıydı.
  • Uluslararası Nedenler:
    • Bazı yabancı devletlerin halifeliği bahane ederek Türkiye'nin iç işlerine karışmaya çalışması.
    • İslam dünyasında halifeliğin kaldırılmasına yönelik farklı görüşler ve tartışmalar.
• Sonuçları:
  • Laik devlet olma yolunda en önemli ve kesin adım atıldı. Din ve devlet işleri birbirinden ayrıldı.
  • Milli egemenlik ilkesi pekiştirildi, devlet yönetiminde tek yetkili TBMM oldu.
  • İnkılapların önündeki en büyük engel kalktı, çağdaşlaşma ve modernleşme süreci hızlandı.
  • Ümmetçilik anlayışı sona erdi, ulus devlet yapısı güçlendi.
  • Türkiye'nin iç işlerine karışma bahanesi ortadan kalktı.
  • Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Eğitim Birliği Kanunu) ve Şeriye ve Evkaf Vekaleti'nin kaldırılması gibi önemli adımlar atıldı.

⚠️ Dikkat: Halifeliğin kaldırılması, Türk milletinin örgütlenerek talep ettiği bir durum değildir. Daha çok devletin üst kademelerinden gelen bir karardır. Bu, sık yapılan bir hata noktasıdır. 🤔

💡 İpucu: Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kurulması, din işlerinin siyasetin dışına çıkarılarak devlet işlerinde din kuralları yerine hukukun esas alınmasıyla doğrudan ilgilidir ve laiklik ilkesiyle eşleştirilir. ⚖️

4. Ankara'nın Başkent Oluşu (13 Ekim 1923) 📍🇹🇷

• Nedenleri:
  • Coğrafi Konum: Anadolu'nun ortasında yer alması, ulaşım ve haberleşmenin kolay sağlanması.
  • Güvenlik: İşgal edilmemiş olması, askeri ve siyasi açıdan güvenli bir konumda bulunması. İstanbul'un işgal altında olması ve güvenlik sorunları yaşanması.
  • Milli Mücadele'deki Rolü: TBMM'nin burada açılması ve Kurtuluş Savaşı'nın idari merkezi olması, Milli Mücadele'nin buradan yönlendirilmesi.
  • İstanbul'un eski rejimi (saltanat) temsil etmesi ve yeni devletin yeni bir sembole ihtiyaç duyması.

💡 İpucu: Ankara'nın başkent seçilmesinde coğrafi konum ve güvenlik faktörleri öne çıkar. Bu, yeni devletin kendi kimliğini oluşturma çabasının bir parçasıdır. 🗺️

5. 1924 Anayasası'nın Temel Siyasal İlkeleri 📜

• Cumhuriyetin ilanı ve halifeliğin kaldırılması gibi siyasal inkılapların ardından yeni devletin hukuksal çerçevesini belirlemek amacıyla 1924 Anayasası kabul edilmiştir.
• Önemli Maddeleri ve İlişkili İlkeler:
  • "Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir." 👉 Cumhuriyetçilik ve Milliyetçilik (Milletin egemenliği vurgusu).
  • "Türkiye halkına, din ve ırk farkı olmaksızın, vatandaşlık itibarıyla 'Türk' ifadesi kullanılır." 👉 Milliyetçilik (Vatandaşlık bağıyla birleşen bir millet anlayışı).
  • "Türkiye Devleti'nin dini İslam'dır. Resmi dili Türkçedir. Başkenti Ankara'dır." (Bu madde 1928'de anayasadan çıkarılarak laiklik ilkesi pekiştirilmiştir.) 👉 İlk haliyle Milliyetçilik (Dil ve başkent), ancak "din" maddesi daha sonra Laiklik ilkesine aykırı olduğu için kaldırılmıştır.

⚠️ Dikkat: 1924 Anayasası'nın ilk halinde "Türkiye Devleti'nin dini İslam'dır" maddesi bulunsa da, bu madde daha sonra laiklik ilkesi doğrultusunda anayasadan çıkarılmıştır. Bu, laikleşme sürecinin aşamalı olduğunu gösterir. ⏳

6. Siyasal İnkılapların Atatürk İlkeleriyle İlişkisi 🇹🇷✨

• İnkılapçılık: Tüm siyasal inkılaplar, eski düzeni yıkarak yerine çağdaş, modern bir yapı kurma amacı taşıdığı için doğrudan İnkılapçılık ilkesiyle ilgilidir. Yeniliklerin önündeki engellerin kaldırılması ve çağdaşlaşma yolunda adımlar atılması.
• Cumhuriyetçilik: Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilanı, 1924 Anayasası'nda "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" maddesi gibi tüm siyasal inkılaplar, egemenliği millete veren Cumhuriyetçilik ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır.
• Laiklik: Halifeliğin kaldırılması, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kurulması, 1924 Anayasası'ndan "Devletin dini İslam'dır" maddesinin çıkarılması gibi adımlar Laiklik ilkesinin birer sonucudur.
• Milliyetçilik: Saltanatın kaldırılmasıyla ümmetçilikten ulusçuluğa geçişin hızlanması, Cumhuriyetin ilanıyla Türk ulus devletinin kurulması, 1924 Anayasası'nda "Türk" vatandaşlığı tanımı Milliyetçilik ilkesiyle ilişkilidir.

💡 İpucu: Atatürk ilkeleri ve inkılaplar arasındaki bağlantıları iyi anlamak, LGS'de başarılı olmak için kritik öneme sahiptir. Her inkılabın hangi ilke veya ilkelerle ilişkili olduğunu kavramaya çalışın. Örneğin, bir inkılap birden fazla ilkeyle ilgili olabilir. 🔗

Bu ders notları, siyasal alanda yapılan inkılapları anlamanız ve LGS'de karşınıza çıkabilecek sorulara doğru yanıtlar vermeniz için size sağlam bir temel sunacaktır. Başarılar dilerim! 💪