🎓 8. Sınıf Lgs Başkomutanlık Kanunu ve Tekalif-i Milliye Emirleri Test 1 - Ders Notu ve İpuçları
Özet:
Bu ders notu, 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinin önemli konularından biri olan "Başkomutanlık Kanunu" ve "Tekalif-i Milliye Emirleri"ni kapsamaktadır. Özellikle Kurtuluş Savaşı'nın kritik dönemeçlerinden olan Kütahya-Eskişehir Savaşları sonrası ordunun içinde bulunduğu zor durumu aşmak ve Sakarya Meydan Muharebesi'ne hazırlanmak amacıyla alınan bu kararların nedenleri, içeriği ve sonuçları üzerinde durulacaktır. Bu konular, LGS'de sıkça karşılaşılan ve yorumlama becerisi gerektiren başlıklardır.
⚔️ Kütahya-Eskişehir Savaşları Sonrası Durum
- Kurtuluş Savaşı'nın en zorlu dönemlerinden biri olan Kütahya-Eskişehir Savaşları'nda Türk ordusu ağır kayıplar vermiş ve Sakarya Irmağı'nın doğusuna çekilmek zorunda kalmıştır.
- Bu geri çekilme, ordunun moralini düşürmüş, TBMM'de tartışmalara yol açmış ve Yunan ordusunun başkent Ankara'ya yaklaşma tehlikesini ortaya çıkarmıştır.
- Ordunun acil olarak yiyecek, giyecek, silah, cephane, taşıt ve teknik malzeme gibi temel ihtiyaçları bulunmaktaydı. Bu durum, ordunun savaşma gücünü ciddi şekilde etkilemekteydi.
📜 Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921)
- Kütahya-Eskişehir Savaşları sonrası ordunun içinde bulunduğu zor durum ve hızlı karar alma ihtiyacı, TBMM'de Mustafa Kemal Paşa'ya Başkomutanlık yetkisinin verilmesi fikrini doğurmuştur.
- TBMM, 5 Ağustos 1921 tarihinde çıkardığı "Başkomutanlık Kanunu" ile Mustafa Kemal Paşa'ya yasama, yürütme ve yargı yetkilerini üç ay süreyle devretmiştir.
- Bu kanun, Meclis'in yetkilerini tek bir kişiye devretmesi açısından olağanüstü bir durumdur. Mustafa Kemal Paşa, bu yetkiyi hızlı ve etkin kararlar alarak orduyu güçlendirmek amacıyla istemiştir.
- 💡 İpucu: Başkomutanlık Kanunu, Mustafa Kemal'in "Milli Mücadele'nin en kritik anında sorumluluk almaktan çekinmediğini" ve "olağanüstü durumlarda hızlı hareket etme gerekliliğini" gösterir. Bu, aynı zamanda onun liderlik vasfının bir göstergesidir.
🤝 Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921)
- Mustafa Kemal Paşa, Başkomutanlık yetkisini kullanarak ordunun acil ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla 7-8 Ağustos 1921 tarihlerinde "Tekalif-i Milliye Emirleri"ni yayımlamıştır.
- Bu emirler, "Ulusal Yükümlülükler" veya "Milli Vergiler" anlamına gelir ve Türk halkından ordunun ihtiyaçları için fedakârlık yapmasını istemiştir.
- Emirlerin temel amacı, Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde ordunun maddi ve manevi gücünü artırmak, ordunun lojistik eksiklerini gidermek ve düşmanı yurttan atabilmek için gerekli hazırlıkları tamamlamaktır.
- ⚠️ Dikkat: Tekalif-i Milliye Emirleri, TBMM tarafından değil, Başkomutanlık yetkisiyle Mustafa Kemal Paşa tarafından yayımlanmıştır. Bu, yetkilerin tek elde toplanmasının bir sonucudur.
📦 Tekalif-i Milliye Emirleri'nin Başlıca Maddeleri ve Karşıladığı İhtiyaçlar
Tekalif-i Milliye Emirleri, ordunun çeşitli alanlardaki ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik 10 maddeden oluşuyordu. İşte bazı önemli maddeler ve karşıladıkları ihtiyaçlar:
- Giyim ve Ayakkabı: Her aileden birer kat çamaşır, bir çift çorap ve çarık hazırlanıp komisyonlara teslim edilmesi istenmiştir. Bu, ordunun giyecek ihtiyacını karşılamıştır.
(Örnek: Antalya'nın Elmalı kasabasında kadınların bir araya gelip yün çoraplar örmesi, milletin fedakârlığını ve yardımlaşma ruhunu gösterir.) - Yiyecek: Halkın elinde bulunan buğday, un, arpa, fasulye, nohut, şeker gibi yiyecek maddelerinin %40'ına, bedeli sonra ödenmek üzere el konulmuştur. Bu, ordunun beslenme ihtiyacını karşılamıştır.
- Taşıt ve Hayvan: Halkın elindeki taşıt araçlarının (araba, kağnı, at arabası vb.) %20'sine ve hayvanlarının (at, eşek, deve vb.) %20'sine el konulmuştur. Ayrıca, taşıt sahipleri ayda bir defa 100 km'lik mesafeye kadar parasız askerî sevkiyat yapmıştır. Bu, ordunun ulaşım ve nakliye ihtiyacını karşılamıştır.
(Örnek: Köylü kadınlarının kağnı arabalarıyla cepheye mühimmat taşıması, savaşın topyekûn bir mücadele olduğunu gösterir.) - Silah ve Cephane: Halkın elinde bulunan, savaşta işe yarar tüm silah ve cephanenin üç gün içinde komisyonlara teslim edilmesi istenmiştir. Bu, ordunun silah ve mühimmat ihtiyacını karşılamıştır.
- Teknik ve Üretim: Demirciler, marangozlar, dökümcüler, saraçlar ve araba yapan esnafın ordu emrinde çalışarak askerî malzeme üretimine katkı sağlaması istenmiştir. Bu, ordunun teknik ve üretim (tamir, alet edevat yapımı) ihtiyacını karşılamıştır.
- Diğer Mallar: Tüccar ve halkın elinde bulunan çamaşırlık bez, kaput bezi, pamuk, yün, tiftik, kösele, demir kundura çivisi, tel çivi gibi malların %40'ına, bedeli sonra ödenmek üzere el konulmuştur. Bu da ordunun çeşitli malzeme ihtiyaçlarına yöneliktir.
🇹🇷 Tekalif-i Milliye Emirleri'nin Uygulanması ve Sonuçları
- Türk milleti, büyük bir sorumluluk duygusu, fedakârlık ve dayanışma örneği göstererek emirlerin gereğini yerine getirmiştir. Kadın, erkek, genç, yaşlı demeden herkes elinden gelen yardımı yapmıştır. Bu durum, milletin vatanseverliğini ve milli birlik ruhunu en üst düzeyde göstermiştir.
- Bu emirler sayesinde ordunun giyecek, yiyecek, silah, cephane, taşıt ve teknik malzeme gibi acil ihtiyaçları büyük ölçüde karşılanmıştır.
- Mali açıdan ordunun finansman sorununa geçici bir çözüm bulunmuştur. Toplanan ürünlerin bedelleri daha sonra ödenmek üzere kayıt altına alınmıştır.
- Milli birlik ve beraberlik ruhu en üst seviyeye çıkmış, halk ile ordu arasındaki bağ güçlenmiştir. Bu, topyekûn bir mücadele örneğidir.
- Tekalif-i Milliye Emirleri, Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasında önemli bir rol oynamıştır. Ordunun lojistik ve malzeme eksiklikleri giderilerek savaşa daha güçlü bir şekilde girmesi sağlanmıştır.
- 💡 İpucu: Bu emirler, Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktası olan Sakarya Meydan Muharebesi'nden hemen önce çıkarılmış ve bu savaşın kazanılmasında doğrudan etkili olmuştur. Refet Paşa'nın da dediği gibi, bu zafer milletin yüce gönüllülüğüne borçludur.
- ⚠️ Dikkat: Tekalif-i Milliye Emirleri, sadece ordunun maddi ihtiyaçlarını karşılamakla kalmamış, aynı zamanda milletin manevi gücünü, vatan sevgisini ve fedakârlık ruhunu da ortaya koymuştur. Bu, bir milletin topyekûn mücadele örneğidir.