🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 21 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Milli Uyanış döneminin temel olaylarını, I. Dünya Savaşı'nın önemli gelişmelerini, Mustafa Kemal Atatürk'ün liderlik özelliklerini ve Milli Mücadele'nin örgütlenme sürecini kapsamaktadır. Sınavda başarılı olmak için bu konulara dikkatle odaklanmalısın. 🚀

I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti'nin Durumu 🌍

• Savaşın Temel Nedenleri:
  • Sanayi İnkılabı'nın getirdiği hammadde ve pazar arayışı, devletlerarası sömürgecilik rekabetini artırmıştır. Bu durum, özellikle ekonomik rekabeti körükleyerek savaşın ana nedenlerinden biri olmuştur. 💰
  • Milliyetçilik akımı, çok uluslu imparatorlukları parçalayarak yeni devletlerin kurulmasına yol açmış, bu da bölgesel ve uluslararası gerilimleri tırmandırmıştır.
  • Devletler arası bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak Devletleri) ve silahlanma yarışı da savaşın çıkışında etkili olmuştur.
• Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki Bazı Politikaları:
  • Tehcir Kanunu (Zorunlu Göç): Savaş koşullarında, özellikle Doğu Anadolu'da yaşanan güvenlik sorunları nedeniyle çıkarılan bir kanundur. Bu kanun ile Ermeni vatandaşlar Osmanlı toprakları içinde başka bölgelere göç ettirilmiştir. 🚶‍♀️🚶‍♂️
  • Devlet, göç ettirilenlerin yeme, içme, barınma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmış, yerleşebilmeleri için kredi sağlamış ve savaş sonrası geri dönüşleri için kararnameler yayımlamıştır. Bu durum, devletin göç edenlerin güvenliğini sağlamaya çalıştığını ve ekonomik destek sunduğunu gösterir.
• İtalya'nın Taraf Değiştirmesi: I. Dünya Savaşı'nın başında İttifak Devletleri'nde yer alan İtalya, İtilaf Devletleri'nin kendisine İzmir ve çevresini vaat etmesi üzerine 1915 yılında taraf değiştirerek İtilaf grubuna katılmıştır. Bu, savaşın seyrini etkileyen önemli bir diplomatik gelişmedir. 🤝
• Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti için ağır koşullar içeren bu antlaşma, İtilaf Devletleri tarafından Osmanlı topraklarını ele geçirme ve gizli paylaşım antlaşmalarını hayata geçirme aracı olarak görülmüştür. Bu nedenle "işgal antlaşması" niteliği taşımaktadır. ⚠️ Dikkat: Mondros, sadece bir ateşkes değil, aynı zamanda işgallerin yasal zeminini hazırlayan bir belgedir.

Mustafa Kemal Atatürk'ün Liderlik Özellikleri ve Milli Mücadele'ye Hazırlık 🌟

• İleri Görüşlülük: Mustafa Kemal, I. Dünya Savaşı'na girmenin Osmanlı Devleti için felaketle sonuçlanacağını önceden görmüş ve bu konuda uyarılarda bulunmuştur. Bu, onun olayların gidişatını doğru tahmin etme yeteneğini gösterir. 🔮
• Vatanseverlik ve Milli Güce İnanma: İşgaller karşısında ekonomik sıkıntılar olsa da, Türk milletinin kendi gücüne inanarak kurtuluşu başarabileceğine olan inancı tamdı. Ümitsizliğe asla yer vermemiştir. 🇹🇷
• Stratejik Düşünme ve Öncelik Belirleme: Mustafa Kemal'in nihai amacı ulus egemenliğine dayalı bir Türk devleti kurmaktı. Ancak Milli Mücadele'nin başında bu fikri açıkça dile getirmemiştir. Çünkü öncelik, yurdu işgalden kurtarmak ve milletin birliğini sağlamaktı. Tam bağımsızlık ve ulusal egemenlik hedefleri, uygun zaman ve zemin oluştuğunda açıklanmıştır. 💡 İpucu: Önce kurtuluş, sonra kuruluş!
• Askerlik Görevinden Ayrılması: Mustafa Kemal, sivil bir lider olarak Milli Mücadele'yi daha geniş kitlelere yaymak ve milletin başına geçmek için askerlik görevinden istifa etmiştir (Amasya Genelgesi sonrası, Erzurum Kongresi öncesi). Bu, onun milletle bütünleşme arzusunu ve sivil liderlik anlayışını gösterir.
• Samsun'a Çıkışı ve Görev Dışı Hareketleri (19 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, Osmanlı Hükümeti tarafından Karadeniz'de asayişi sağlamak ve silahları toplamak gibi görevlerle Samsun'a gönderilmiştir. Ancak o, bu görevinin ötesine geçerek milli egemenliğe dayalı bir devlet kurma yolunda adımlar atmış, ordu ile temas kurmuş ve komutanlarla bağlantı kurarak Milli Mücadele'yi örgütlemeye başlamıştır. Bu, onun görev bilincinin ötesinde vatan sevgisiyle hareket ettiğini gösterir. 🧭

Milli Mücadele'nin Örgütlenme Süreci ve İlkeler 📜

• Milli Cemiyetler:
  • Anadolu'nun çeşitli yerlerinde kurulan bu cemiyetler, genellikle kendi bölgelerini düşman işgalinden kurtarmak amacıyla faaliyet göstermişlerdir. Örneğin, Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Trakya'yı, İzmir Müdafaa-i Hukuk-i Osmaniye Cemiyeti İzmir'i, Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti ise Doğu illerini savunmuştur. 🛡️
  • Bu cemiyetlerin en belirgin özelliği bölgesel faaliyet göstermeleridir. Ancak daha sonra Sivas Kongresi'nde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilerek ulusal bir nitelik kazanmışlardır.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin gerekçesini, amacını ve yöntemini belirleyen önemli bir belgedir.
  • Gerekçeler: "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." ve "İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir."
  • Amaç ve Yöntem: "Ulusun bağımsızlığını yine ulusun azmi ve kararı kurtaracaktır." (Milli egemenliğe dayalı bir yönetim kurulacağının ilk işaretidir.) 💪
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Bölgesel nitelikli olmasına rağmen ulusal kararlar alınmıştır. Mustafa Kemal, bu kongrede başkan seçilerek Milli Mücadele'nin lideri olarak kabul edilmiştir. Temsilciler Kurulu'nun da başkanı olması, onun otoritesini pekiştirmiştir.
• Misakımillî (Milli Ant): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen ve Türk bağımsızlık savaşının temel hedeflerini belirleyen ilkeler bütünüdür.
  • Azınlık Hakları: "Azınlıkların hakları, komşu ülkelerdeki Müslümanların da aynı haklardan yararlanmaları şartıyla kabul edilecek ve sağlanacaktır." Bu madde, uluslararası denklik ve eşitlik ilkesine vurgu yapar. Yani, bizim azınlıklarımıza ne kadar hak tanınırsa, komşu ülkelerdeki Türk ve Müslüman azınlıklara da aynı hakların tanınması beklenir. ⚖️
  • Misakımillî, tam bağımsızlık, milli sınırlar ve milli egemenlik gibi temel prensipleri içerir.

TBMM Dönemi ve Otorite Sağlama Çabaları 🏛️

• Hıyanetivataniye Kanunu (29 Nisan 1920): TBMM'ye karşı çıkan isyanları ve vatana ihanet edenleri cezalandırmak amacıyla çıkarılmıştır. Bu kanun, TBMM'nin otoritesini güçlendirme ve iç güvenliği sağlama amacını taşır. ⚖️
• İstiklal Mahkemeleri (11 Eylül 1920): Hıyanetivataniye Kanunu'na uymayanları yargılamak için kurulmuştur. Bu mahkemeler, TBMM'nin yargı yetkisini kullandığını ve kararlarının kesin olduğunu göstermiştir. İsyan bölgelerine giderek hızlı ve etkili görev yapmışlardır.
• TBMM'nin Otoritesi: Hıyanetivataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri'nin kurulmasıyla TBMM, hem yasama (kanun çıkarma) hem de yargı (mahkeme kurma ve karar verme) yetkilerini kullanarak devlet otoritesini güçlendirmiştir. Bu dönemdeki isyanlar sadece İstanbul Hükümeti tarafından değil, aynı zamanda işgalci devletler ve bazı bölgesel güçler tarafından da desteklenmiştir. ⚠️ Dikkat: İsyanların tek bir kaynaktan çıktığını düşünmek yanıltıcı olabilir.

Bu ders notları, "Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ünitesindeki temel kavramları ve olayları özetlemektedir. Konuları bir bütün olarak anlamak ve olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini kurmak, sınavda başarılı olmanın anahtarıdır. Başarılar dilerim! 🌟