🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 16 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, "Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ünitesini kapsayan bir değerlendirme testindeki temel konuları özetlemektedir. Amacımız, I. Dünya Savaşı'nın sonlarından başlayarak, Mondros Ateşkes Antlaşması'nın getirdiği ağır koşulları, işgallere karşı milletin örgütlenme çabalarını, Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde atılan adımları ve Sevr Antlaşması'na karşı gösterilen milli duruşu kapsamlı bir şekilde anlamanı sağlamaktır. Bu notlar, sınav öncesi son tekrarın için harika bir kaynak olacaktır. 🚀

🌍 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti'nin Durumu

• Savaşın Genel Nedenleri: Sanayi İnkılabı'nın getirdiği sömürgecilik yarışı, Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı, devletler arası silahlanma ve bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak Devletleri).
• Savaşın Başlaması: Avusturya-Macaristan İmparatorluğu veliahtının Saraybosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi (Saraybosna Suikastı) savaşın fitilini ateşleyen kıvılcım olmuştur. 💥
• Osmanlı'nın Savaşa Girişi: İttifak Devletleri safında savaşa giren Osmanlı Devleti, birçok cephede mücadele etmek zorunda kalmıştır.

💔 Mondros Ateşkes Antlaşması ve Sonuçları

• Antlaşmanın İmzalanması: I. Dünya Savaşı'ndan yenik ayrılan Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalayarak savaştan çekilmiştir.
• Antlaşmanın Ağır Hükümleri:
  • Osmanlı ordusu terhis edilecek, silah ve cephanesi İtilaf Devletleri'ne bırakılacaktı. (Askeri alanda egemenlik kısıtlandı.) 🛡️
  • Boğazlar İtilaf Devletleri'nin kontrolüne geçecekti. (Stratejik önemi olan bir bölge kaybedildi.)
  • Tüm haberleşme (telsiz, telgraf) ve ulaşım (demiryolları, tüneller, limanlar) İtilaf Devletleri'nin denetimine bırakıldı. (Ülke içi iletişim ve hareket kabiliyeti engellendi.) 📡🚢
  • 7. Madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik yeri işgal edebilecekti. (Bu madde, Anadolu'daki işgallere hukuki zemin hazırladı ve işgalleri kolaylaştırdı.) 🚨
  • 24. Madde: Doğu Anadolu'da (Vilayet-i Sitte) bir karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecekti. (Bu madde, Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurma amacını taşıyordu.)
• Sonuçları: Mondros Ateşkes Antlaşması ile Osmanlı Devleti fiilen sona ermiş, ülke işgallere açık hale gelmiş ve bağımsızlığını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. 💔
• ⚠️ Dikkat: Mondros'un 7. maddesi, işgalleri meşrulaştırmak için kullanılmış, 24. maddesi ise Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurma hayallerine zemin hazırlamıştır.

🇹🇷 İşgallere Karşı Tepkiler: Cemiyetler ve İlk Direnişler

• Milli (Yararlı) Cemiyetler:
  • Özellikleri: Mondros sonrası başlayan işgallere ve azınlık faaliyetlerine karşı kurulmuşlardır. Genellikle bölgesel kurtuluşu amaçlamışlar, vatanseverlik duygusuyla hareket etmişlerdir. Kuvâ-yi Milliye'yi desteklemişlerdir. 💪
  • Örnekler:
    • Kilikyalılar Cemiyeti: Adana ve çevresindeki Fransız ve Ermeni işgaline karşı direnişi örgütlemiştir.
    • İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti / Redd-i İlhak Heyeti Milliyesi: İzmir'in Yunanlılar tarafından işgaline karşı kurulmuş, bölgenin Türklere ait olduğunu kanıtlamaya çalışmış ve mitingler düzenlemiştir.
    • Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti: Karadeniz kıyılarında Pontus Rum Devleti kurma çabalarına karşı mücadele etmiştir.
    • Vilayet-i Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Doğu illerinin Ermenilere verilmesini engellemek için çalışmıştır.
• 💡 İpucu: Milli cemiyetler başlangıçta bölgesel ve birbirinden habersiz hareket etseler de, ortak amaçları vatanı savunmak ve bağımsızlığı korumaktı. Sivas Kongresi'nde tek çatı altında birleşmeleri, mücadelenin ulusal bir boyut kazanmasında önemli rol oynamıştır.
• Zararlı Cemiyetler:
  • Azınlık Cemiyetleri: Pontus Rum Cemiyeti, Mavri Mira Cemiyeti gibi cemiyetler, Anadolu'da kendi devletlerini kurma hayaliyle işgalcilerle iş birliği yapmışlardır.
  • Ulusal Varlığa Düşman Cemiyetler: İstanbul Hükümeti'ni destekleyen (İslam Teali Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası) veya manda ve himaye isteyen (Wilson Prensipleri Cemiyeti, İngiliz Muhipleri Cemiyeti) cemiyetlerdir.

🌟 Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve Milli Mücadele'nin Teşkilatlanması

• Samsun'a Çıkış (19 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, işgal altındaki ülkenin durumunu düzeltmek ve milli direnişi başlatmak amacıyla Samsun'a çıkmış, bu olay Milli Mücadele'nin başlangıcı kabul edilmiştir.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919):
  • Milli Mücadele'nin Gerekçesi: "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir. İstanbul Hükümeti görevini yerine getirememektedir." 🇹🇷
  • Milli Mücadele'nin Amacı: "Milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Ulusal egemenliğe vurgu yapılmıştır.)
  • Milli Mücadele'nin Yöntemi: "Her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurul oluşturulmalıdır." (Temsil Heyeti'nin kurulması fikri ilk kez burada dile getirilmiştir.) 🤝
  • Sivas Kongresi'nin toplanma kararı alınmıştır.
• Sivas Kongresi (4 Eylül 1919):
  • Amasya Genelgesi'nde alınan karar doğrultusunda toplanmıştır. İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'nin engelleme çabalarına (Elazığ Valisi Ali Galip olayı gibi) rağmen Mustafa Kemal'in kararlılığı sayesinde gerçekleşmiştir. 💪
  • Tüm milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir. (Milli Mücadele ulusal bir karakter kazanmıştır.) 🤝
  • Temsil Heyeti, tüm yurdu temsil eder hale gelmiştir.
• Ankara'nın Milli Mücadele'deki Önemi: Mustafa Kemal ve arkadaşları, siyasi ve askeri durumu yakından izleyebilmek, milli cephelerle tren hattı ile bağlı olması ve milli teşkilatı güçlü olması nedeniyle Ankara'yı Milli Mücadele'nin merkezi olarak seçmişlerdir. Ankara, Milli Mücadele'nin sevk ve idare edildiği "kalbi" olmuştur. 📍

📜 Sevr Antlaşması ve Milli Mücadele'nin Bağımsızlık Hedefi

• Sevr Antlaşması'nın Niteliği: I. Dünya Savaşı sonunda İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında imzalanması tasarlanan, Osmanlı Devleti'ni tamamen yok etmeyi, topraklarını parçalamayı ve bağımsızlığını ortadan kaldırmayı amaçlayan bir barış antlaşması taslağıdır. 📜❌
• Hukuki Geçersizliği: Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından onaylanmadığı için hukuken geçersiz sayılmıştır.
• Mustafa Kemal'in Sevr'e Bakışı: Mustafa Kemal, Sevr Antlaşması'nı "Türk milleti için uğursuz bir idam kararnamesi" olarak nitelendirmiş, bu antlaşmanın Türk milletinin egemenlik ve bağımsızlık haklarına aykırı olduğunu kesinlikle belirtmiştir. Ona göre, bu tür bir antlaşma kabul edilemezdi ve bağımsızlık ve egemenlik gereklerini sağlayacak bir barış hedeflenmeliydi. 🚫
• Milli Mücadele'nin Amacı: Milli Mücadele, Sevr Antlaşması'nı reddederek tam bağımsızlığı sağlamak ve yeni, modern bir Türk devleti kurmak üzerine odaklanmıştır.

🌟 Mustafa Kemal'in Liderlik Özellikleri

• Vatanseverlik: Ülkesinin bağımsızlığı ve milletinin refahı için her türlü fedakarlığı yapmaktan çekinmemiştir. ❤️
• Askeri Deha: Çanakkale Savaşı'ndaki başarıları, doğru stratejiler geliştirme ve inisiyatif kullanma yeteneği onun askeri dehasını göstermiştir. 🧠⚔️
• Liderlik: Kitleleri etkileyebilen, onları ortak bir amaç etrafında birleştirebilen, örgütleyici ve yönlendirici bir liderdir. 🗣️
• Kararlılık ve Azim: Sivas Kongresi'nin toplanmasındaki engellemelere rağmen geri adım atmaması, onun zorluklar karşısındaki kararlılığını ve azmini ortaya koymuştur. 💪
• Ulusal Egemenliğe İnanç: Yönetimin halk iradesine dayanması gerektiğine inanmış, Mebusan Meclisi'nin önemini vurgulamıştır. 🗳️
• 💡 İpucu: Mustafa Kemal'in kişilik özellikleri, Milli Mücadele'nin başarıya ulaşmasında kritik rol oynamıştır. Onu sadece bir asker değil, aynı zamanda büyük bir devlet adamı ve devrimci yapan bu özelliklerdir.

Umarız bu ders notu, Milli Uyanış ünitesindeki konuları pekiştirmenize ve sınavda başarılı olmanıza yardımcı olur. Başarılar dileriz! 🎉