🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 15 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Milli Mücadele'nin başlangıç aşamalarını, I. Dünya Savaşı sonrası Osmanlı Devleti'nin durumunu, ulusal kongreleri ve bu dönemin temel ilkelerini kapsamaktadır. Öğrencilerin, bağımsızlık ve egemenlik kavramlarının Milli Mücadele'deki yerini anlamaları, kronolojik olayları ve bunların birbirleriyle ilişkisini kavramaları hedeflenmektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara hakim olmak büyük önem taşır. 🇹🇷

🌍 I. Dünya Savaşı Sonrası Osmanlı ve Dünya Durumu

• Wilson İlkeleri (1918): ABD Başkanı Wilson tarafından yayımlanan bu ilkeler, savaş sonrası dünya düzenini kurmayı amaçladı. En önemli maddelerinden biri, her milletin kendi kaderini tayin etme hakkına sahip olmasıydı. Osmanlı için ise Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerde Türk egemenliğinin korunması, azınlıklara da kendi gelişimlerini sağlayacak fırsatlar verilmesi öngörülüyordu.
• ⚠️ Dikkat: Wilson İlkeleri barışı sağlamayı amaçlasa da, "milletlerin kendi kaderini tayin hakkı" maddesi, azınlıkların bağımsızlık taleplerini artırarak Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü tehdit etti. Ancak bu ilkeler, sömürgeciliğe karşı bir duruş sergilediği için Milli Mücadele'nin "tam bağımsızlık" ilkesine dolaylı yoldan zemin hazırlamıştır. Manda ve himaye fikri Wilson İlkeleri'ne aykırıydı.
• Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekildiği ve ağır şartlar içeren bir antlaşmadır.
• Kritik Maddeler:
  • 7. Madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. Bu madde, Anadolu'nun her yerinin işgaline yasal zemin hazırladı. 💡 İpucu: Bu madde, Osmanlı'nın egemenlik haklarını kısıtlayan en tehlikeli maddedir. "Güvenlik" bahanesiyle her yer işgal edilebilirdi.
  • 24. Madde: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu illeri işgal edebilecekti. Bu madde, Doğu'da bir Ermeni devleti kurma amacı taşıyordu.
  • Boğazlar'ın açılması, kalelerin işgali, haberleşme ve ulaşım araçlarının İtilaf kontrolüne geçmesi gibi maddeler, Osmanlı Devleti'nin savunmasız bırakılması ve egemenlik haklarının kısıtlanması anlamına geliyordu.
• ⚠️ Dikkat: Mondros, Osmanlı Devleti'ni fiilen sona erdirmedi, ancak egemenlik haklarını büyük ölçüde kısıtlayarak işgallere zemin hazırladı ve ülkeyi savunmasız bıraktı.
• I. Dünya Savaşı Sonrası Anadolu'nun Genel Durumu: Savaşın getirdiği yıkım, yoksulluk, işgaller ve Osmanlı yönetiminin acizliği halk arasında büyük bir umutsuzluğa yol açmıştı. Ancak bu durum, aynı zamanda milli bilincin uyanmasına ve direnişin başlamasına da zemin hazırladı.

🇹🇷 Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve İlk Adımlar

• Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a gönderildi. Resmi görevi bölgedeki asayişi sağlamak ve silahları toplamak olsa da, asıl amacı Milli Mücadele'yi başlatmaktı.
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): Mustafa Kemal'in Samsun'dan sonraki ilk durağı Havza'dır.
• Önemli Kararlar:
  • İşgallere karşı mitingler düzenlenerek protesto edilmeli.
  • Telgraflar çekilerek işgaller kınanmalı.
  • Azınlıklara kötü davranılmamalı (işgallere gerekçe oluşturmamak için).
• 💡 İpucu: Havza Genelgesi'nin temel amacı, halkın milli bilincini uyandırmak ve işgallere karşı tepki göstermesini sağlamaktır. Henüz milli egemenlikten bahsedilmez, daha çok mevcut durumu protesto etme ve ulusal dayanışmayı artırma amacı güder.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin yol haritasını çizen, amacı, gerekçesi ve yöntemini belirleyen önemli bir belgedir.
• Kritik Maddeler:
  • "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." (Gerekçe)
  • "İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok duruma düşürmüştür." (Gerekçe)
  • "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Amaç ve Yöntem) 💡 İpucu: Bu madde, Milli Mücadele'nin hem bağımsızlık hedefi taşıdığını hem de bu bağımsızlığın ancak milletin iradesiyle (yani milli egemenlikle) sağlanabileceğini vurgular. Bu, aynı zamanda ileride saltanatın kaldırılacağının da ilk işaretidir.
  • "Her türlü denetim ve etkiden uzak milli bir kurul oluşturulmalıdır." (Temsil Heyeti'nin kurulması fikri)
  • Sivas'ta ulusal bir kongre toplanması kararı.
• ⚠️ Dikkat: Amasya Genelgesi, İstanbul Hükümeti'ne karşı bir başkaldırı niteliği taşır ve Anadolu halkını bilinçlendirmeyi hedefler. Bu nedenle İngilizler ve İstanbul Hükümeti tarafından tepkiyle karşılanmıştır.

🤝 Milli Kongreler Dönemi

• Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Doğu Anadolu'daki cemiyetlerin birleşmesiyle toplanan bölgesel bir kongredir, ancak aldığı kararlar ulusal niteliktedir.
• Önemli Kararlar:
  • "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." (Toprak bütünlüğü)
  • "Kuvayımilliye'yi amil, milli iradeyi hakim kılmak esastır." (Milli egemenlik ve direniş)
  • "Manda ve himaye kabul edilemez." (Tam bağımsızlık) 💡 İpucu: Bu karar, Milli Mücadele'nin temel ilkesi olan tam bağımsızlığın ilk kez net bir şekilde dile getirildiği yerdir.
  • Geçici bir hükümet kurulması fikri.
• ⚠️ Dikkat: Erzurum Kongresi bölgesel toplanmasına rağmen, alınan kararlar tüm yurdu ilgilendirir. Mustafa Kemal'in sivil olarak katıldığı ilk kongredir.
• Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Amasya Genelgesi'nde kararlaştırılan ve tüm yurdu temsil eden ulusal bir kongredir.
• Önemli Kararlar:
  • Erzurum Kongresi kararları genişletilerek ulusal hale getirildi.
  • "Manda ve Himaye kesinlikle kabul edilemez." kararı tekrar ve daha güçlü bir şekilde vurgulandı.
  • Tüm direniş cemiyetleri "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. (Birlik ve beraberlik sağlandı.)
  • İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı. (Halkı bilgilendirme ve bilinçlendirme aracı.)
  • Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale getirildi ve yetkileri genişletildi.
• ⚠️ Dikkat: Sivas Kongresi'ne katılım, İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'nin engelleme çabaları (Ali Galip olayı, tutuklama tehditleri, Mustafa Kemal'in "İttihatçı" olduğu yalanı) nedeniyle beklenenden az olmuştur. Ancak ulusal bir kongre olması ve tüm cemiyetleri birleştirmesi açısından çok önemlidir.

🇹🇷 Milli Mücadele'nin Temel İlkeleri

• Tam Bağımsızlık: Hiçbir devletin himayesi altına girmeden, kendi kararlarını kendisi alabilme ve uygulayabilme yeteneğidir. "Manda ve Himaye kabul edilemez" ilkesiyle somutlaşmıştır. Ekonomik, siyasi, kültürel her alanda bağımsızlık demektir.
• Milli Egemenlik: Yönetme yetkisinin millete ait olması, devletin gücünün kayıtsız şartsız millete dayanmasıdır. "Milletin azim ve kararı", "milli iradeyi hakim kılmak", "meclisin üstünde güç yoktur" gibi ifadelerle vurgulanmıştır. TBMM'nin açılmasıyla somutlaşmıştır.
• Ulusal Birlik ve Bütünlük: Vatanın bölünmezliği, milletin ortak bir amaç uğruna birleşmesi. "Vatan bir bütündür, parçalanamaz" ilkesiyle ifade edilmiştir. Direniş cemiyetlerinin tek çatı altında birleştirilmesi bu ilkenin bir sonucudur.

📜 Sevr Antlaşması ve Milli Tepki

• Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920): I. Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı Devleti'ne dayatılan, toprak bütünlüğünü tamamen yok sayan, bağımsızlık haklarını elinden alan ve Osmanlı'yı küçük bir toprak parçasına hapseden bir antlaşmaydı.
• ⚠️ Dikkat: Sevr Antlaşması, TBMM tarafından tanınmamış ve "ölü doğmuş" bir antlaşma olarak kabul edilmiştir. Milli Mücadele'nin haklılığını ve bağımsızlık azmini pekiştirmiştir. Meclis vekilleri bu antlaşmaya toprak bütünlüğünü, ulusal bağımsızlığı ve milli egemenliği tehdit ettiği için şiddetle karşı çıkmışlardır.

🌟 Mustafa Kemal'in Liderliği ve Halk Desteği

• Mustafa Kemal'in Çanakkale Savaşı'ndaki başarıları (Arıburnu, Anafartalar), onun askeri dehasını ve liderlik vasıflarını Türk halkına tanıtmış, Milli Mücadele döneminde halkın ona olan güvenini artırmıştır. Bu başarılar, onun Milli Mücadele'nin lideri olarak kabul görmesinde önemli bir zemin hazırlamıştır.
• Mustafa Kemal, parlamenter sisteme ve millet iradesine büyük önem vermiştir. Ona göre meclis, milletin eğilimini yansıtan, kararların alındığı ve milletin gücünün kanıtlandığı yerdir. TBMM'nin açılması, onun bu düşüncesinin bir sonucudur.

💡 Genel İpuçları ve Sınav Taktikleri

• Anahtar Kelimeleri Yakala: Sorularda geçen "milli egemenlik", "tam bağımsızlık", "toprak bütünlüğü", "milli bilinç" gibi kavramların hangi olaylarla ilişkilendirildiğini iyi bil.
• Kronolojiye Dikkat Et: Olayların oluş sırasını (Samsun, Havza, Amasya, Erzurum, Sivas) bilmek, neden-sonuç ilişkilerini kurmanda çok yardımcı olur.
• Maddeleri Yorumla: Mondros ve Amasya Genelgesi gibi belgelerin maddelerini ezberlemekten ziyade, o maddelerin ne anlama geldiğini, hangi sonuçları doğurduğunu anlamaya çalış. Örneğin, Mondros'un 7. maddesi neden bu kadar tehlikeliydi?
• Karşılaştırmalar Yap: Erzurum ve Sivas kongreleri arasındaki farkları (bölgesel/ulusal, katılım sayısı vb.) ve ortak noktaları (manda ve himaye karşıtlığı) bilmek, bilgiyi pekiştirir.
• Görsel ve Metin Analizi: Sorularda verilen metinleri ve tabloları dikkatlice oku. Cevap genellikle metnin içinde gizlidir.

Bu notlar, Milli Mücadele'nin ilk adımları ve temel ilkeleri konusunda sağlam bir temel oluşturacaktır. Başarılar dilerim! 💪