🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 9 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Milli Uyanış döneminin kritik olaylarını, bu süreçte atılan bağımsızlık adımlarını ve Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğini kapsayan temel bilgileri özetlemektedir. Özellikle I. Dünya Savaşı'nın sonuçları, işgaller, Milli Mücadele'nin örgütlenme aşamaları (genelgeler, kongreler), Misakımillî, Sevr Antlaşması'nın ağır hükümleri ve TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmalar gibi konulara odaklanılmıştır. Bu notlar, sınav öncesi son tekrarınızı yaparken size rehberlik edecek ve önemli noktaları hatırlatacaktır. 🚀

I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti'nin Durumu

• Osmanlı'nın Geniş Cephelerde Mücadelesi: I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti, Kafkasya'dan Irak'a, Çanakkale'den Suriye'ye kadar çok geniş bir coğrafyada, farklı iklim ve arazi koşullarında savaşmak zorunda kalmıştır. Bu durum, askerlerin büyük zorluklar altında mücadele ettiğini gösterir. 🥶🏜️🌊
• Kut'ül Amare Zaferi: Irak Cephesi'nde İngilizlere karşı kazanılan bu önemli zafer, Osmanlı ordusunun zor şartlara rağmen büyük bir direniş ve başarı gösterebildiğinin somut bir kanıtıdır. İngiliz ordusuna ağır kayıplar verdirilmiştir. 🎖️
• ⚠️ Dikkat: Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'nda geniş alanlara yayılması, hem lojistik hem de insan gücü açısından büyük bir yük getirmiştir.

Mondros Ateşkes Antlaşması ve İşgaller Dönemi

• Mondros'un Ağır Hükümleri: 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren ve Anadolu'nun işgaline zemin hazırlayan çok ağır maddeler içeriyordu (özellikle 7. ve 24. maddeler).
• İzmir'in İşgali ve Uluslararası Tepkiler: Yunanlıların İzmir'i işgali, Milli Mücadele'nin fitilini ateşleyen önemli bir olaydır. Bu işgalin haksızlığını ortaya koyan uluslararası raporlar da bulunmaktadır.
• Amiral Bristol Raporu: ABD'li Amiral Bristol başkanlığındaki bir heyet tarafından hazırlanan bu rapor, İzmir ve çevresinde Türk nüfusunun çoğunlukta olduğunu, Yunan iddialarının asılsız olduğunu ve Yunan işgallerinin güvenlik amacı taşımadığını belgelemiştir. Bu rapor, Milli Mücadele'nin haklılığını dünyaya duyuran ilk uluslararası belgedir. 📜
• 💡 İpucu: Amiral Bristol Raporu, Batılı bir devlet tarafından hazırlanmış olması nedeniyle Türk tezlerinin uluslararası alanda kabul görmesi açısından büyük önem taşır.

Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve Örgütlenme Dönemi

• Mustafa Kemal'in Liderliği: Mustafa Kemal Paşa'nın 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışıyla Milli Mücadele fiilen başlamıştır. Onun askeri dehası ve liderlik vasıfları, milletin kaderini doğrudan etkilemiştir. 🌟
• Genelgeler Dönemi:
  • Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgallere karşı protesto mitingleri düzenlenmesini istemiş, milli bilinci uyandırmayı hedeflemiştir. Mustafa Kemal tarafından tek başına yayımlanmıştır.
  • Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ilkesiyle Milli Mücadele'nin amacını, gerekçesini ve yöntemini belirlemiştir. Bu genelge, mücadeleyi kişisellikten çıkarıp halka mal etmek amacıyla birçok komutanın onayıyla yayımlanmıştır. 🤝
• Kongreler Dönemi:
  • Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Doğu Anadolu'daki direnişi birleştirmeyi amaçlamış, bölgesel nitelikte olmasına rağmen ulusal kararlar alınmıştır. Manda ve himaye reddedilmiş, ulusal egemenlik vurgulanmıştır.
  • Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Milli Mücadele'nin en önemli kongresidir. Bölgesel cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilerek ulusal birlik sağlanmıştır. Temsil Heyeti, tüm yurdu temsil eder hale getirilmiş ve başkanlığına Mustafa Kemal getirilmiştir. Bu heyet, bir hükümet gibi çalışmıştır. 🇹🇷
• ⚠️ Dikkat: Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin "yol haritası" niteliğindedir. Sivas Kongresi ise "birlik ve beraberlik" açısından kilit rol oynamıştır.

Misakımillî (Milli Yemin)

• Milli Mücadele'nin Hedefleri: Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen Misakımillî, Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğü konusundaki kırmızı çizgilerini belirlemiştir.
• Temel Maddeleri:
  • Tam bağımsızlık ve kapitülasyonların kaldırılması. 🚫
  • Türk vatanının bütünlüğü (Mondros Ateşkesi imzalandığı sıradaki sınırlar).
  • Boğazların güvenliği ve uluslararası ticaret için açılması.
  • Azınlıklara, komşu ülkelerdeki Müslümanlara tanınan haklardan fazlasının verilmemesi (mütekabiliyet ilkesi).
  • Halk oylaması ile geleceği belirlenecek bölgeler (Kars, Ardahan, Batum ve Batı Trakya).
• 💡 İpucu: Misakımillî, milli egemenliğe dayalı bir devlet vurgusundan ziyade, tam bağımsızlık ve toprak bütünlüğü hedeflerini ortaya koyar. Milli egemenlik vurgusu daha çok TBMM'nin açılmasıyla güçlenmiştir.

Sevr Antlaşması: Bir "Ölüm Fermanı"

• İçeriği ve Ağır Şartları: 10 Ağustos 1920'de imzalanan Sevr Barış Antlaşması, Osmanlı Devleti'ni tamamen parçalamayı, egemenlik haklarını kısıtlamayı ve stratejik bölgeleri İtilaf Devletleri arasında paylaştırmayı öngörüyordu. Örneğin, Doğu Anadolu'da Ermenistan ve Güneydoğu'da özerk bir Kürt devleti kurulması planlanıyordu.
• Türk Milleti Üzerindeki Etkisi: Bu antlaşma, Türk milletine yaşama hakkı tanımayan, bağımsızlığına gölge düşüren ve Türkiye'yi başka devletlere muhtaç hale getiren bir "ölüm fermanı" olarak algılanmıştır. Halkın tepkisine neden olmuş ve Milli Mücadele azmini daha da artırmıştır. 🔥
• ⚠️ Dikkat: Sevr Antlaşması, Osmanlı Hükümeti tarafından imzalanmış olsa da, Türk milleti ve TBMM tarafından asla kabul edilmemiştir ve hukuken geçersiz sayılmıştır.

TBMM'ye Karşı Çıkan Ayaklanmalar

• Milli Mücadele'nin İç Düşmanları: Milli Mücadele devam ederken, hem iç hem de dış güçler tarafından desteklenen çeşitli ayaklanmalar çıkmıştır. Bu ayaklanmalar, TBMM'nin otoritesini sarsmayı ve Milli Mücadele'yi engellemeyi amaçlamıştır.
• Ayaklanma Türleri ve Nedenleri:
  • İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri Destekli Ayaklanmalar: Kuvayıinzibatiye (Hilafet Ordusu) gibi ayaklanmalar, doğrudan İstanbul Hükümeti ve İngilizler tarafından Milli Mücadele'yi ortadan kaldırmak amacıyla desteklenmiştir.
  • Azınlık Ayaklanmaları: Rum ve Ermeni azınlıkların kendi devletlerini kurma hayalleriyle çıkardığı ayaklanmalar.
  • Kuvayımilliye Kökenli Ayaklanmalar: Çerkez Ethem İsyanı gibi, başlangıçta Milli Mücadele'ye destek veren ancak düzenli orduya katılmak istemeyen veya kişisel menfaatlerini ön planda tutan liderlerin çıkardığı ayaklanmalar.
  • Aşiret Ayaklanmaları: Fransızların kışkırtmalarıyla Urfa ve çevresinde çıkan Milli Aşiret Ayaklanması gibi, bölgesel ve etnik temelli ayaklanmalar.
• 💡 İpucu: Ayaklanmaların çoğu dış güçler tarafından desteklenmiş veya kişisel menfaatler nedeniyle çıkmıştır. Bu durum, Milli Mücadele'nin sadece dış düşmanlarla değil, içteki engellerle de mücadele ettiğini gösterir.

Milli Egemenlik ve Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar

• TBMM'nin Açılması (23 Nisan 1920): Ankara'da açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi, milli egemenliğe dayalı yeni Türk devletinin temellerini atmıştır. Bu, "millet hakimiyetini etkin kılma" fikrinin somutlaşmasıdır. 🏛️
• Bağımsızlık ve Egemenlik: Milli Mücadele'nin temel amacı, tam bağımsızlığı sağlamak ve milletin kendi kaderini belirlemesi ilkesi olan milli egemenliği hayata geçirmektir. Bu iki kavram, Milli Mücadele'nin ana direkleridir.
• Mustafa Kemal'in Rolü: Mustafa Kemal, askeri başarılarının yanı sıra, milli bilinci uyandırarak, halkı örgütleyerek ve milli egemenliğe dayalı bir yönetim kurarak Türk milletinin bağımsızlık ve çağdaşlaşma yolunda ilerlemesini sağlamıştır. O, sadece bir komutan değil, aynı zamanda bir devlet kurucusu ve inkılapçıdır. 🇹🇷

Bu ders notları, Milli Uyanış döneminin temel taşlarını anlamanıza yardımcı olacaktır. Unutmayın, bu dönemdeki olaylar zinciri, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş felsefesini oluşturur. Başarılar dilerim! 💪