🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 6 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, "Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ünitesinin temel konularını kapsamaktadır. Birinci Dünya Savaşı'nın nedenleri ve Osmanlı'nın savaşa girişi, Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası işgaller ve direniş hareketleri, Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde atılan ilk adımlar (genelgeler ve kongreler), Kuva-yi Milliye'nin özellikleri ve TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmalar gibi önemli başlıkları tekrar etmenizi sağlayacaktır. Sınav öncesi bu notları dikkatlice okuyarak bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz. 🚀

🌍 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti

• Savaşın Genel Nedenleri:
  • Sömürgecilik (Emperyalizm): Sanayi İnkılabı sonrası devletlerin hammadde ve pazar arayışı. Büyük devletler dünya üzerindeki kaynakları ele geçirmek için yarıştı. 🗺️
  • Milliyetçilik Akımı: Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımı, çok uluslu imparatorlukların (Osmanlı, Avusturya-Macaristan) parçalanmasına neden oldu. Her millet kendi devletini kurma isteğiyle ayaklandı. 🇹🇷🇬🇷🇦🇲
  • Silahlanma Yarışı: Devletler arasındaki rekabet, büyük ordular kurma ve yeni silahlar geliştirme yarışına yol açtı.
  • Bloklaşmalar: Devletler çıkar çatışmaları nedeniyle ittifaklar kurdu (İtilaf ve İttifak Devletleri).
• Osmanlı Devleti'nin Savaşa Giriş Nedenleri ve Almanya İttifakı:
  • Osmanlı Devleti, kaybettiği toprakları geri almak, siyasi yalnızlıktan kurtulmak ve kapitülasyonları kaldırmak istiyordu.
  • Almanya ile ittifak kurmasında, İngilizlerin el koyduğu savaş gemilerinin (Goeben ve Breslau) Almanya tarafından Osmanlı'ya verilmesi gibi olaylar etkili oldu.
  • 💡 İpucu: Osmanlı'nın Almanya ile ittifak kurmasındaki en önemli nedenlerden biri, toprak bütünlüğünü koruma ve siyasi yalnızlıktan kurtulma arzusudur.
• Osmanlı Cepheleri:
  • Taarruz (Saldırı) Cepheleri:
    • Kafkas Cephesi: Rusya'yı Doğu Anadolu'dan çıkarmak ve Orta Asya Türkleriyle birleşmek amacıyla açıldı. Kış şartları ve lojistik eksikliği nedeniyle büyük kayıplar verildi.
    • Kanal Cephesi: İngilizlerin sömürgeleriyle bağlantısını kesmek amacıyla Süveyş Kanalı'na saldırıldı, ancak başarısız olundu.
  • Savunma Cepheleri:
    • Çanakkale Cephesi: İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u ele geçirerek Osmanlı'yı savaş dışı bırakma ve Rusya'ya yardım ulaştırma amacı güttüğü cephedir. Osmanlı, Mustafa Kemal'in liderliğinde büyük bir başarı göstererek düşmanı püskürttü ve savaşın süresini uzattı. Bu cephe, Mustafa Kemal'in askeri dehasını ve liderlik özelliklerini ortaya koydu. 🇹🇷🦅
    • Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen Cepheleri: İngiliz ve Arap isyanlarına karşı toprak savunması yapıldı.
  • ⚠️ Dikkat: Osmanlı Devleti tüm cephelerde taarruz savaşı yapmamıştır (sadece Kafkas ve Kanal). Ayrıca, tüm cephelerde aynı ülkeyle savaşmamış ve tüm cephelerden mağlup ayrılmamıştır (Çanakkale'de zafer kazanmıştır).

📜 Mondros Ateşkes Antlaşması ve Sonrası

• Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekildiği ağır şartlar içeren bir antlaşmadır. Özellikle 7. ve 24. maddeleri, Anadolu'nun işgaline zemin hazırlamıştır.
• İzmir'in İşgali: Paris Barış Konferansı'nda alınan kararla İzmir, Yunanistan'a bırakıldı ve işgal edildi. İtilaf Devletleri, bu işgali Mondros'un 7. maddesine dayandırarak hukuki bir zemin kazandırmaya çalıştı. Ancak bölgede yapılan halk oylaması gibi bir durum söz konusu değildi.
• ⚠️ Dikkat: Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı ordularının dağıtılması, silah ve cephanelerin toplanması gibi maddelerle ülkeyi savunmasız bırakmayı amaçlamıştır.

🇹🇷 Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve İlk Adımlar (Mustafa Kemal Atatürk Dönemi)

• Mustafa Kemal Atatürk'ün Kişilik Özellikleri:
  • Liderlik: Çanakkale'de "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" emriyle askerlerini motive etmesi.
  • Askeri Deha: Düşmanın nereden saldıracağını önceden tahmin etmesi, stratejik kararlar alması.
  • Vatanseverlik: Ülkesi için her türlü fedakarlığı yapmaya hazır olması.
  • İnkılapçılık: Yenilikçi ve ileri görüşlü olması (Ancak Çanakkale'deki başarısında doğrudan inkılapçılık özelliği ön plana çıkmaz, daha çok askeri ve liderlik vasıfları öne çıkar).
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919):
  • Mustafa Kemal'in Milli Mücadele'deki ilk adımıdır.
  • Amaçları: İşgaller karşısında halkı bilinçlendirmek, protesto mitingleri düzenlenmesini sağlamak, milli direniş ruhunu uyandırmak ve Türk ordusunun dağıtılmasını engellemek.
  • ⚠️ Dikkat: Havza Genelgesi, Mondros sonrası oluşacak işgalleri tamamen engelleme amacı taşımaz, daha çok halkı örgütleyerek direnişi başlatmayı hedefler.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919):
  • Milli Mücadele'nin amaç, gerekçe ve yöntemini belirleyen önemli bir belgedir.
  • "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ilkesiyle milli egemenliğe vurgu yapıldı.
  • Sivas'ta ulusal bir kongre toplanması kararı alındı ve bu kongreye her ilden halkın güvenini kazanmış delegelerin katılması istendi. Bu, kararların halkın isteklerini yansıtmasını ve milli iradenin temsil edilmesini sağlamayı amaçlıyordu. 🗳️
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919):
  • Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasını engellemek ve bölgedeki Türk varlığını korumak amacıyla toplandı.
  • "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." ilkesiyle bölgesel direniş ulusallaştırıldı.
  • "Kuva-yi Milliye'yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır." kararıyla milli egemenlik vurgusu yapıldı.
  • Wilson İlkeleri ile İlişkisi: Kongre, Doğu Anadolu'da Türk nüfusunun çoğunlukta olduğunu vurgulayarak, Wilson İlkeleri'nin "Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerde kesin egemenlik hakkı tanınacak" maddesinin uygulanmasını sağlamayı amaçlamıştır. Bölgedeki Ermeni varlığına tamamen son vermek gibi bir amacı yoktur, Türk varlığını korumak esastır.
• Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919):
  • Temsil Heyeti (Mustafa Kemal liderliğinde) ile İstanbul Hükümeti temsilcisi Salih Paşa arasında yapıldı.
  • Önemi: İstanbul Hükümeti, Anadolu hareketini (Temsil Heyeti'ni) resmen tanımış oldu. Bu durum, Anadolu hareketinin gücünü artırdı ve İtilaf Devletleri'nin İstanbul Hükümeti üzerindeki baskısını azaltma arayışına işaret etti.

⚔️ Milli Mücadele Dönemi Teşkilatlanma ve Direniş

• Cemiyetler:
  • Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri (Milli Cemiyetler):
    • Mondros sonrası işgallere karşı kurulmuşlardır.
    • Amaçları: Kendi bölgelerinin Türklüğünü kanıtlamak, işgallere karşı direniş örgütlemek ve milli bilinci uyandırmaktır. Milliyetçilik duygusuyla hareket etmişlerdir.
    • Örnekler: İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Kilikyalılar Cemiyeti.
    • ⚠️ Dikkat: Bu cemiyetler genellikle bölgesel niteliktedir ancak genel amaçları vatanı savunmaktır.
  • Azınlık ve Milli Varlığa Düşman Cemiyetler (Zararlı Cemiyetler):
    • Amaçları: Anadolu'da azınlık devletleri kurmak veya manda yönetimini savunmaktır. Milli Mücadele'ye karşı çıkmışlardır.
    • Örnekler: Mavri Mira Cemiyeti (Bizans'ı yeniden kurmak, Batı Anadolu'yu Yunanistan'a katmak), Pontus Rum Cemiyeti, Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri (Ermeni devleti kurmak).
    • 💡 İpucu: Milli Kongre Cemiyeti ise zararlı bir cemiyet değildir. Basın-yayın yoluyla işgalleri dünyaya duyurmaya çalışan, aydınların kurduğu bir cemiyettir.
• Kuva-yi Milliye:
  • Mondros sonrası işgallere karşı halkın kendi imkanlarıyla oluşturduğu düzensiz direniş birlikleridir.
  • Özellikleri:
    • Askerî disiplinden uzaktır.
    • Bölgesel kurtuluşu amaçlamışlardır.
    • İhtiyaçları halk tarafından karşılanmıştır.
    • Terhis edilmiş Osmanlı subayları tarafından yönetilmiştir.
    • İstanbul Hükümeti'nden destek görmemiş, hatta bazen karşı karşıya gelmişlerdir.
  • Sınırlılıkları: Düzensiz olmaları, bölgesel hareket etmeleri ve düzenli orduya karşı yetersiz kalmaları nedeniyle kaldırılmış ve düzenli ordu kurulmuştur.
• TBMM'nin Açılması ve İç Ayaklanmalar:
  • 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Milli Mücadele'nin siyasi ve askeri liderliğini üstlendi.
  • TBMM'ye Karşı Çıkan Ayaklanmaların Nedenleri:
    • Azınlıkların Devlet Kurma İsteği: Rum ve Ermeni azınlıkların kendi devletlerini kurma hayalleri.
    • Bazı Kuva-yi Milliyecilerin Düzenli Orduya Katılmak İstememesi: Başına buyruk hareket etme alışkanlığı ve disiplinsizlik.
    • Anadolu'da Bazı Kişilerin Kendi Çıkarlarını Korumak İstemeleri: Ağaların, eşrafın veya dini liderlerin TBMM otoritesini tanımaması.
    • İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'nin Kışkırtmaları: TBMM'yi zayıflatmak için çeşitli isyanları desteklemeleri.
  • Hıyanetivataniye Kanunu: TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaları bastırmak ve otoritesini sağlamak amacıyla çıkarılan bir kanundur. Mustafa Kemal, bu kanun görüşülürken bile hukuka uygunluğa ve mahkeme kararıyla cezalandırma ilkesine vurgu yaparak, hukuk devleti anlayışına olan bağlılığını göstermiştir. ⚖️

Bu ders notları, Milli Uyanış döneminin karmaşık olaylarını ve önemli kavramlarını özetlemektedir. Konuları bir bütün olarak anlamaya çalışın ve olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini kurun. Başarılar dilerim! 💪