🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 4 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Milli Uyanış ve Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar ünitesindeki temel kavramları, olayları ve Mustafa Kemal Atatürk'ün liderlik özelliklerini kapsamaktadır. Özellikle Milli Mücadele'nin başlangıcı, TBMM'nin kuruluşu, iç ayaklanmalar, önemli antlaşmalar ve basının rolü gibi konulara odaklanılmıştır. Sınav öncesi konuları tekrar etmen ve önemli noktaları hatırlaman için harika bir kaynak! 💪

🌍 Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve İlk Adımlar

• Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekildiği ve ağır şartlar içeren bir antlaşmadır.
• Maddeleri ve Amaçları: İtilaf Devletleri'ne Osmanlı topraklarını işgal etme hakkı tanıdı (7. madde), ordunun terhisini istedi (işgalleri kolaylaştırmak), stratejik noktaları kontrol altına almayı hedefledi. Özellikle "Vilayet-i Sitte" (Altı Doğu Vilayeti) maddesiyle Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulmasına zemin hazırlamak amaçlandı. ⚠️ Dikkat: Mondros, Osmanlı'yı fiilen bitiren ve işgallere hukuki zemin hazırlayan bir antlaşmadır.
• Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): Milli Mücadele'nin fiilen başlangıcıdır. Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçerek halkı işgallere karşı örgütlemeye ve milli bilinci uyandırmaya başladı. 🚀
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgallere karşı mitingler düzenlenmesini ve protesto telgrafları çekilmesini istedi. Amaç, milli bilinci uyandırmak ve işgalleri protesto etmekti.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin amacını, gerekçesini ve yöntemini belirledi. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" maddesi, milli egemenliğe vurgu yapan ilk belgedir.
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Bölgesel nitelikli olmasına rağmen ulusal kararlar alındı. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" kararı alındı. Manda ve himaye fikri ilk kez reddedildi. Temsil Heyeti kuruldu.
• Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Ulusal nitelikli bir kongredir. Erzurum Kongresi kararları genişletilerek onaylandı. Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.
• Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümeti arasında yapılan ilk resmi görüşmedir. İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımış oldu. Bu durum, Milli Mücadele'nin meşruiyetini artırdı. 🤝
• Misakımilli (Milli Ant) (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen, Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğü konusundaki kırmızı çizgilerini belirleyen kararlar bütünüdür.
• Önemli Kararları: Milli sınırlar, kapitülasyonların kaldırılması (ekonomik bağımsızlık), azınlık hakları, boğazların durumu gibi konuları içerir. 💡 İpucu: Misakımilli, tam bağımsızlık ve milli egemenlik ilkelerini vurgular. Ekonomik gelişmeyi engelleyen unsurların (kapitülasyonlar gibi) kaldırılması, siyasi ve mali bağımsızlığın olmazsa olmazıdır.
• İstanbul'un Resmen İşgali (16 Mart 1920): İtilaf Devletleri, Misakımilli kararları üzerine İstanbul'u işgal etti ve Mebusan Meclisi'ni dağıttı. Bu durum, Milli Mücadele'yi hızlandırdı ve Ankara'da yeni bir meclisin açılmasına zemin hazırladı.
• Temsil Heyeti'nin Ankara'ya Gelmesi (27 Aralık 1919): Ankara, Milli Mücadele'nin merkezi olarak seçildi.
• Ankara'nın Seçilme Nedenleri: Güvenli bir konumda olması, demir ve kara yollarının kesişim noktasında olması (ulaşım kolaylığı), Batı Cephesi'ne ve İstanbul'a yakınlığı, halkının milli mücadeleye destek vermesi. 🛣️

🏛️ TBMM Dönemi ve İç Ayaklanmalar

• Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920): Ulusal egemenliğin tam anlamıyla yönetime yansıdığı en önemli olaydır. TBMM, millet iradesinin temsilcisi olarak bağımsızlık mücadelesini yürüttü. 🇹🇷
• TBMM'ye Karşı Çıkan Ayaklanmalar: Milli Mücadele döneminde TBMM'nin otoritesini zayıflatmak amacıyla çeşitli ayaklanmalar çıktı. Bu ayaklanmalar dört ana grupta incelenebilir:
• İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri Destekli Ayaklanmalar: Kuvayıinzibatiye (Halifelik Ordusu), Anzavur Ayaklanması gibi. Amaçları TBMM'yi yok etmek ve Milli Mücadele'yi engellemekti.
• Eski Kuvayımilliye Şeflerinin Çıkardığı Ayaklanmalar: Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe gibi liderlerin düzenli orduya katılmak istememeleri nedeniyle çıktı.
• Azınlık Ayaklanmaları: Ermeni ve Rumların bağımsız devlet kurma hayalleriyle çıkardıkları ayaklanmalardır (Pontus Rum Ayaklanması, Ermeni Ayaklanmaları).
• Doğrudan İstanbul Hükümeti Tarafından Çıkarılan Ayaklanmalar: Bolu, Düzce, Hendek, Yozgat gibi bölgelerde çıkan isyanlar.
• ⚠️ Dikkat: Bu ayaklanmalar, TBMM'nin güçlenmesini geciktirdi ve düzenli ordunun kurulmasını zorlaştırdı. Ancak TBMM, bu isyanları bastırarak otoritesini pekiştirdi.
• TBMM'nin Ayaklanmalara Karşı Aldığı Önlemler:
• Hıyanetivataniye Kanunu (29 Nisan 1920): TBMM'ye karşı çıkanları vatan haini ilan eden ve yargılanmalarını sağlayan bir kanundur. Amacı, TBMM'nin otoritesini güçlendirmek, vatan ihaneti niteliğindeki suçları önlemek ve hızlı kararlar alabilmektir.
• İstiklal Mahkemeleri (18 Eylül 1920): Ayaklanmacıları yargılamak ve hızlı kararlar alarak adaleti sağlamak amacıyla kuruldu. Bu mahkemeler, TBMM'nin gücünü ve kararlılığını gösterdi.
• Düzenli Ordunun Kurulması: Kuvayımilliye birliklerinin yetersiz kalması ve disiplinsiz hareketleri nedeniyle düzenli orduya geçiş kararı alındı.

📰 Milli Mücadele'de Basın ve Yayın

• Milli Mücadele'nin haklılığını halka ve dünyaya duyurmak, yanlış haberleri düzeltmek ve kamuoyu oluşturmak için basın ve yayın organları aktif olarak kullanıldı. 📢
• İrade-i Milliye Gazetesi: Sivas Kongresi kararlarını duyurmak amacıyla çıkarıldı. Mustafa Kemal'in "Benim gazetem" dediği önemli bir yayın organıdır.
• Hakimiyet-i Milliye Gazetesi: Mustafa Kemal'in Ankara'ya geldikten sonra çıkardığı, Milli Mücadele'nin resmi yayın organı olan gazetedir.
• Anadolu Ajansı (6 Nisan 1920): Milli Mücadele'nin sesini duyurmak ve doğru haberleri yaymak amacıyla kuruldu.
• 💡 İpucu: Basın, Milli Mücadele'nin en önemli propaganda ve halkı bilinçlendirme araçlarından biriydi.

🌟 Mustafa Kemal Atatürk'ün Kişilik Özellikleri

• Vatanseverlik ve Millet Sevgisi: Vatanın kurtuluşu için her türlü engeli aşma kararlılığı, milleti için fedakarlık yapma. "Vatanın kurtuluşu yolunda millet tüm engelleri kırıp süpürecektir." sözü bunun en güzel örneğidir. ❤️
• İleri Görüşlülük: Olayların gelecekteki seyrini tahmin edebilme, stratejik kararlar alabilme. Çanakkale Savaşları'nda düşmanın nereden saldıracağını önceden tahmin etmesi gibi.
• Askeri Deha: Savaş taktikleri geliştirme, az imkanlarla büyük başarılar elde etme. Çanakkale'de cephane azlığında süngü hücumu emri vermesi.
• Kararlılık: Hedeflerine ulaşmak için azimle çalışma ve zorluklar karşısında pes etmeme.
• Teşkilatçılık (Örgütleyicilik): Halkı bir araya getirme, cemiyetler kurma ve milli birliği sağlama yeteneği. Samsun ve Havza'daki faaliyetleri, halkı işgallere karşı örgütlemesi bunun göstergesidir.
• ⚠️ Dikkat: Mustafa Kemal'in Çanakkale'deki "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" emri, onun vatanseverliğini ve askerlerine olan güvenini gösterir, inkılapçılıkla doğrudan ilgili değildir.

⚔️ Önemli Savaşlar: Çanakkale Savaşları

• Çanakkale Savaşları (1915): I. Dünya Savaşı'nın en önemli cephelerinden biridir. İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u ele geçirme ve Rusya'ya yardım ulaştırma amacıyla başlattığı saldırılardır.
• Deniz ve Kara Savaşları: Savaş hem denizde (18 Mart 1915 deniz zaferi) hem de karada (Gelibolu Yarımadası'nda Arıburnu, Conkbayırı, Anafartalar gibi bölgelerde) büyük mücadelelere sahne oldu.
• Osmanlı Ordusunun Durumu: Osmanlı ordusu, bu savaşta savunma durumundaydı ve büyük bir direniş göstererek önemli bir zafer kazandı.
• Sonuçları: İtilaf Devletleri yenilgiye uğradı, I. Dünya Savaşı'nın süresi uzadı, Mustafa Kemal Atatürk'ün askeri dehası ve liderliği ortaya çıktı. 🎖️

Bu ders notu, Milli Uyanış ve Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar ünitesinin ana hatlarını özetlemektedir. Konuları tekrar ederken bu notları kullanabilir, önemli olayları ve kavramları zihninde canlandırabilirsin. Başarılar dilerim! 🚀