🎓 8. Sınıf Lgs Milli Mücadele'nin Hazırlık Dönemi Test 5 - Ders Notu ve İpuçları
Bu ders notu, 8. sınıf LGS konularından Milli Mücadele'nin hazırlık dönemini kapsayan önemli olayları, alınan kararları ve bu dönemin temel dinamiklerini özetlemektedir. Amasya Genelgesi'nden TBMM'nin açılışına kadar olan süreçte yaşanan kritik gelişmeler, kongreler, Temsil Heyeti'nin rolü ve Mustafa Kemal'in liderlik vasıfları gibi ana başlıklar üzerinde durulmuştur. Bu notlar, sınav öncesi son tekrarınız için kapsamlı bir rehber niteliğindedir.
🔥 Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve İlk Kıvılcımlar
- Mondros Ateşkes Antlaşması ve İşgaller: Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesini sağlayan Mondros Ateşkes Antlaşması, Anadolu topraklarının İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesine zemin hazırlamıştır. Özellikle 7. ve 24. maddeler, işgallere hukuki bir kılıf uydurmuştur. Bu durum, Türk milletinde büyük bir tepkiye ve direniş ruhunun doğmasına yol açmıştır.
- Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı: Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Milli Mücadele'yi fiilen başlatmıştır. Amacı, işgallere karşı örgütlü bir direniş başlatmak ve milli birliği sağlamaktır.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): Mustafa Kemal'in ilk genelgesidir. Havza'yı işgalden uzak ve güvenli bir yer olduğu için tercih etmiştir. Bu genelge ile halktan işgalleri protesto etmeleri, mitingler düzenlemeleri ancak azınlıklara zarar vermemeleri istenmiştir. Amaç, milli bilinci uyandırmak ve işgallere karşı ilk tepkiyi göstermektir.
🎯 Amasya Genelgesi: Milli Mücadele'nin Gerekçesi, Amacı ve Yöntemi
- Kurtuluş Savaşı'nın Yol Haritası: Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919), Kurtuluş Savaşı'nın nedenlerini (gerekçe), ne için yapıldığını (amaç) ve nasıl yapılacağını (yöntem) açıkça ortaya koyan bir "ihtilal bildirisi" niteliğindedir.
- Gerekçe: Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir. İstanbul Hükümeti, üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir.
- Amaç ve Yöntem: "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." maddesi, hem mücadeledeki temel amacı (bağımsızlık) hem de yöntemi (milletin azim ve kararı, yani milli egemenlik) belirtir. Bu madde, Milli Mücadele'yi kişisellikten çıkarıp millete mal etme hedefini taşır.
- Kurumsallaşma Vurgusu: "Milletin durumunu ve sesini dünyaya duyurmak için her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurul oluşturulmalıdır." maddesi, Temsil Heyeti'nin kurulması fikrinin ilk kez ortaya atıldığı yerdir. Bu, mücadelenin daha organize ve kurumsal bir yapıya bürüneceğinin işaretidir.
💡 İpucu: Amasya Genelgesi'ndeki "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." maddesi, hem bağımsızlık hem de milli egemenlik vurgusu taşıdığı için LGS'de sıkça sorulan bir maddedir. Unutmayın, "azim ve karar" kelimeleri milli iradeye işaret eder.
💪 Kongreler Dönemi: Milli İrade ve Örgütlenme
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919):
- Toplanış Şekli: Bölgeseldir (Doğu illerinden gelen delegelerle toplanmıştır).
- Aldığı Kararlar: Ulusaldır. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." kararı, Misak-ı Milli'nin ilk taslağıdır.
- Temsil Heyeti'nin Kuruluşu: Amasya Genelgesi'nde fikri ortaya atılan "milli bir kurul", Erzurum Kongresi'nde Temsil Heyeti adıyla kurulmuştur. Bu, Milli Mücadele'nin kurumsallaşma yolunda attığı önemli bir adımdır.
- Manda ve Himaye: İlk kez reddedilmiştir. Tam bağımsızlık ilkesi benimsenmiştir.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919):
- Toplanış Şekli ve Kararları: Hem toplanış şekli hem de aldığı kararlar bakımından tamamen ulusaldır. Tüm yurdu temsil eden delegeler katılmıştır.
- Milli Cemiyetlerin Birleştirilmesi: Yurt çapında faaliyet gösteren tüm milli cemiyetler, "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında tek çatı altında toplanmıştır. Bu, dağınık direnişi birleştirerek Milli Mücadele'nin örgütlülüğünü ve gücünü artırmıştır.
- Temsil Heyeti'nin Yetkileri: Temsil Heyeti'nin yetkileri tüm yurdu kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
- Manda ve Himaye: Kesin olarak reddedilmiştir.
⚠️ Dikkat: Erzurum Kongresi bölgesel toplanıp ulusal kararlar alırken, Sivas Kongresi hem toplanış hem de kararları bakımından ulusaldır. Bu ayrım önemlidir!
🇹🇷 Temsil Heyeti: Milli Mücadele'nin Temsil Organı
- Kuruluşu ve Yetkileri: Erzurum Kongresi'nde kurulan ve Sivas Kongresi'nde yetkileri tüm yurdu kapsayacak şekilde genişletilen Temsil Heyeti, Milli Mücadele'nin yürütme organı görevini üstlenmiştir. Adeta geçici bir hükümet gibi çalışmıştır.
- Ankara'nın Merkez Seçilmesi: Temsil Heyeti, Milli Mücadele'yi daha etkin yönetebilmek için Ankara'yı merkez seçmiştir. Bunun nedenleri:
- Anadolu'nun ortasında, güvenli bir konumda olması ve işgallerden uzak olması.
- Ulaşım ve haberleşme imkanlarının (demiryolu, telgraf) iyi olması.
- İstanbul'daki gelişmeleri daha yakından izleme imkanının olması.
- Batı Cephesi'ne yakın olması.
- Halkının Milli Mücadele'ye destek vermesi.
💡 İpucu: Temsil Heyeti'ni oluşturan kişilerin çoğunluğunun Ankaralı olması, Ankara'nın merkez seçilmesinde etkili bir neden DEĞİLDİR. Bu, genellikle çeldirici olarak kullanılan bir bilgidir.
🤝 İstanbul Hükümeti ve Amasya Görüşmeleri
- İstanbul Hükümeti'nin Durumu: Mondros Ateşkesi sonrası İtilaf Devletleri'nin baskısı altındaki İstanbul Hükümeti, Milli Mücadele'ye karşı uzlaşmacı ve pasif bir tutum sergilemekteydi. Ancak Milli Mücadele'nin güçlenmesi ve Temsil Heyeti'nin etkinliği, İstanbul Hükümeti'ni bazı adımlar atmaya zorlamıştır.
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti adına Bahriye Nazırı Salih Paşa ile Temsil Heyeti Başkanı Mustafa Kemal arasında yapılmıştır. Bu görüşmelerin en önemli sonucu, İstanbul Hükümeti'nin Temsil Heyeti'ni ve dolayısıyla Milli Mücadele'yi resmen tanımasıdır.
- Mebusan Meclisi'nin Toplanması Kararı: Görüşmelerde alınan en önemli kararlardan biri, Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Anadolu'da güvenli bir yerde toplanmasıdır. Bu karar, milli iradenin yeniden tecelli etmesi ve halkın temsilcilerinin ülkenin geleceği hakkında söz sahibi olması amacını taşımıştır. Ancak İstanbul Hükümeti, İtilaf Devletleri'nin baskısıyla bu karara uymamış ve Meclis İstanbul'da toplanmıştır.
⚖️ TBMM'nin Açılışı ve Egemenlik İlkesi
- Mebusan Meclisi'nin Dağıtılması ve İstanbul'un İşgali: İstanbul'da toplanan Mebusan Meclisi, Misak-ı Milli kararlarını kabul edince İtilaf Devletleri tarafından dağıtılmış ve İstanbul resmen işgal edilmiştir (16 Mart 1920). Bu durum, yeni bir meclisin açılmasını zorunlu kılmıştır.
- TBMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920): Mustafa Kemal, Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip yeni bir meclis olan Büyük Millet Meclisi'ni açmıştır.
- "TBMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur": Mustafa Kemal'in Meclis'e sunduğu önergenin bu maddesi, Meclis'in bağımsızlığını ve üstünlüğünü vurgular. Bu ilke ile padişah yönetimi, İstanbul Hükümeti ve her türlü dış güç yok sayılmış, milli egemenlik kayıtsız şartsız millete verilmiştir.
🌍 Uluslararası Kamuoyu ve Haklı Mücadele
- General Harbord Raporu: ABD Hükümeti tarafından görevlendirilen General James Harbord'un hazırladığı rapor, Doğu Anadolu'daki Ermeni iddialarının (etnik, askeri, siyasi) asılsız olduğunu ortaya koymuştur. Raporda, bölgede Ermenilerin çoğunlukta olmadığı, Türklerle Ermenilerin yıllarca barış içinde yaşadığı ve Ermenilere yönelik bir soykırım hazırlığı bulunmadığı belirtilmiştir. Bu rapor, Türklerin haklı mücadelesini uluslararası alanda destekleyen önemli bir belgedir.
✨ Mustafa Kemal Atatürk'ün Liderlik Vasıfları
- Milli Mücadele'nin hazırlık dönemindeki faaliyetleri, Mustafa Kemal'in birçok liderlik vasfını ortaya koymuştur:
- Birleştiricilik: Dağınık direnişleri ve milli cemiyetleri tek çatı altında toplaması (Sivas Kongresi).
- Liderlik: Mücadelenin her aşamasında öncülük etmesi, yol göstermesi.
- Örgütleyicilik/Teşkilatçılık: Kongreleri düzenlemesi, Temsil Heyeti'ni kurması, milli direnişi organize etmesi.
- İleri Görüşlülük: Geleceği öngörerek stratejik adımlar atması (örneğin, Ankara'yı merkez seçmesi).
- Milli Egemenlik Vurgusu: Kararlarında sürekli olarak milletin iradesine ve azmine vurgu yapması.
⚠️ Dikkat: Mustafa Kemal'in liderlik özelliklerini olaylarla eşleştirmek, LGS'de sıkça karşılaşılan soru tiplerindendir. Hangi olayın hangi özelliği gösterdiğini iyi anlamalısınız.
Bu ders notu, Milli Mücadele'nin hazırlık dönemindeki temel olayları ve kavramları anlamanıza yardımcı olacaktır. Konuları bütünsel bir bakış açısıyla ele alarak, neden-sonuç ilişkilerini kurmaya çalışın. Başarılar dilerim! 🚀