Merhaba Sevgili 8. Sınıf Öğrencileri,

LGS yolculuğunuzda önemli bir dönemeç olan Milli Mücadele hazırlık dönemini anlamak, başarınız için kritik bir adımdır. Bu ders notu, "Kuvayi Milliye Hareketi ve Cemiyetler" konusundaki bilgilerinizi pekiştirmek ve sınavlarda karşınıza çıkabilecek soru tiplerine karşı sizi güçlendirmek amacıyla hazırlandı. Bu testte yer alan sorular, konunun temel kavramlarını, neden-sonuç ilişkilerini ve önemli detaylarını kapsamaktadır.

🎓 8. Sınıf Lgs Kuvayi Milliye Hareketi ve Cemiyetler Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası ortaya çıkan Kuvayi Milliye Hareketi'ni, işgallere karşı kurulan Milli (Müdafaa-i Hukuk) Cemiyetleri ve Milli Mücadele'ye düşman olan Zararlı Cemiyetleri tüm yönleriyle ele almaktadır. Ayrıca, bu dönemdeki İstanbul Hükümeti'nin tutumu ve Mustafa Kemal'in rolü de vurgulanmıştır.

1. Kuvayi Milliye Hareketi

• Tanımı ve Ortaya Çıkışı: Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası Osmanlı Devleti'nin işgaller karşısında sessiz kalması ve düzenli bir ordunun bulunmaması üzerine, ulusal kurtuluş adına halk tarafından oluşturulan silahlı direniş örgütleridir.
• Özellikleri:
  • Düzensiz halk birlikleridir. Askeri eğitim ve disiplinden yoksundurlar.
  • Vatanseverlik duygusuyla ve bağımsızlık inancıyla oluşmuşlardır.
  • Başlangıçta genellikle kendi bölgelerini savunma amacı gütmüşlerdir (bölgeseldirler).
  • İhtiyaçlarını halktan karşılamışlardır.
  • İşgallere karşı ilk silahlı direnişi başlatmışlardır.
• Milli Mücadele'ye Katkıları:
  • İşgal kuvvetlerinin Anadolu'da ilerlemesini yavaşlatarak düzenli ordunun kurulması için zaman kazandırmışlardır.
  • Halkın direniş ruhunu canlı tutmuşlardır.
  • TBMM'ye karşı çıkan isyanların bastırılmasında önemli rol oynamışlardır.
  • Milli Mücadele ruhunun yayılmasına katkı sağlamışlardır.
• Sınırlılıkları ve Sonu:
  • Düzensiz olmaları ve bölgesel hareket etmeleri nedeniyle ulusal çapta ve uzun süreli bir mücadele için yetersiz kalmışlardır.
  • Disiplinsiz hareketleri, halktan zorla erzak toplama gibi olumsuzluklara yol açmıştır.
  • Düzenli ordunun kurulmasıyla birlikte görevleri sona ermiş ve düzenli orduya katılmışlardır.

⚠️ Dikkat: Kuvayi Milliye birlikleri, "düzenli ordu" değildir. Onlar, düzenli ordu kurulana kadar işgalleri yavaşlatan ve halkın direnişini sürdüren "düzensiz halk birlikleridir".

2. Cemiyetler Dönemi

Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası başlayan işgaller ve İstanbul Hükümeti'nin işgallere karşı sessiz kalması, Anadolu'da farklı amaçlarla cemiyetlerin kurulmasına yol açmıştır. Bu cemiyetleri üç ana başlık altında inceleyebiliriz:

A. Milli (Müdafaa-i Hukuk) Cemiyetleri

• Kuruluş Amacı: Türk milletinin haklarını savunmak, işgallere karşı direnmek ve vatanın bağımsızlığını korumaktır.
• Özellikleri:
  • Milliyetçilik ve bağımsızlık düşüncesiyle kurulmuşlardır.
  • Başlangıçta genellikle kendi bölgelerinin kurtuluşunu hedeflemişlerdir (bölgeseldirler). Ancak amaçları ulusal bağımsızlıktır.
  • Halk tarafından desteklenmişlerdir.
  • Basın-yayın yoluyla (mitingler, gazeteler) ve gerektiğinde silahlı direnişle mücadele etmişlerdir.
  • Mustafa Kemal'in önderliğinde Sivas Kongresi'nde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında tek çatı altında birleşerek ulusal bir nitelik kazanmışlardır.
• Başlıca Örnekler ve Faaliyet Alanları:
  • Kilikyalılar Cemiyeti: Adana, Antep, Urfa (Çukurova Bölgesi) ve çevresini Fransız ve Ermeni işgallerine karşı savunmuştur.
  • Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Trabzon ve çevresinde Pontus Rum Devleti kurulmasını engellemek için mücadele etmiştir.
  • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Erzurum, Van, Kars ve çevresinde Ermeni faaliyetlerine ve bir Ermeni devleti kurulmasına karşı çıkmıştır.
  • İzmir Müdafaa-i Hukuk / Redd-i İlhak Cemiyeti: Batı Anadolu'da Yunan işgaline ve bölgenin Yunanistan'a katılmasına karşı mücadele etmiştir.
  • Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Edirne ve çevresinde Yunan ve Bulgar tehdidine karşı bölgenin Türklüğünü savunmuştur.
  • Milli Kongre Cemiyeti: Basın-yayın yoluyla milli mücadele haklılığını dünyaya duyurmaya çalışmıştır.

💡 İpucu: Milli Cemiyetlerin başlangıçta bölgesel olmaları, onların "ulusal kurtuluş" amacına engel teşkil etmiştir. Mustafa Kemal'in onları birleştirmesi, mücadelenin ulusal bir karakter kazanmasını sağlamıştır.

B. Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetler

• Kuruluş Amacı: Osmanlı topraklarında kendi bağımsız devletlerini kurmak ve Osmanlı Devleti'ni parçalamaktır.
• Özellikleri:
  • İtilaf Devletleri tarafından desteklenmişlerdir.
  • Milliyetçilik ilkesini kendi çıkarları doğrultusunda kullanarak Osmanlı topraklarını etnik temelde bölmeyi amaçlamışlardır.
  • Türk Milli Mücadelesi'ne ve Türk milletinin haklarına karşı faaliyet yürütmüşlerdir.
• Başlıca Örnekler ve Faaliyet Alanları:
  • Mavri Mira Cemiyeti: Fener Rum Patrikhanesi desteğiyle Batı Anadolu ve Trakya'yı Yunanistan'a katmayı hedeflemiştir.
  • Pontus Rum Cemiyeti: Karadeniz Bölgesi'nde bağımsız bir Pontus Rum Devleti kurmayı amaçlamıştır.
  • Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri: Doğu Anadolu'da Büyük Ermenistan Devleti kurmak için çalışmışlardır.

C. Milli Varlığa Düşman Zararlı Cemiyetler

• Kuruluş Amacı: Ülkenin kurtuluşunu tam bağımsızlık dışında, farklı yollarla (manda ve himaye, padişah-halife bağlılığı) sağlamaya çalışmışlardır.
• Özellikleri:
  • Tam bağımsızlık fikrini reddetmişlerdir.
  • Vatanseverlik ve milliyetçilik gibi temel değerlerin önemini kavrayamamışlardır.
  • Güdümlü bir devlet anlayışını (başka bir devletin himayesi altında yaşamayı) benimsemişlerdir.
  • Bazıları İstanbul Hükümeti (özellikle Damat Ferit Hükümeti) tarafından da desteklenmiştir.
  • Milli Mücadele'ye karşı çıkmışlardır.
• Başlıca Örnekler:
  • Wilson Prensipleri Cemiyeti: Kurtuluşun Amerikan mandasına girilmesiyle mümkün olacağını savunmuştur.
  • İngiliz Muhipleri Cemiyeti: İngiliz himayesine girilmesi gerektiğini savunmuştur. Damat Ferit Hükümeti tarafından da desteklenmiştir.
  • Sulh ve Selamet-i Osmaniye Cemiyeti: Kurtuluşun padişah ve halifenin emirlerine sıkı sıkıya bağlı kalmakla gerçekleşeceğine inanmıştır.
  • Teali İslam Cemiyeti: Hilafet ve saltanatın güçlendirilmesini savunmuş, dini duyguları istismar etmiştir.

⚠️ Dikkat: Milli Varlığa Düşman Cemiyetler, azınlık cemiyetlerinden farklı olarak Türkler tarafından kurulmuş olsalar da, amaçları itibarıyla Milli Mücadele'ye ve tam bağımsızlık fikrine karşıdırlar. Bu ayrımı iyi anlamak önemlidir.

3. Genel Durum ve İstanbul Hükümeti'nin Tutumu

• Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası Anadolu toprakları işgal edilmiş, azınlıklar bağımsızlık talepleriyle ayaklanmıştır.
• İstanbul Hükümeti (Osmanlı Hükümeti), işgaller karşısında sessiz ve pasif kalmış, halkın beklentilerini karşılayamamıştır. Hatta bazı hükümetler manda ve himaye fikrini savunmuştur.
• Padişah da işgallere karşı belirgin bir tepki göstermemiştir.
• Bu durum, Türk halkını kendi kaderini tayin etmeye, Kuvayi Milliye birlikleri ve Milli Cemiyetler kurarak direnişe geçmeye zorlamıştır.

4. Mustafa Kemal Atatürk'ün Rolü

• Mustafa Kemal, Milli Cemiyetlerin bölgesel kalmasının ulusal mücadele için bir engel olduğunu görmüş ve Sivas Kongresi'nde bu cemiyetleri "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında tek çatı altında toplamıştır.
• Bu hareketi, onun örgütleyici, teşkilatçı, birleştirici ve liderlik özelliklerini açıkça göstermektedir.

Sevgili öğrenciler, bu konular LGS'de sıkça karşınıza çıkacak temel bilgilerdir. Kavramları iyi öğrenin, neden-sonuç ilişkilerini kurun ve harita üzerindeki yerleşimleri aklınızda tutmaya çalışın. Başarılar dilerim!