Bu ders notu, Mustafa Kemal Atatürk'ün gençlik ve askerlik dönemindeki önemli olayları, görev yerlerini, katıldığı savaşları ve bu süreçlerde ortaya çıkan kişilik özelliklerini kapsamaktadır. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde yaşanan kritik gelişmeler (31 Mart İsyanı, Trablusgarp ve Balkan Savaşları) ve bu olayların Mustafa Kemal üzerindeki etkileri de ele alınmıştır. Amacımız, öğrencilerin bu döneme ait bilgileri pekiştirmesi ve sınavlara daha iyi hazırlanmasıdır.

Mustafa Kemal'in Fikir Hayatını Etkileyen Şehirler ve İlk Görev Yerleri

• Şam (1905-1907): Harp Akademisi'nden Kurmay Yüzbaşı olarak mezun olduktan sonra ilk görev yeri Şam'daki 5. Ordu'dur. Burada ülkenin içinde bulunduğu durumu gözlemlemiş ve çözüm arayışlarıyla arkadaşlarıyla birlikte Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurmuştur. Bu durum, onun teşkilatçılık ve liderlik özelliklerini gösterir.
• Selanik (1907-1909): 3. Ordu Karargâhı'nın Selanik şubesine atanmıştır. Selanik, farklı milletlerin bir arada yaşadığı, Batı'ya açık ve fikir akımlarının yoğun olduğu bir şehirdir. Mustafa Kemal, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin şubesini burada açmış, İttihat ve Terakki Cemiyeti ile de temas kurmuştur.
• Manastır: Mustafa Kemal'in eğitim hayatında önemli bir yer tutar. Askeri İdadi'yi burada okumuş, tarih, hitabet ve edebiyata ilgi duymuştur.

⚠️ Dikkat: Mustafa Kemal, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin faaliyetlerine tamamen karşı olmamış, ancak ordunun siyasetten ayrılması gerektiği fikrini savunmuştur. Bu görüşü nedeniyle cemiyetin bazı üyeleriyle fikir ayrılığı yaşamıştır.

Mustafa Kemal'in Önemli Askeri Görevleri ve Katıldığı Savaşlar

• 31 Mart İsyanı (1909): Meşrutiyet yönetimine karşı çıkan bu isyanı bastırmak üzere Selanik'ten gelen Hareket Ordusu'nda Kurmay Başkanı olarak görev almıştır. Bu olay, ordunun yenilikleri ve meşrutiyeti koruyucu bir rol üstlendiğini göstermiştir. Mustafa Kemal'in demokrasi ve yenilik yanlısı tutumunu ortaya koyar.
• Trablusgarp Savaşı (1911-1912): İtalya'nın Osmanlı toprağı olan Trablusgarp'a saldırması üzerine, Osmanlı yönetimi bölgeyi denizden ve karadan savunamadığı için Mustafa Kemal ve arkadaşları (Enver Paşa, Fethi Okyar gibi) gizlice bölgeye gitmiştir. Mustafa Kemal, "Mustafa Şerif" takma adıyla gazeteci kılığında Mısır üzerinden Trablusgarp'a geçmiştir.
  • Rolü: Derne ve Tobruk bölgelerinde yerel halkı örgütleyerek İtalyanlara karşı başarılı bir direniş sergilemiştir. Bu savaş, onun teşkilatçılık, liderlik, vatanseverlik ve askeri dehasını kanıtladığı ilk önemli askeri tecrübesidir. Yokluk içinde mücadele etme ve halkı örgütleme yeteneği gelişmiştir.
  • Sonuç: Balkan Savaşları'nın başlaması üzerine Osmanlı Devleti, İtalya ile Uşi Antlaşması'nı imzalayarak Trablusgarp ve Bingazi'yi İtalya'ya bırakmak zorunda kalmıştır.
• Balkan Savaşları (1912-1913): Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki topraklarını kaybetmesine neden olan savaşlardır. Mustafa Kemal, bu savaşlarda aktif görev almamış ancak Çanakkale Boğazı ve Gelibolu'da görev yaparak bölgenin savunma stratejilerini öğrenmiştir. Bu savaşlar, Osmanlı ordusunun içinde bulunduğu durumu ve eksiklikleri görmesi açısından önemlidir.
• Sofya Askerî Ataşeliği (1913-1915): Balkan Savaşları sonrası Sofya'ya askerî ataşe olarak atanmıştır.
  • Kazanımları: Bu görev sırasında Avrupa devletlerinin temsilcileriyle görüşerek diplomasi tecrübesi edinmiştir. Bulgaristan'daki Türklerin sorunlarıyla ilgilenmiş, Bulgar meclisini inceleyerek parlamenter sistem ve çok partili siyasi hayat hakkında bilgi sahibi olmuştur. Sosyal etkinliklere katılarak Avrupa'nın sosyal hayatını yakından tanımıştır. Bu görev, onun çok yönlülüğünü ve ileri görüşlülüğünü pekiştirmiştir.
• 16. Kolordu Komutanlığı (1916): Doğu Cephesi'nde görev almıştır. Dağınık haldeki kuvvetleri bir araya getirmiş, ordunun yiyecek, giyecek ve haberleşme gibi temel ihtiyaçlarını karşılayarak ordunun savaş gücünü artırmayı amaçlamıştır. Bu, onun askeri teşkilatçılık ve stratejik düşünme yeteneğini gösterir.

Mustafa Kemal'in Kişilik Özellikleri ve Liderlik Vasıfları

• Vatanseverlik: Ülke sorunlarıyla yakından ilgilenmesi, vatanı kurtarmak için fedakârlıklara katlanması (Trablusgarp'a gizlice gitmesi, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurması).
• Liderlik ve Teşkilatçılık: Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurması, Trablusgarp'ta halkı örgütlemesi, 16. Kolordu'da orduyu düzenlemesi.
• İleri Görüşlülük: Ordunun siyasetten ayrılması gerektiğini savunması, gelecekteki tehlikeleri öngörmesi.
• Yenilikçilik: Meşrutiyetin korunması için mücadele etmesi, modernleşme yanlısı olması.
• Açık Sözlülük: Fikirlerini çekinmeden ifade etmesi (İttihat ve Terakki kongrelerinde ordu-siyaset ayrımı görüşü).
• Çok Yönlülük: Askeri dehasının yanı sıra diplomasi, siyaset, edebiyat, tarih gibi farklı alanlara ilgi duyması ve bu alanlarda kendini geliştirmesi (Sofya Ataşeliği, Harp Akademisi'ndeki ilgileri).

Osmanlı Devleti'nin Son Dönemindeki Önemli Gelişmeler

• 31 Mart İsyanı (1909): Meşrutiyet yönetimine karşı çıkan gerici bir isyandır. Hareket Ordusu tarafından bastırılması, ordunun yeniliklerin ve anayasal düzenin koruyucusu olduğunu göstermiştir.
• Trablusgarp Savaşı (1911-1912):
  • Nedenleri: İtalya'nın sömürgecilik faaliyetleri, Trablusgarp'ın coğrafi yakınlığı ve Osmanlı'nın zayıflığı.
  • Sonuçları: Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki son toprağını kaybetmesi. Mustafa Kemal ve arkadaşlarının ilk önemli askeri başarıları.
• Balkan Savaşları (1912-1913):
  • Nedenleri: Balkan devletlerinin milliyetçilik akımının etkisiyle topraklarını genişletme isteği, Rusya ve Avrupa devletlerinin kışkırtmaları, Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki varlığına son verme amacı.
  • Osmanlı'nın Mağlubiyet Nedenleri: Ordu içindeki siyasi çekişmeler, ordunun hazırlıksız olması, Balkanlarda silah ticaretinin serbest bırakılması.
  • Sonuçları:
    • Siyasi: Osmanlı Devleti'nin Batı Trakya, Makedonya, Arnavutluk, Ege Adaları ve Oniki Ada gibi büyük toprak kayıpları yaşaması. Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyetinin sona ermesi. Midye-Enez hattının batısındaki tüm toprakların kaybedilmesi.
    • Sosyal: Balkanlarda Türklerin azınlık durumuna düşmesi, baskılara maruz kalması ve Anadolu'ya büyük bir göç hareketinin yaşanması.
    • Askeri: Osmanlı ordusunun zayıflıklarının ortaya çıkması ve orduda reform ihtiyacının anlaşılması.

💡 İpucu: Balkan Savaşları'nın sonuçları genellikle siyasi ve sosyal boyutlarıyla sorulur. Toprak kayıpları siyasi, göç ve azınlık durumu sosyal sonuçlardır.

⚠️ Dikkat: Harita sorularında, savaş öncesi ve sonrası haritaları dikkatlice inceleyerek toprak değişimlerini ve hangi devletlerin kazançlı çıktığını belirlemeye çalışın. Özellikle Bulgaristan'ın I. Balkan Savaşı'nda en kârlı çıkan devletlerden biri olduğunu unutmayın.

Bu ders notu, Mustafa Kemal'in askerlik hayatının ilk dönemlerini ve bu döneme damga vuran olayları anlamanıza yardımcı olacaktır. Başarılar dileriz!