Kıvanç'ın yaptığı deneyde, yaprağın bir yarısı sabah erken saatlerde kesilerek alınmış, diğer yarısı ise gün boyu bitki üzerinde güneşte kalmıştır. Akşam, gün boyu güneşte kalan diğer yarısı kesilip alınarak sabah alınan parça ile eşit kollu teraziye konmuştur.
- Sabah alınan parça: Bu parça, gün içinde fotosentez yapmadan önceki ağırlığı temsil eder. Bitkiden ayrıldığı için fotosentez yapma yeteneğini büyük ölçüde kaybetmiştir.
- Akşam alınan parça: Bu parça, gün boyu bitki üzerinde kalmış ve güneş ışığına maruz kalmıştır. Bu süre zarfında bitki, fotosentez (organik madde üretimi) ve solunum (organik madde tüketimi) yapmıştır.
Şekil II'deki terazi dengesine bakıldığında, akşam alınan parçanın sabah alınan parçadan daha ağır olduğu görülmektedir. Bu durum, gün boyu güneşte kalan yaprak parçasının net bir ağırlık artışı yaşadığını gösterir.
Bitkilerde gün ışığında meydana gelen ve ağırlık artışına neden olan temel olay fotosentezdir. Fotosentez ile karbondioksit ve su kullanılarak organik maddeler (glikoz vb.) üretilir ve bu da yaprağın kuru ağırlığını artırır. Solunum ise organik maddeleri tüketerek ağırlığı azaltır. Ancak deney sonucunda ağırlık artışı gözlemlendiğine göre, fotosentez hızı solunum hızından daha yüksek olmuş ve net bir organik madde birikimi meydana gelmiştir.
Seçenekleri değerlendirelim:
- A) Fotosentez ağırlık artışına neden olur. Bu ifade, deneyin gözlemiyle doğrudan uyumludur. Gün boyu fotosentez yapan yaprak parçasının ağırlığı artmıştır.
- B) Solunum ağırlık artışına neden olur. Solunum, organik maddeleri parçalayarak enerji üretir ve kuru ağırlığı azaltır. Bu nedenle yanlıştır.
- C) Sabah alınan parça gün boyu sadece fotosentez yapar. Sabah kesilen parça bitkiden ayrıldığı için fotosentez yapamaz. Bu ifade yanlıştır.
- D) Akşam alınan parça gün boyu sadece fotosentez yapmıştır. Bitkiler gün boyu hem fotosentez hem de solunum yapar. "Sadece" ifadesi bu seçeneği yanlış kılar. Ancak net etki fotosentez yönündedir.
Bu nedenle, deneyin sonucunda çıkarılabilecek en doğru yorum, fotosentezin ağırlık artışına neden olduğudur.
Cevap A seçeneğidir.