Bir deneyde belirli bir faktörün (bağımsız değişken) etkisini gözlemlemek için, o faktör dışındaki tüm diğer koşulların (kontrol değişkenleri) deney ve kontrol grupları arasında aynı tutulması gerekir. Bu, kontrollü deney ilkesidir.

• Deneyin Amacı: Fotosenteze suyun etkisini gözlemlemek. Bu durumda su, bağımsız değişkendir.
• Mevcut Durum:
  • K bitkisi: Yeterince su, Aydınlık ortam
  • L bitkisi: Susuz ortam, Karanlık ortam
• Sorun: K ve L bitkileri arasında hem su miktarı hem de ışık durumu farklıdır. Eğer L bitkisinde fotosentez gerçekleşmezse, öğrenci bunun su eksikliğinden mi yoksa ışık eksikliğinden mi kaynaklandığını belirleyemez. Deneyin amacına ulaşmak için su dışındaki tüm faktörlerin aynı olması gerekmektedir.
• Çözüm İçin Gerekli Değişiklik: Suyun etkisini gözlemlemek için, K ve L bitkilerinin diğer tüm koşulları (sıcaklık, ışık, karbondioksit) aynı olmalıdır. Şu anki durumda ışık farklıdır. L bitkisinin de aydınlık bir ortama alınması, ışık faktörünü sabit tutarak sadece suyun etkisinin gözlemlenmesini sağlar.

Seçeneklerin Değerlendirilmesi:

• A) K bitkisinin bulunduğu ortamın sıcaklığını 20°C yapmalıdır. Sıcaklığı değiştirerek yeni bir değişken ekler, amacı saptırır.
• B) L bitkisini de sulamalıdır. Her iki bitkide de su olacağı için suyun etkisini gözlemleyemez.
• C) L bitkisinin bulunduğu ortamı aydınlatmalıdır. Bu değişiklik yapıldığında, K ve L bitkileri arasındaki tek fark su miktarı olur (K: sulu, L: susuz; diğer tüm koşullar aynı). Böylece suyun fotosentez üzerindeki etkisi net bir şekilde gözlemlenebilir.
• D) K bitkisinin bulunduğu ortamdaki karbondioksit yoğunluğunu azaltmalıdır. Karbondioksit yoğunluğunu değiştirerek yeni bir değişken ekler, amacı saptırır.

Cevap C seçeneğidir.