Bir araştırmacı, "Bitkilerde fotosentez hızı su miktarına bağlıdır." yargısını denemek istiyor. Bu bir kontrollü deney tasarımı gerektirir.

• Bağımsız Değişken: Deneyde değiştirilen ve etkisi incelenen faktördür. Burada, fotosentez hızının su miktarına bağlı olup olmadığı araştırıldığı için su miktarı bağımsız değişkendir ve farklı olmalıdır.
• Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ve ölçülen faktördür. Burada fotosentez hızı bağımlı değişkendir.
• Kontrollü Değişkenler: Deneyin sonucunu etkileyebilecek diğer tüm faktörler sabit tutulmalıdır. Fotosentez hızını etkileyen diğer faktörler (bitki türü, ışık şiddeti, sıcaklık, karbondioksit miktarı, toprak tipi vb.) aynı olmalıdır. Soruda ortamların aydınlık olduğu belirtilmiştir, bu da ışık faktörünün kontrol altında tutulduğunu gösterir.

Şimdi seçenekleri inceleyelim:

• A) Farklı miktarda su verilmiş aynı tür bitki, Farklı ortamda: Su miktarı farklı (doğru), bitki türü aynı (doğru), ancak ortam farklı (yanlış). Farklı ortamlar, ışık, sıcaklık gibi diğer faktörleri de değiştirebilir ve bu da deneyi geçersiz kılar.
• B) Aynı miktarda su verilmiş farklı tür bitki, Farklı ortamda: Su miktarı aynı (yanlış, farklı olmalı), bitki türü farklı (yanlış), ortam farklı (yanlış). Bu düzenek hipotezi test etmek için uygun değildir.
• C) Aynı miktarda su verilmiş farklı tür bitki, Aynı ortamda: Su miktarı aynı (yanlış, farklı olmalı), bitki türü farklı (yanlış), ortam aynı (doğru). Bu düzenek de hipotezi test etmek için uygun değildir.
• D) Farklı miktarda su verilmiş aynı tür bitki, Aynı ortamda: Su miktarı farklı (doğru, bağımsız değişken), bitki türü aynı (doğru, kontrol değişkeni), ortam aynı (doğru, kontrol değişkeni). Bu düzenek, sadece su miktarının fotosentez hızı üzerindeki etkisini gözlemlemek için idealdir, çünkü diğer tüm önemli faktörler sabit tutulmuştur.

Bu nedenle, araştırmacının hipotezini en doğru şekilde test etmesini sağlayacak düzenek D seçeneğidir.

Cevap D seçeneğidir.