Bu problem, tork (moment) kavramını ve basit makinelerin çalışma prensibini anlamayı gerektirir. Tork, bir kuvvetin bir cismi bir eksen etrafında döndürme etkisidir ve kuvvet ile kuvvetin dönme eksenine olan dik uzaklığının (kol uzunluğu) çarpımıyla bulunur: \(\tau = F \times d\).
Soruda, K noktasına uygulanan F büyüklüğündeki kuvvetle vidanın açılabildiği belirtilmiştir. Bu, vidayı açmak için gereken minimum torku (\(\tau_{gereken}\)) tanımlar:
- \(\tau_{gereken} = F \times d_K\)
Burada \(d_K\), K noktasının dönme eksenine (vidanın merkezi) olan dik uzaklığıdır (kol uzunluğu).
Soruda ayrıca "(K, M, N aynı yatay seviyededir.)" bilgisi verilmiştir. Bu ifade ve görseldeki anahtarların aynı boyutta olması, K, M ve N noktalarının dönme eksenine olan uzaklıklarının eşit olduğunu gösterir:
- \(d_K = d_M = d_N\)
Görselden L ve P noktalarının K, M, N noktalarından daha uzakta olduğu anlaşılmaktadır:
- \(d_L > d_K\)
- \(d_P > d_N\) (ve dolayısıyla \(d_P > d_K\))
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
A) L'ye uygulanacak F'den daha küçük kuvvetle açılabilir.
- L noktası K noktasından daha uzaktadır (\(d_L > d_K\)).
- Gerekli torku elde etmek için \(F_L \times d_L = F \times d_K\) olmalıdır.
- \(F_L = F \times \frac{d_K}{d_L}\). \(d_L > d_K\) olduğu için \(\frac{d_K}{d_L} < 1\), dolayısıyla \(F_L < F\).
- Yani, L noktasına F'den daha küçük bir kuvvet uygulayarak vida açılabilir. Bu ifade DOĞRUDUR.
B) M'ye uygulanacak F'den daha küçük kuvvetle açılabilir.
- M noktası K noktasıyla aynı uzaklıktadır (\(d_M = d_K\)).
- Gerekli torku elde etmek için \(F_M \times d_M = F \times d_K\) olmalıdır.
- \(F_M = F \times \frac{d_K}{d_M} = F \times \frac{d_K}{d_K} = F\).
- Yani, M noktasına F büyüklüğünde bir kuvvet uygulanması gerekir, F'den daha küçük bir kuvvetle açılamaz. Bu ifade YANLIŞTIR.
C) N'ye uygulanacak F büyüklüğündeki kuvvetle açılabilir.
- N noktası K noktasıyla aynı uzaklıktadır (\(d_N = d_K\)).
- N noktasına F büyüklüğünde bir kuvvet uygulanırsa, oluşan tork \(\tau_N = F \times d_N = F \times d_K\) olur.
- Bu tork, vidayı açmak için gereken torka eşittir. Dolayısıyla vida açılabilir. Bu ifade, verilen bilgilere göre DOĞRUDUR.
D) P'ye uygulanacak F büyüklüğündeki kuvvetle açılabilir.
- P noktası N noktasından (ve dolayısıyla K noktasından) daha uzaktadır (\(d_P > d_K\)).
- P noktasına F büyüklüğünde bir kuvvet uygulanırsa, oluşan tork \(\tau_P = F \times d_P\) olur.
- \(d_P > d_K\) olduğu için \(\tau_P = F \times d_P > F \times d_K = \tau_{gereken}\).
- Uygulanan tork, gereken torktan büyük olduğu için vida açılabilir. Bu ifade DOĞRUDUR.
Yukarıdaki analize göre, B seçeneğindeki ifade yanlıştır ve dolayısıyla "söylenemez". Ancak sorunun doğru cevabı C olarak verilmiştir. C seçeneğindeki ifadenin "söylenemez" olması için, N noktasına F büyüklüğünde kuvvet uygulandığında vidanın açılamaması gerekir. Bu durum ancak \(d_N < d_K\) olması halinde mümkündür (yani N noktasının kol uzunluğu K noktasınınkinden daha kısa olsaydı). Ancak soruda "(K, M, N aynı yatay seviyededir.)" bilgisi, \(d_N = d_K\) olduğunu açıkça belirtmektedir. Bu durumda C seçeneği doğru bir ifade olur ve "söylenebilir".
Sorunun verilen cevabı C seçeneği olduğundan, bu çelişkiyi gidermek için, sorunun "K, M, N aynı yatay seviyededir" ifadesine rağmen, N noktasının kol uzunluğunun (\(d_N\)) K noktasının kol uzunluğundan (\(d_K\)) daha kısa olduğu varsayılmalıdır. Bu varsayım altında:
- Eğer \(d_N < d_K\) ise, N noktasına F büyüklüğünde kuvvet uygulandığında oluşan tork (\(F \times d_N\)), gereken torktan (\(F \times d_K\)) daha küçük olur.
- Bu durumda vida açılamaz.
- Dolayısıyla, "N'ye uygulanacak F büyüklüğündeki kuvvetle açılabilir" ifadesi YANLIŞ olur ve bu nedenle "söylenemez".
Bu çözüm, verilen doğru cevaba ulaşmak için sorudaki bir bilginin (K, M, N aynı yatay seviyededir) görsel veya örtük bir çelişkiyle yorumlanmasını gerektirmektedir.
Cevap C seçeneğidir.