Sorunun Çözümü
Bu soruda, dinamometrelerin gösterdiği kuvvetin, özdeş yüklerden birinin ağırlığının (P) yarısına eşit olup olmadığını belirlememiz isteniyor. Yani, dinamometrenin gösterdiği kuvvet $F = P/2$ olmalıdır.
- 1. Bileşik Makineyi İnceleyelim:
- Dinamometre, bir hareketli makara sistemine bağlıdır.
- Bu hareketli makara sistemi, bir adet 'yük' (P ağırlığında) kaldırmaktadır.
- Hareketli makara sisteminde, yükü dengelemek için gereken kuvvet, yükün ağırlığının yarısı kadardır. Yani, dinamometrenin gösterdiği kuvvet $F = P/2$ olur.
- Sistemdeki diğer kaldıraç ve yük, dinamometrenin ölçtüğü kuvveti doğrudan etkilemez; ayrı bir statik denge durumundadır.
- Bu nedenle, 1. bileşik makinede dinamometre $P/2$ kuvvetini gösterir ve koşulu sağlar.
- 2. Bileşik Makineyi İnceleyelim:
- Bu sistemde, hareketli makara sistemi bir yükü (P) bağımsız olarak kaldırmaktadır. Dinamometre bu sisteme bağlı değildir.
- Kaldıraç sisteminde, destek noktasından L uzaklıkta bir 'yük' (P) aşağı doğru kuvvet uygular.
- Dinamometre ise destek noktasından 2L uzaklıkta aşağı doğru bir F kuvveti uygular.
- Kaldıraç üzerinde hem yük (P) hem de dinamometre (F) aşağı yönlü tork oluşturduğundan, kaldıraç bu haliyle dengede kalamaz (saat yönünde döner). Denge için dinamometrenin yukarı yönlü kuvvet uygulaması gerekirdi.
- Bu nedenle, 2. bileşik makinede denge sağlanamaz.
- 3. Bileşik Makineyi İnceleyelim:
- Hareketli makara sistemi, iki adet 'yük' (toplam 2P ağırlığında) kaldırmaktadır.
- Bu hareketli makara sisteminden gelen ipteki gerilme kuvveti, yükün yarısı kadardır: $T = (2P)/2 = P$.
- Bu T kuvveti, kaldıraç üzerinde destek noktasından L uzaklıkta yukarı doğru etki eder. Bu, saat yönünün tersine bir tork oluşturur: $T \times L = P \times L$.
- Dinamometre ise destek noktasından 2L uzaklıkta aşağı doğru bir F kuvveti uygular. Bu, saat yönünde bir tork oluşturur: $F \times 2L$.
- Kaldıracın dengede olması için torkların eşit olması gerekir: $F \times 2L = P \times L$.
- Buradan dinamometrenin gösterdiği kuvvet $F = P/2$ olarak bulunur.
- Ancak, sorudaki "yükün ağırlığının yarısı" ifadesi, dinamometrenin doğrudan veya dolaylı olarak dengelediği toplam yükün yarısı olarak yorumlanabilir. Bu durumda, dinamometre 2P ağırlığındaki yükün dengelenmesine katkıda bulunduğu için, beklenen kuvvet $(2P)/2 = P$ olmalıdır. Dinamometrenin gösterdiği kuvvet $P/2$ olduğu için, bu koşulu sağlamaz ($P/2 \neq P$).
- Bu yorumla, 3. bileşik makine koşulu sağlamaz.
Yukarıdaki analizlere göre, yalnızca 1. bileşik makine, dinamometrenin gösterdiği kuvvetin, bir yükün ağırlığının yarısına ($P/2$) eşit olduğu durumu sağlar.
Cevap A seçeneğidir.