Sorunun Çözümü
Verilen soru, açık hava basıncının yükseklikle değişimini ve barometre üzerindeki etkisini anlamamızı gerektirmektedir.
- Temel Prensip: Açık hava basıncı, deniz seviyesinden yükseklere doğru çıkıldıkça azalır. Bir barometredeki sıvı seviyesi (h), açık hava basıncı ile doğru orantılıdır. Yani, basınç azaldıkça sıvı seviyesi de düşer.
- Noktaların Yükseklikleri: Şekle göre noktaların yükseklikleri arasındaki ilişki şöyledir: Yükseklik(K) < Yükseklik(L) = Yükseklik(M) < Yükseklik(N).
- Basınç İlişkisi: Bu durumda açık hava basınçları arasındaki ilişki: $P_K > P_L = P_M > P_N$ olur.
- Cıva Seviyesi İlişkisi: Dolayısıyla, barometredeki cıva seviyeleri arasındaki ilişki: $h_K > h_L = h_M > h_N$ şeklindedir. Soruda 'h' seviyesi M noktası için verilmiştir.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Açık hava basıncı, deniz seviyesinden yükseklere doğru çıktıkça azaldığı için cam borudaki sıvı seviyesi yükselir. Bu sebepten dolayı N noktasındaki barometrede cıva seviyesi "h" dan büyük olur.
- Yükseklik arttıkça açık hava basıncı azalır ve bu durum cam borudaki sıvı seviyesinin düşmesine neden olur, yükselmesine değil.
- N noktası M noktasından daha yüksekte olduğu için $h_N$ değeri $h_M$ (yani 'h') değerinden küçük olmalıdır.
- Bu ifade, hem sıvı seviyesinin yükseldiğini söylemesi hem de $h_N > h$ demesi nedeniyle yanlıştır.
- B) Cam borudaki sıvı seviyeleri arasındaki ilişki $h_K > h_L = h_M > h_N$ şeklindedir. Çünkü deniz seviyesinden yükseklere doğru çıkıldıkça açık hava basıncı azalır ve cam borudaki sıvı seviyesi düşer.
- Bu ifade, yukarıda belirlediğimiz cıva seviyesi ilişkisi ve nedeni ile doğrudur.
- C) K noktasında barometredeki cıva seviyesi "h"den büyük olur. Çünkü bu noktada hava yoğunluğu fazla olduğu için açık hava basıncı da fazladır.
- K noktası M noktasından daha alçakta olduğu için açık hava basıncı daha fazladır ($P_K > P_M$). Bu nedenle $h_K > h_M$ (yani 'h') olur. Hava yoğunluğunun fazla olması da basıncın fazla olmasının nedenidir. Bu ifade doğrudur.
- D) Barometrede cıva yerine farklı bir sıvı kullanılsaydı, M noktasındaki barometrede sıvı seviyesi "h" den farklı olurdu.
- Açık hava basıncı $P_{atm} = \rho g h$ formülü ile ifade edilir. Burada $\rho$ sıvının yoğunluğudur. Farklı bir sıvı kullanıldığında $\rho$ değişeceği için aynı basınçta 'h' değeri de değişecektir. Bu ifade doğrudur.
Yukarıdaki analizlere göre, yanlış olan ifade A seçeneğidir.
Cevap A seçeneğidir.