🎓 8. Sınıf Basınç Ünite Değerlendirme Test 5 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 8. sınıf Basınç ünitesindeki temel kavramları, katı, sıvı ve açık hava basıncının özelliklerini, bu basınç türlerini etkileyen faktörleri ve günlük hayattaki uygulamalarını kapsamaktadır. Sınav öncesi konuları tekrar etmek ve önemli noktaları pekiştirmek için ideal bir kaynaktır. Hadi başlayalım! 🚀

1. Katı Basıncı 🧱

• Tanım: Katı cisimlerin ağırlıkları nedeniyle temas ettikleri yüzeye uyguladıkları kuvvete katı basıncı denir.
• Formül: Katı basıncı, uygulanan kuvvetin (genellikle cismin ağırlığı) temas yüzey alanına bölünmesiyle bulunur.
  

  

  veya

  
• Basıncın Birimi: Pascal (Pa) veya Newton/metrekare (N/m²)'dir.
• Basıncı Etkileyen Faktörler:
  • Kuvvet (Ağırlık): Cismin ağırlığı (uygulanan kuvvet) arttıkça, basınç da doğru orantılı olarak artar.
    💡 Örnek: Ağır bir kamyonun yola uyguladığı basınç, boş bir kamyondan daha fazladır.
  • Temas Yüzey Alanı: Cismin temas yüzey alanı arttıkça, basınç ters orantılı olarak azalır. Temas yüzey alanı azaldıkça basınç artar.
    💡 Örnek: Kar ayakkabılarının geniş tabanlı olması kara batmayı engellerken, çivili ayakkabıların sivri uçları yere daha fazla basınç uygulayarak tutunmayı sağlar. Bir kutup ayısının buz üzerinde yürümesi yerine sürünmesi, temas yüzey alanını artırarak buza uyguladığı basıncı azaltır ve batmasını engeller.
• ⚠️ Dikkat: Katı cismin konumu değiştirilse bile, cismin ağırlığı (yere uyguladığı kuvvet) değişmez. Sadece temas yüzey alanı ve dolayısıyla basınç değişir.
• Günlük Hayattan Örnekler:
  • Bıçakların keskin olması (temas yüzeyini azaltır).
  • Traktörlerin geniş tekerlekli olması (basıncı azaltır).
  • İş makinelerinin paletli olması (basıncı azaltır).
  • Topuklu ayakkabıların yere daha çok iz bırakması (temas yüzeyini azaltır).
  • Halı üzerinde duran mobilyaların iz bırakması (ağırlık ve temas yüzeyi ilişkisi).
  • Bir insanın yatarken mi yoksa tek ayak üzerinde dururken mi yere daha az basınç uyguladığı (en az basınç, en geniş temas yüzeyi yani yatarken olur).

2. Sıvı Basıncı 💧

• Tanım: Sıvıların, içinde bulundukları kabın tabanına ve yan yüzeylerine uyguladıkları kuvvete sıvı basıncı denir.
• Formül: Sıvı basıncı, sıvının derinliği (h), yoğunluğu (d) ve yer çekimi ivmesinin (g) çarpımıyla bulunur.
  

  

• Basıncı Etkileyen Faktörler:
  • Derinlik (h): Sıvının derinliği arttıkça, basınç doğru orantılı olarak artar.
    💡 Örnek: Denizde derine indikçe kulaklarımızın tıkanması, baraj duvarlarının tabana doğru kalınlaşması.
  • Yoğunluk (d): Sıvının yoğunluğu arttıkça, basınç doğru orantılı olarak artar.
    💡 Örnek: Tuzlu suyun, tatlı suya göre aynı derinlikte daha fazla basınç uygulaması.
  • Yer Çekimi İvmesi (g): Yer çekimi ivmesi arttıkça, basınç doğru orantılı olarak artar. (Genellikle sabit kabul edilir).
• ⚠️ Dikkat: Sıvı basıncı, kabın şekline veya içindeki sıvı miktarına (toplam hacmine) bağlı değildir. Sadece sıvının derinliği, yoğunluğu ve yer çekimi ivmesine bağlıdır. Farklı şekillerdeki kaplarda eşit hacimde sıvı bulunsa bile, derinlikleri farklı olabileceği için taban basınçları da farklı olabilir.
• Pascal Prensibi: Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç, sıvının temas ettiği her noktaya ve kabın çeperlerine aynen ve eşit büyüklükte iletilir.
  💡 Örnek: Hidrolik fren sistemleri, itfaiye merdivenleri, berber koltukları bu prensiple çalışır. Bir su şişesine uygulanan kuvvetin oluşturduğu basınç, şişenin içindeki suya her yöne eşit olarak iletilir.
• Günlük Hayattan Örnekler:
  • Denizde derine dalan dalgıçların vücutlarına etki eden basıncın artması.
  • Su depolarının yüksek yerlere kurulması (basınç farkı oluşturmak için).
  • Su cendereleri ve hidrolik liftler.

3. Açık Hava Basıncı (Atmosfer Basıncı) 🌬️

• Tanım: Dünya'yı çevreleyen atmosfer tabakasındaki gazların ağırlığı nedeniyle yeryüzündeki cisimlere uyguladığı basınca açık hava basıncı denir.
• Ölçülmesi: Toriçelli deneyi ile ölçülmüştür. Deniz seviyesinde ve 0°C'de 76 cm cıva basıncına eşittir (1 atmosfer).
• Basıncı Etkileyen Faktörler:
  • Yükseklik (Rakım): Yükseklere çıkıldıkça, üzerimizdeki hava tabakasının kalınlığı ve yoğunluğu azaldığı için açık hava basıncı azalır.
    💡 Örnek: Dağlara çıkıldıkça kulakların tıkanması, suyun daha düşük sıcaklıkta kaynaması.
  • Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça havanın yoğunluğu azalır ve genellikle basınç düşer.
  • Nem: Havadaki nem oranı arttıkça, havanın yoğunluğu azalır ve basınç düşer.
• ⚠️ Dikkat: Yükseklere çıkıldıkça havanın yoğunluğu azalır, artmaz. Bu, açık hava basıncının azalmasının temel nedenlerinden biridir.
• Günlük Hayattan Örnekler ve Uygulamaları:
  • Pipetle meyve suyu içmek: Pipetin içindeki havayı çekince iç basınç azalır, dıştaki açık hava basıncı sıvıyı pipetten yukarı iter.
  • Vantuzların duvara yapışması: Vantuzun içindeki hava boşaltılınca dıştaki açık hava basıncı vantuzu duvara sabitler.
  • Lavabo pompası (pompa): İçindeki havayı boşaltarak basınç farkı oluşturur.
  • Kola kutusunun ezilmesi deneyi: İçindeki hava basıncı azaltıldığında dıştaki açık hava basıncı kutuyu ezer.
  • Su dolu bardağın ağzına kağıt kapatılıp ters çevrildiğinde suyun dökülmemesi: Açık hava basıncı, suyun kağıda uyguladığı basınçtan daha büyük olduğu için suyu tutar.
  • Haşlanmış yumurtanın şişeye düşmesi deneyi: Şişe içindeki kağıt yakılarak hava ısıtılır ve bir kısmı dışarı çıkar. Ağız kapatılınca içerideki hava soğur ve basıncı düşer. Dıştaki açık hava basıncı yumurtayı şişenin içine iter.

Bu notlar, basınç ünitesindeki temel bilgileri ve sıkça karşılaşılan durumları özetlemektedir. Konuları bu çerçevede tekrar ederek ve günlük hayattaki örneklerle ilişkilendirerek daha iyi anlayabilir ve sınavda başarılı olabilirsin. Başarılar dilerim! 🌟