Sorunun Çözümü
Heyelanlar, yerçekimi etkisiyle toprak, kaya veya moloz kütlelerinin bir yamaç aşağı hareket etmesidir. Bu doğal afetin meydana gelmesinde birçok faktör etkili olabilir. Soruda, Türkiye'de heyelanlara bağlı doğal afetlerin yaşanmasında etkili olduğu savunulamayacak faktör sorulmaktadır.
- A) Eğimli arazilerin bulunmasının: Heyelanların temel koşullarından biri eğimli arazilerdir. Eğim arttıkça, yerçekiminin etkisiyle kütlenin aşağı doğru hareket etme potansiyeli de artar. Bu nedenle eğimli araziler heyelan riskini doğrudan artırır.
- B) Killi kayaçların bulunmasının: Killer, su emme kapasiteleri yüksek olan ve suya doygun hale geldiklerinde kayganlaşarak mukavemetlerini kaybeden kayaçlardır. Bu durum, yamaç stabilitesini bozarak heyelanları tetikleyebilir.
- C) Eğime paralel uzanışlı kayaçların bulunmasının: Kayaç tabakalarının veya fay hatlarının eğime paralel uzanması, suyun bu zayıf düzlemler boyunca sızmasını kolaylaştırır ve sürtünmeyi azaltarak kütlenin kaymasını hızlandırır. Bu jeolojik yapı heyelanlar için kritik bir faktördür.
- D) Fazla yağış alan arazilerin bulunmasının: Yoğun ve uzun süreli yağışlar, toprağın suya doygun hale gelmesine, ağırlığının artmasına ve iç sürtünmesinin azalmasına neden olur. Bu durum, yamaçların stabilitesini bozarak heyelanları tetikleyen en önemli faktörlerden biridir.
- E) Volkanik oluşumlu arazilerin bulunmasının: Volkanik oluşumlu arazilerde de heyelanlar görülebilir; ancak bu, volkanik oluşumun kendisinden ziyade, bu arazilerin sahip olduğu eğim, kayaç türü (örneğin, kolay ayrışabilen volkanik küller) veya yağış miktarı gibi diğer faktörlerle ilişkilidir. Volkanik oluşum, heyelanların doğrudan ve birincil nedeni olarak savunulamaz. Örneğin, bazı volkanik kayaçlar oldukça sağlam olabilirken, bazıları (kül tabakaları gibi) suya doygunlukta zayıflık gösterebilir. Dolayısıyla, sadece "volkanik oluşumlu arazi" olmak, heyelan için doğrudan ve genel bir etken değildir. Diğer seçenekler ise heyelanların oluşumunda doğrudan ve evrensel olarak kabul görmüş faktörlerdir.
Bu bağlamda, volkanik oluşumlu arazilerin bulunması, heyelanların doğrudan ve genel bir nedeni olarak savunulamaz.
Cevap E seçeneğidir.