Sorunun Çözümü
Türkiye'nin coğrafi konumu iki ana başlık altında incelenir: Mutlak Konum (Matematik Konum) ve Göreceli Konum (Özel Konum).
- Mutlak Konum: Bir yerin Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre enlem ve boylam dereceleriyle belirlenen konumudur.
- Göreceli Konum: Bir yerin kıtalara, denizlere, komşu ülkelere, önemli ticaret yollarına, yer şekillerine ve yükseltiye göre belirlenen konumudur.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) Güney ve kuzey kıyılarında yamaç yağışlarının görülmesi: Yamaç yağışları, dağların denize paralel uzanması ve nemli hava kütlelerini yükseltmesiyle oluşur. Türkiye'deki dağların uzanışı (Akdeniz ve Karadeniz'de denize paralel) ve denizlere olan konumu göreceli konum ile ilgilidir.
- B) Dağların yüksek kesimlerinde kalıcı karlara rastlanması: Kalıcı karların varlığı, hem yükselti hem de enlemle ilişkilidir. Ancak, "dağların yüksek kesimleri" ifadesi, Türkiye'nin engebeli yer şekillerine ve dağlık yapısına işaret eder ki bu da göreceli konum ile açıklanır.
- C) Kısa mesafelerde iklim ve bitki örtüsünün değişmesi: Türkiye'nin yer şekillerinin çeşitliliği, dağların uzanışı, denizellik ve karasallık gibi faktörler kısa mesafelerde iklim ve bitki örtüsü farklılıklarına yol açar. Bu faktörler göreceli konum ile ilgilidir.
- D) Yeryüzü şekillerinin engebeli olması: Türkiye'nin genç oluşumlu bir ülke olması, Alp-Himalaya kıvrım sistemi üzerinde yer alması ve tektonik hareketler nedeniyle yer şekilleri engebelidir. Bu durum, Türkiye'nin jeolojik yapısı ve çevresindeki coğrafi özellikleriyle yani göreceli konum ile açıklanır.
- E) Batı rüzgârlarının etkisinde kalması: Batı rüzgârları, Dünya'nın günlük hareketinden ve basınç kuşaklarından kaynaklanan sürekli rüzgârlardır. Bu rüzgârlar, 30° ve 60° enlemleri arasında etkili olur. Türkiye'nin 36°-42° Kuzey enlemleri arasında, yani orta kuşakta yer alması, batı rüzgârlarının etkisinde kalmasının temel nedenidir. Enlem, bir yerin mutlak konumu ile ilgilidir. Dolayısıyla, bu durum göreceli konumla açıklanamaz.
Bu nedenle, batı rüzgârlarının etkisinde kalması Türkiye'nin mutlak konumuyla açıklanır.
Cevap E seçeneğidir.