Verilen soru, İslam devletinin sınırlarının genişlemesine bağlı olarak ortaya çıkmayan durumu bulmayı amaçlamaktadır. Seçenekleri adım adım inceleyelim:

• A) Cizye vergisinin alınması: İslam devletinin sınırları genişledikçe, Müslüman olmayan halklar (zimmiler) devletin egemenliği altına girmiştir. Bu kişilerden can ve mal güvenlikleri karşılığında cizye vergisi alınması, sınırların genişlemesinin doğrudan bir sonucudur.
• B) Avasım şehirlerinin kurulması: İslam devletinin sınırları Bizans İmparatorluğu ile komşu olunca, sınır güvenliğini sağlamak ve olası saldırıları püskürtmek amacıyla Bizans sınırında askeri amaçlı Avasım şehirleri kurulmuştur. Bu da sınır genişlemesinin bir sonucudur.
• C) Halifeliğin saltanata dönüşmesi: Halifeliğin saltanata dönüşmesi (yani seçimle iş başına gelme yerine babadan oğula geçme), Emeviler döneminde Muaviye ile başlamış siyasi bir değişimdir. Bu durum, devletin yönetim yapısındaki bir dönüşümdür ve doğrudan sınırların genişlemesine bağlı olarak değil, daha çok iç siyasi gelişmeler, iktidar mücadeleleri ve hanedanlık kurma çabaları sonucunda ortaya çıkmıştır. Sınırların genişlemesi bu dönüşümün bir nedeni değil, belki de devletin büyümesiyle ortaya çıkan idari zorlukların bir parçası olabilir, ancak doğrudan bir sebep-sonuç ilişkisi yoktur.
• D) Farklı kültürlerle etkileşime geçilmesi: İslam devletinin sınırları genişledikçe, fethedilen bölgelerdeki (Sasani, Bizans, Mısır, Kuzey Afrika vb.) farklı medeniyetler ve kültürlerle temas kurulmuş, bu da kültürel etkileşimi beraberinde getirmiştir. Bu, sınır genişlemesinin doğal bir sonucudur.
• E) Yeni eyalet merkezlerinin oluşturulması: Genişleyen sınırlar, devletin daha etkin bir şekilde yönetilebilmesi için yeni idari birimlere ve bu birimlerin yönetim merkezlerine (eyalet merkezleri) ihtiyaç duymasına neden olmuştur. Bu da sınır genişlemesinin bir sonucudur.

Bu analizlere göre, halifeliğin saltanata dönüşmesi, sınırların genişlemesinden ziyade iç siyasi dinamiklerin bir sonucudur.

Cevap C seçeneğidir.