Verilen metni adım adım inceleyerek şıklardaki çıkarımların geçerliliğini değerlendirelim:

• A) Ticaret merkezlerinin sayısında artış görülmüştür.

  Metinde "Çin, Hindistan, İran, Mısır, Suriye, Anadolu ve Karadeniz'in kuzey kıyıları dünyanın önemli ticaret merkezleri hâline gelmişti. Bir süre sonra bunlara Suriye, Mısır, İran, Kuzey Afrika ve Endülüs'teki şehirler de katıldı." ifadeleri, ticaret merkezlerinin sayısında bir artış olduğunu açıkça göstermektedir. Bu çıkarım geçerlidir.

• B) Müslüman toplumlarda imalata ve ticarete dayalı bir ekonomik yapı oluşmuştur.

  Metinde "İslam fetihleriyle sağlanan siyasi birliğin etkisiyle bu merkezler dışarıya açılarak imalata ve ticarete dayalı bir ekonomik yapıya kavuştu." cümlesi bu çıkarımı doğrudan desteklemektedir. Bu çıkarım geçerlidir.

• C) Mekke ve Medine önemli ticaret merkezleri arasında yer almıştır.

  Metinde "İslamiyet'in doğduğu Mekke ile İslam Devleti'nin kurulduğu yer olan Medine de önemli birer ticaret merkezîydi." ifadesi bu çıkarımı doğrulamaktadır. Bu çıkarım geçerlidir.

• D) Atlas Okyanusu limanları dünya ticaretine yön vermiştir.

  Metin, Orta Çağ ticaretinin Çin, Hindistan, İran, Mısır, Suriye, Anadolu, Karadeniz kıyıları, Kuzey Afrika ve Endülüs gibi bölgelerdeki merkezlere odaklandığını belirtmektedir. Bu bölgeler genellikle Akdeniz, Kızıldeniz, Basra Körfezi ve Hint Okyanusu ticaret yolları üzerindedir. Metinde Atlas Okyanusu limanlarının dünya ticaretine yön verdiğine dair herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Dolayısıyla, metindeki bilgi aktarımı bu çıkarımı geçersiz kılmaktadır.

• E) VIII. yüzyıldan itibaren İslam dünyasında büyük kentler oluşmaya başlamıştır.

  Metinde "Böylece VIII. yüzyıldan itibaren İslam ülkelerinde her türlü mal değişiminin, bilgi alışverişinin ve kültürel etkileşimin olduğu büyük kentler ortaya çıktı." ifadesi bu çıkarımı açıkça desteklemektedir. Bu çıkarım geçerlidir.

Metindeki bilgiler, Atlas Okyanusu limanlarının dünya ticaretine yön verdiğine dair bir çıkarımı desteklememektedir. Bu nedenle, metin bu çıkarımı geçersiz kılmaktadır.

Cevap D seçeneğidir.