Sorunun Çözümü
Orhun Yazıtları'ndan verilen metni dikkatlice inceleyelim:
- "Tanrı gibi gökte olmuş Türk Bilge Kağan'ı bu zamanda oturdum." Bu ifade, Bilge Kağan'ın tahta geçişinin ilahi bir güç, yani Tanrı tarafından sağlandığını açıkça belirtmektedir.
- "Türk milletinin adı sanı yok olmasın diye babam kağanı, annem hatunu yükseltmiş olan Tanrı, ilveren Tanrı" Bu kısım da yine Tanrı'nın kağanı ve hatunu yükselttiğini ve onlara "il" yani devlet/egemenlik verdiğini ("ilveren Tanrı") vurgulamaktadır. Bu da egemenliğin kaynağının ilahi olduğunu gösterir.
Bu ifadeler ışığında seçenekleri değerlendirelim:
- A) Sosyal devlet anlayışının bulunduğuna: Metinde halkın refahı, sosyal yardımlar gibi sosyal devlet unsurlarına doğrudan değinilmemiştir.
- B) Türk devletlerindeki egemenlik anlayışının ilahi kaynaklı olduğuna: Metindeki "Tanrı gibi gökte olmuş Türk Bilge Kağan'ı bu zamanda oturdum" ve "ilveren Tanrı" ifadeleri, kağanların iktidarını doğrudan Tanrı'dan aldığını, yani egemenliğin ilahi bir kaynağa dayandığını net bir şekilde ortaya koymaktadır.
- C) Kağanların milletine karşı sorumlu olduğuna: "Türk milletinin adı sanı yok olmasın diye..." ifadesi bir sorumluluk içerse de, metnin ana vurgusu egemenliğin kaynağı üzerinedir ve B seçeneği daha doğrudan bir çıkarımdır.
- D) Devletin kuruluşundan halkın katkısı olduğuna: Metinde devletin kuruluşu veya halkın bu kuruluşa katkısı hakkında bilgi bulunmamaktadır.
- E) Kağanın birlik ve bütünlüğü sağladığına: Metinde kağanın birliği sağladığına dair doğrudan bir ifade yoktur.
Verilen metin, Türk kağanlarının iktidarlarını Tanrı'dan aldıkları inancını, yani egemenliğin ilahi kaynaklı olduğunu açıkça göstermektedir.
Cevap B seçeneğidir.