Verilen deneyde, bağımsız değişken "Ampul sayısı", bağımlı değişken ise "Ampul parlaklığı" olarak belirlenmiştir. Deneyde özdeş ampul ve piller kullanılmaktadır.

Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:

• A) Pil sayısı kontrol altına alınmalıdır.

  Bir deneyde, bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini doğru bir şekilde gözlemleyebilmek için bağımsız değişken dışındaki tüm diğer değişkenler sabit tutulmalıdır. "Pil sayısı" bu deneyde kontrol değişkenidir ve sabit tutulması (kontrol altına alınması) gerekir. Bu ifade kesinlikle doğrudur.

• B) Kontrol grubunun ampul sayısı, deney grubunun ampul sayısından farklı olmalıdır.

  Bağımsız değişken "Ampul sayısı" olduğu için, bu değişkenin etkisini gözlemlemek amacıyla kontrol grubu ile deney grubu arasında ampul sayısı farklı olmalıdır. Aksi takdirde, bağımsız değişkenin etkisi gözlemlenemez. Bu ifade kesinlikle doğrudur.

• C) Kontrol ve deney gruplarında ampul parlaklıkları farklı gözlemlenir.

  Bu ifade, bağımsız değişken olan ampul sayısının, bağımlı değişken olan ampul parlaklığı üzerinde bir etkisi olduğu varsayımına dayanır. Eğer ampul sayısı parlaklığı etkiliyorsa, parlaklıklar farklı olacaktır. Ancak, devrenin türüne (örneğin, ideal paralel bağlı ampuller) veya etkinin çok küçük olmasına bağlı olarak parlaklıklar aynı da kalabilir. Dolayısıyla, parlaklıkların kesinlikle farklı olacağı söylenemez. Bu ifade kesin değildir.

• D) Deney grubunda ampuller daha parlak yanar.

  Bu ifade, ampul parlaklığının yönü hakkında spesifik bir iddiada bulunmaktadır. Ampullerin devreye nasıl bağlandığına (seri veya paralel) ve deney grubundaki ampul sayısının kontrol grubuna göre daha fazla mı yoksa daha az mı olduğuna bağlı olarak bu durum değişir:

  • Seri bağlı devrelerde: Ampul sayısı arttıkça devrenin toplam direnci artar, akım azalır ve her bir ampulün parlaklığı azalır. Eğer deney grubunda daha fazla ampul varsa, ampuller daha sönük yanar. Eğer deney grubunda daha az ampul varsa, ampuller daha parlak yanar.
  • Paralel bağlı devrelerde (ideal pil varsayımıyla): Ampul sayısı arttıkça her bir ampul üzerindeki gerilim değişmez ve dolayısıyla her bir ampulün parlaklığı da değişmez (aynı kalır). Bu durumda ampuller "daha parlak" yanmaz.

  Görüldüğü gibi, deney grubundaki ampullerin "daha parlak" yanacağı kesin değildir. Hatta yaygın bir senaryo olan seri devrede ampul sayısının artırılması durumunda ampuller daha sönük yanar. Bu ifade kesin değildir.

Hem C hem de D seçenekleri "kesin değildir" niteliğindedir. Ancak D seçeneği, etkinin yönü hakkında çok daha spesifik bir iddiada bulunduğu için, farklı deney düzeneklerinde (örneğin, seri devre ve artan ampul sayısı) yanlış olabileceği daha açıktır. Eğer bir deneyde bir etki gözlemleniyorsa (yani C doğruysa), bu etki "daha parlak" olmak zorunda değildir, "daha sönük" de olabilir. Bu nedenle D, kesinliği en az olan ifadedir.

Cevap D seçeneğidir.