Verilen hipotez: "Pil sayısı sabit tutulup ampul sayısı artırıldığında devredeki ampullerin parlaklığı azalır."

Bu hipotezi test etmek için kurulacak deneyde değişkenleri belirleyelim:

• Bağımsız Değişken: Ampul sayısı (Deneyde değiştirilen değişken).
• Bağımlı Değişken: Ampullerin parlaklığı (Bağımsız değişkene bağlı olarak değişmesi beklenen ve ölçülen değişken).
• Kontrol Edilen Değişkenler: Pil sayısı (Sabit tutulan değişken). Ayrıca, özdeş devre elemanları kullanıldığı için ampullerin, pillerin ve kabloların özellikleri de kontrol altında tutulur.

Şimdi seçenekleri inceleyelim:

• A) Ampul sayıları farklı olur.

  Hipotezi test etmek için ampul sayısını değiştirmemiz gerekir (bağımsız değişken). Dolayısıyla, iki devredeki ampul sayıları farklı olmalıdır. Bu ifade doğrudur.

• B) Pil sayıları aynı olur.

  Hipotezde "Pil sayısı sabit tutulup..." ifadesi yer almaktadır. Bu, pil sayısının kontrol edilen değişken olduğu ve her iki devrede de aynı olması gerektiği anlamına gelir. Bu ifade doğrudur.

• C) Bağımsız değişkenden devredeki ampullerin parlaklığı etkilenir.

  Bağımsız değişken (ampul sayısı) değiştirildiğinde, bağımlı değişken (ampullerin parlaklığı) üzerindeki etkisi gözlemlenir. Hipotez de zaten bu etkinin (parlaklığın azalması) olacağını öne sürmektedir. Bu ifade doğrudur.

• D) Kontrol altına alınan değişkenler, devredeki ampullerin parlaklığını etkiler.

  Kontrol altına alınan değişkenler (örneğin pil sayısı), devrenin genel çalışma koşullarını belirler ve elbette ampullerin parlaklığı üzerinde bir etkisi vardır (örneğin, pil olmazsa ampuller yanmaz). Ancak, bir deneyde kontrol edilen değişkenler, bağımlı değişkendeki farklılığa neden olan faktörler değildir. Kontrol edilen değişkenler, bağımsız değişkenin etkisini net bir şekilde gözlemleyebilmek için deney boyunca sabit tutulur. Eğer kontrol edilen değişkenler, iki devre arasındaki parlaklık farkına neden olsaydı, bu değişkenler kontrol altında tutulmamış olurdu ve deneyin güvenilirliği bozulurdu. Deneyde gözlemlenen parlaklık farkı, bağımsız değişkendeki (ampul sayısı) farklılıktan kaynaklanmalıdır. Bu nedenle, kontrol edilen değişkenlerin parlaklığı "etkilemesi" ifadesi, deneyin amacına ve kontrol edilen değişkenlerin rolüne ters düşen bir anlam taşır. Kontrol edilen değişkenler, bağımlı değişkendeki değişimin kaynağı değildir. Bu ifade yanlıştır.

Cevap D seçeneğidir.