🎓 6. Sınıf Sözcükte Anlam Test 16 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, sözcükte anlam konusunun temel başlıklarını kapsar. Gerçek, mecaz ve terim anlamın yanı sıra, sözcükler arası anlam ilişkileri (eş anlamlı, zıt anlamlı, sesteş) ve söz grupları (dey imler, ikilemeler) gibi konuları detaylı bir şekilde ele alarak, öğrencilerin bu konudaki bilgilerini pekiştirmeyi ve sınavlara daha iyi hazırlanmalarını sağlamayı amaçlar. 🚀

1. Gerçek Anlam, Mecaz Anlam ve Terim Anlam

• Gerçek Anlam (Temel Anlam): Bir sözcüğün akla gelen ilk, bilinen ve sözlükteki ilk anlamıdır. Sözcük, somut bir varlığı veya olayı doğrudan karşılar.
• Örnek: "Güneşin sıcaklığı tenimi yakıyordu." (Sıcaklık burada fiziksel ısıyı ifade eder.)
• Örnek: "Çocuk yeni bir oyuncak aldı." (Yeni, eskimiş olmayan anlamındadır.)
• Mecaz Anlam (Yan Anlam, Soyut Anlam): Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle soyut kavramları ifade etmek için kullanılır.
• Örnek: "Bu işin gidişatı beni endişelendiriyor." (Gidişat, bir durumun ilerleyişini, seyrini ifade eder, fiziksel bir yürüme değildir.)
• Örnek: "Arkadaşımın sıcak gülüşü içimi ısıttı." (Sıcaklık burada samimiyet, içtenlik anlamındadır, fiziksel ısı değildir.)
• Örnek: "Bu dar gelirle geçinmek çok zor." (Dar, burada yetersiz, az anlamındadır, fiziksel genişlik değildir.)
• Örnek: "Olayın üzerini örtmek istediler." (Örtmek, bir şeyi gizlemek, saklamak anlamındadır, fiziksel olarak bir şeyin üstünü kapatmak değildir.)
• Terim Anlam: Bir bilim, sanat, spor veya meslek dalına özgü, özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözcüklerdir. Sadece o alanda kullanıldığında terim anlam taşır.
• Örnek: "Futbol maçında korner atışı yapıldı." (Korner, futbol sporuna ait bir terimdir.)
• Örnek: "Doktor, hastanın kalbini steteskopla dinledi." (Steteskop, tıp alanına ait bir terimdir.)
• Örnek: "Matematik dersinde pi sayısını öğrendik." (Pi, matematik alanına ait bir terimdir.)
• Örnek: "Dişçide kanal tedavisi yaptırdım." (Kanal, diş hekimliği alanına ait bir terimdir.)
• Örnek: "Maddenin en küçük yapı taşı atomdur." (Atom, fizik ve kimya alanına ait bir terimdir.)
• ⚠️ Dikkat: Bir sözcük, kullanıldığı cümleye göre gerçek, mecaz veya terim anlam kazanabilir. Önemli olan, sözcüğün o cümledeki bağlamıdır.
• 💡 İpucu: Bir sözcüğün gerçek anlamını bulmak için onu tek başına düşünün. Mecaz anlamda ise genellikle soyut bir durum anlatılır. Terim anlamda ise belirli bir alana ait özel bir bilgiye işaret eder.

2. Çok Anlamlılık

• Bir sözcüğün birden fazla anlama gelmesi durumudur. Türkçede birçok sözcük çok anlamlıdır ve farklı cümlelerde farklı anlamlarda kullanılabilir.
• Örnek: "Almak" sözcüğü:
• "Kitabı raftan aldım." (Ele geçirmek)
• "Gemi su alırsa batar." (İçeri sızmak)
• "Bu kavanoz üç kilo bal alır." (İçine sığmak)
• "Yağmurlu havalarda şemsiyesini alırdı." (Yanında bulundurmak)
• "Güneş perdelerin rengini almıştı." (Değiştirmek, soldurmak)
• Örnek: "Sıkmak" sözcüğü:
• "Kazağın yakası boğazımı sıkıyor." (Dar gelmek, baskı yapmak)
• "Üzümü sıkıp pekmez yaptılar." (Suyunu, yağını çıkarmak)
• "Hastane ortamı beni çok sıkıyor." (Üzmek, bunaltmak)
• "Bence bu adam her şeyi kafasından sıkıyor." (Uydurmak, yalan söylemek)
• Örnek: "Gelecek" sözcüğü:
• "Gelecek sene 6. sınıfta okuyacağım." (Sonraki, önümüzdeki - sıfat)
• "Gelecek, bizim için her zaman umut dolu olmuştur." (İsim, istikbal)
• 💡 İpucu: Bir sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını anlamak için cümlenin tamamını okuyun ve sözcüğün yerine eş anlamlısını koymayı deneyin.

3. Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

• Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları farklı olmasına rağmen aynı anlamı taşıyan sözcüklerdir.
• Örnek: cümle - tümce, hayat - yaşam, kabiliyet - yetenek, kırmızı - al, doktor - hekim.
• Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler: Anlamca birbirinin tamamen tersi olan sözcüklerdir.
• Örnek: düşen - kalkan, iyi - kötü, uzun - kısa, gelmek - gitmek.
• Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ise tamamen farklı olan sözcüklerdir.
• Örnek: "Gül": Çiçek olan gül ve gülmek eylemi.
• Örnek: "Ben": Vücuttaki leke ve şahıs zamiri.
• Örnek: "Yan": Ateşte yanmak ve bir şeyin kenarı.
• ⚠️ Dikkat: Şapkalı (düzeltme işaretli) harflerle yazılan bazı sözcükler sesteş değildir. Örneğin; "hala" (babanın kız kardeşi) ve "hâlâ" (henüz, şimdiye kadar) sesteş değildir, çünkü okunuşları farklıdır.

4. Söz Grupları

• Deyimler: En az iki sözcükten oluşan, genellikle gerçek anlamından uzaklaşarak kendine özgü bir anlam kazanan kalıplaşmış söz gruplarıdır. Deyimler, bir durumu daha etkili ve özlü bir şekilde ifade etmek için kullanılır.
• Örnek: "Meydan dayağı çekmek" (çok kötü dövmek), "Meydan okumak" (karşı gelmek, başkaldırmak), "Meydan vermek" (fırsat tanımak, olanak sağlamak).
• ⚠️ Dikkat: Deyimler kalıplaşmış ifadelerdir, sözcüklerinin yerleri değiştirilemez veya yerine başka sözcükler getirilemez.
• İkilemeler: Anlamı pekiştirmek, güçlendirmek veya çeşitli anlamlar katmak amacıyla iki sözcüğün yan yana kullanılmasıyla oluşan söz gruplarıdır. Genellikle aralarına noktalama işareti konmaz.
• Farklı şekillerde oluşabilirler:
• Eş anlamlı veya yakın anlamlı sözcüklerle: "güçlü kuvvetli", "kir pas"
• Zıt anlamlı sözcüklerle: "az çok", "er geç", "dağ tepe"
• Biri anlamlı, diğeri anlamsız sözcüklerle: "eski püskü", "eğri büğrü"
• İkisi de anlamsız sözcüklerle: "abur cubur", "mırın kırın"
• Yansıma sözcüklerle: "şırıl şırıl", "horul horul"
• Aynı sözcüğün tekrarıyla: "koşa koşa", "yavaş yavaş"
• Örnek: "Ağacın üzerindeki irili ufaklı kirazları da biz yedik." (Biri anlamlı, diğeri anlamsız veya yakını)
• Örnek: "Çocuk her gelişinde kir pas içinde oluyordu." (Yakın anlamlı)
• Örnek: "Artık bize de bir kol kanat geren çıkar elbet." (Yakın anlamlı)
• Örnek: "Dağ tepe demedik günlerce yürüdük." (Zıt anlamlı veya yakın anlamlı)

Bu ders notu, "Sözcükte Anlam" konusundaki temel bilgileri özetlemektedir. Bol bol örnek çözerek ve okuma yaparak kelime dağarcığınızı geliştirmeniz, bu konudaki başarınızı artıracaktır! 📚 Başarılar dilerim! ✨