🎓 8. Sınıf Anlatım Bozuklukları Test 4 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 8. sınıf öğrencilerinin anlatım bozuklukları konusundaki bilgilerini pekiştirmek ve sınavlara daha iyi hazırlanmalarını sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Özellikle yapısal anlatım bozuklukları üzerinde durulmuş, cümle ögeleri eksikliği, tamlama yanlışlıkları ve özne-yüklem uyumsuzlukları gibi sıkça karşılaşılan hatalar detaylıca açıklanmıştır. Bu notlar sayesinde, cümlelerdeki anlatım kusurlarını daha kolay tespit edebilecek ve doğru cümleler kurma becerinizi geliştireceksiniz. 🚀

1. Öge Eksikliği 🧩

Bir cümlede bulunması gereken bir ögenin (özne, nesne, yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı, yüklem) kullanılmaması anlatım bozukluğuna yol açar. Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde ortak kullanılan ögelerin her iki yargıya da uygun olmaması bu hataya neden olur.

• Nesne Eksikliği: Cümlede bir nesnenin (belirtili veya belirtisiz) eksik olmasıdır.
  Örnek: "Kitabı çok sevmiş, hemen okumuştu." (Neyi okumuştu? Kitabı / Onu okumuştu.) 📚
• Özne Eksikliği: Cümlede bir öznenin eksik olmasıdır. Genellikle sıralı cümlelerde ilk cümlenin öznesi ikinci cümleye uymadığında ortaya çıkar.
  Örnek: "Maç çok heyecanlıydı, herkes keyif aldı." (Kim keyif aldı? Herkes keyif aldı. Burada "maç" öznesi ikinci yargıya uymadığı için "herkes" öznesi eklenmelidir.) ⚽
• Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç) Eksikliği: Cümlede bir yer tamlayıcısının (kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden, nereye, nerede, nereden) eksik olmasıdır.
  Örnek: "Arkadaşlarına güvenir, her zaman yardım ederdi." (Kime yardım ederdi? Arkadaşlarına / Onlara yardım ederdi.) 🤝
• Zarf Tamlayıcısı Eksikliği: Cümlede bir zarf tamlayıcısının (nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin, nereye) eksik olmasıdır.
  Örnek: "Derslerine düzenli çalışır, sınavlara hazırlanırdı." (Nasıl hazırlanırdı? Düzenli hazırlanırdı. Ya da "Derslerine düzenli çalışır, böylece sınavlara hazırlanırdı.") ✍️
• Yüklem Eksikliği: Cümlede bir yüklemin eksik olmasıdır. Özellikle karşılaştırma veya sıralı cümlelerde görülür.
  Örnek: "Ben dondurmayı, kardeşim çikolatayı sever." (Kardeşim çikolatayı sever.) 🍦🍫

⚠️ Dikkat: Öge eksikliği genellikle birden fazla yüklemi olan sıralı veya bağlı cümlelerde görülür. Ortak kullanılan ögenin her iki yükleme de uyup uymadığını kontrol edin.

2. Tamlama Yanlışlıkları (İsim ve Sıfat Tamlamaları) 📝

İsim veya sıfat tamlamalarının yanlış kurulması, eksik bırakılması veya tamlayan/tamlanan arasındaki uyumsuzluk anlatım bozukluğuna yol açar.

• Tamlayan Eksikliği: Bir tamlamada tamlayanın eksik olmasıdır.
  Örnek: "Bu bina tarihi ve kültürel değerlere sahiptir." (Ne tarihi? Tarihi değerlere ve kültürel değerlere sahiptir.) 🏛️
• Tamlanan Eksikliği: Bir tamlamada tamlananın eksik olmasıdır.
  Örnek: "Sınavda Türkçe ve matematik sorularını çözdüm." (Türkçe sorularını ve matematik sorularını çözdüm.) ➕➖
• Tamlayan-Tamlanan Uyumsuzluğu / Ek Eksikliği: Ortak kullanılan bir tamlayanın veya tamlananın her iki kelimeye de uymaması ya da gerekli ekin getirilmemesi.
  Örnek: "Devlet ve özel kuruluşlar toplantıya katıldı." (Devlet kuruluşları ve özel kuruluşlar toplantıya katıldı. Ya da "Devlet kuruluşları ile özel kuruluşlar...") 🏢
• Zamir Tamlayan Eksikliği: Bir zamirin tamlayan olarak eksik bırakılması.
  Örnek: "Herkesin geleceğini biliyor, hazırlık yapıyordu." (Kimin geleceğini? Onların geleceğini biliyor, hazırlık yapıyordu.) 🧑‍🤝‍🧑

💡 İpucu: Özellikle "ve" bağlacıyla birbirine bağlanan kelimelerde tamlama uyumuna dikkat edin. Bir sıfat iki farklı isme aynı anda uygun olmayabilir veya bir isim iki farklı sıfata aynı anda uygun olmayabilir.

3. Özne-Yüklem Uyumsuzluğu 🤝

Cümlede özne ile yüklem arasında tekillik-çoğulluk, kişi veya olumluluk-olumsuzluk açısından uyumsuzluk olmasıdır.

• Tekillik-Çoğulluk Uyumsuzluğu: İnsan dışı varlıkların veya soyut kavramların çoğul özne olduğu durumlarda yüklem genellikle tekil olur.
  Örnek: "Kuşlar uçuşuyordu." (Doğru) "Kuşlar uçuşuyorlardı." (Yanlış) 🐦
  Özne çoğul ve insan ise yüklem tekil veya çoğul olabilir.
  Örnek: "Öğrenciler çalışıyor." veya "Öğrenciler çalışıyorlar." (İkisi de doğru) 🧑‍🎓
  "Herkes", "kimse", "hiçbiri" gibi belgisiz zamirler özne olduğunda yüklem daima tekil olur.
  Örnek: "Herkes geldi." (Doğru) "Herkes geldiler." (Yanlış) 👥
• Kişi Uyumsuzluğu: Özne ile yüklemin kişi ekleri arasında uyumsuzluk olmasıdır.
  Örnek: "Ben ve sen sinemaya gittik." (Doğru) "Ben ve sen sinemaya gittiniz." (Yanlış) 🎬
• Olumluluk-Olumsuzluk Uyumsuzluğu: "Kimse", "hiçbiri" gibi olumsuz anlam taşıyan öznelerle olumlu yüklem kullanılması veya tam tersi.
  Örnek: "Kimse onu dinlemiyor, içeriye hücum ediyordu." (Yanlış) "Kimse onu dinlemiyor, herkes içeriye hücum ediyordu." (Doğru) 🤫

⚠️ Dikkat: Özellikle "kimse", "hiçbiri" gibi kelimelerle başlayan cümlelerde yüklemin olumlu mu olumsuz mu olduğuna dikkat edin. "Kimse" olumsuz bir anlam taşıdığı için yüklemin de olumsuz olması gerekir.

4. Gereksiz Sözcük Kullanımı 🗑️

Cümlede aynı anlama gelen iki sözcüğün bir arada kullanılması veya bir sözcüğün cümleden çıkarıldığında anlamda bir daralma ya da bozulma olmaması durumudur.

• Örnek: "Yaklaşık olarak beş yıl kadar bu şehirde yaşadım." ("Yaklaşık" ve "kadar" aynı anlamı taşıdığı için bir tanesi gereksizdir.) ⏳
• Örnek: "Karşılıklı mektuplaştılar." ("Mektuplaşmak" zaten karşılıklı yapılan bir eylemdir.) ✉️

💡 İpucu: Bir kelimeyi cümleden çıkarın. Eğer cümlenin anlamında bir bozulma veya eksilme olmuyorsa, o kelime gereksizdir.