Verilen kural şöyledir: "Tamlamalarda ortak kullanılan tamlayan her iki tamlama için de uyumlu olmalıdır." Bu kural, bir tamlayanın birden fazla tamlanan için kullanıldığında, her bir tamlamanın dilbilgisel olarak doğru ve anlamlı olması gerektiğini belirtir. Ancak, bu tür anlatım bozuklukları genellikle ortak bir tamlananın farklı türdeki tamlayanlarla kullanılması durumunda da ortaya çıkar.
- A) Sandalyeleri kirletmek ve zarar vermek doğru bir davranış değil.
Bu cümlede "kirletmek" fiilimsisi "sandalyeleri" nesnesini alırken, "zarar vermek" fiili "-e" yönelme hali ekiyle kullanılır ("sandalyelere zarar vermek"). Dolayısıyla, "sandalyeleri zarar vermek" ifadesi yanlıştır. Burada bir tümleç (nesne/dolaylı tümleç) uyumsuzluğu vardır, ancak sorudaki kural "tamlayan" uyumsuzluğu ile ilgilidir. Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
- B) Hafta sonu İstanbul'a şiddetli bir kar yağışı bekleniyor.
Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır.
- C) Bu cuma belgisiz ve soru zamirlerini işleyeceğiz.
Bu cümlede "zamirlerini" kelimesi ortak tamlanan olarak kullanılmıştır. Cümleyi açtığımızda iki ayrı tamlama oluşur:
- "soru zamirlerini" (Doğru bir belirtisiz isim tamlamasıdır.)
- "belgisiz zamirlerini" (Yanlıştır. "Belgisiz" kelimesi bir sıfattır ve "zamirlerini" kelimesinin tamlayanı olamaz. Doğru ifade "belgisiz zamirler" şeklinde bir sıfat tamlamasıdır.)
Burada "belgisiz" kelimesi, "zamirlerini" tamlananı ile uyumlu değildir. "Soru" kelimesi "zamirlerini" ile isim tamlaması kurarken, "belgisiz" kelimesi "zamirlerini" ile isim tamlaması kuramaz. Bu durum, ortak kullanılan tamlanana bağlanan unsurların uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur ve verilen kuralın ihlali niteliğindedir.
- D) Zamanını boşa geçirmesi ona pahalıya mal oldu.
Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır.
Bu nedenle, verilen kurala uyulmamasından kaynaklanan anlatım bozukluğu C seçeneğinde bulunmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.