Sorunun Çözümü
Verilen soruda, numaralanmış cümlelerdeki anlatım bozukluğunu bulmamız istenmektedir. Anlatım bozuklukları genellikle özne-yüklem uyumsuzluğu, tamlama yanlışları, ek eksikliği veya fazlalığı gibi nedenlerden kaynaklanır. Yukarıdaki kurallar özellikle özne-yüklem uyumuna odaklanmaktadır. Her bir cümleyi bu kurallar ve genel dil bilgisi çerçevesinde inceleyelim:
- I. Çocuklar hemen annelerinin ayaklarına sarıldılar.
- Özne: "Çocuklar" (insan, çoğul)
- Yüklem: "sarıldılar" (çoğul)
- Kural 2'ye göre, özne insan ve çoğulsa yüklem tekil ya da çoğul olabilir. Burada yüklem çoğul kullanılmıştır ve doğrudur. Anlatım bozukluğu yoktur.
- II. Bir anda kapının yanında saklanan üç genç koşmaya başladı.
- Özne: "üç genç" (insan, çoğul)
- Yüklem: "başladı" (tekil)
- Kural 2'ye göre, özne insan ve çoğulsa yüklem tekil ya da çoğul olabilir. Burada yüklem tekil kullanılmıştır ve doğrudur. Anlatım bozukluğu yoktur.
- III. Resim yapmak, varlığından suçluluk duymadığım ikinci bir dünyaya sahip olmaktı.
- Özne: "Resim yapmak" (insan dışı varlık/eylem, tekil)
- Yüklem: "olmaktı" (tekil)
- Kural 3'e göre, özne insan dışı bir varlıksa yüklem tekil olur. Burada yüklem tekil kullanılmıştır ve doğrudur. Anlatım bozukluğu yoktur.
- IV. Gece vakti nereye gideceğini bilmeyen iki kişi burada konaklamışlar.
- Bu cümlede bir anlatım bozukluğu bulunmaktadır. Cümlenin öznesi "iki kişi"dir ve çoğuldur. "Nereye gideceğini bilmeyen" ifadesindeki "gideceğini" sözcüğündeki iyelik eki (-i) tekil bir özneye (o) işaret etmektedir. Ancak bu eylemi gerçekleştiren "iki kişi" (onlar) olduğu için iyelik ekinin çoğul olması gerekmektedir.
- Doğru kullanım "nereye gideceklerini bilmeyen" şeklinde olmalıdır. Bu durum, "ek eksikliği" veya "tamlayan eksikliği" olarak adlandırılan bir anlatım bozukluğudur.
- Cümlenin doğru hali: "Gece vakti nereye gideceklerini bilmeyen iki kişi burada konaklamışlar."
Bu nedenle, anlatım bozukluğu IV numaralı cümlede yer almaktadır.
Cevap D seçeneğidir.