Sorunun Çözümü
Bir fiilin basit yapılı olması için, fiil kök veya gövdesinin herhangi bir yapım eki almamış olması ve sadece çekim ekleri alması gerekir. Birleşik fiiller ise iki veya daha fazla kelimenin birleşmesiyle oluşur. Türemiş fiiller ise yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmış fiillerdir.
- A) O gün çalışmaya devam edemedik.
- Buradaki fiil "devam edemedik"tir. "Devam etmek" yardımcı fiille kurulan birleşik bir fiildir. Ayrıca "edemedik" fiili, "edebilmek" (yeterlik fiili) fiilinin olumsuzu olup, kurallı birleşik fiil grubuna girer. Dolayısıyla bu fiil birleşik yapılıdır.
- B) Kulak kesilip ayak seslerini dinlediler.
- Buradaki temel fiil "dinlediler"dir. Fiilin kökü "dinle-"dir. Bu kök, herhangi bir yapım eki almamıştır. Üzerine sadece "-di" (geçmiş zaman eki) ve "-ler" (çoğul şahıs eki) gibi çekim ekleri gelmiştir. Bu nedenle "dinlediler" fiili basit yapılıdır. (Cümledeki "kulak kesilip" ifadesi ise anlamca kaynaşmış birleşik fiildir, ancak soruda ana fiil veya basit yapılı olan sorulmaktadır.)
- C) Az sonra tünelin ağzına yöneldik.
- Buradaki fiil "yöneldik"tir. Fiilin kökü "yön" (isim)dir. "Yön" ismine "-el" yapım eki gelerek "yönel-" fiili türetilmiştir. Üzerine "-di" ve "-k" çekim ekleri gelmiştir. Yapım eki aldığı için bu fiil türemiş yapılıdır.
- D) Ona bakınca bir şeyler sezinledi.
- Buradaki fiil "sezinledi"dir. Fiilin kökü "sez-"dir. "Sez-" fiiline "-in" ve "-le" yapım ekleri gelerek "sezinle-" fiili türetilmiştir. Üzerine "-di" çekim eki gelmiştir. Yapım ekleri aldığı için bu fiil türemiş yapılıdır.
Yukarıdaki analizlere göre, sadece "dinlediler" fiili yapım eki almamış ve sadece çekim ekleriyle oluştuğu için basit yapılıdır.
Cevap B seçeneğidir.