Sorunun Çözümü
Verilen soruda, yeterlilik fiilinin olumsuzunun nasıl yapıldığı açıklanmış ve hangi cümlede yüklemin yeterlilik fiilinin olumsuzuyla çekimlenmediği sorulmuştur.
- Yeterlilik fiilinin olumsuzu: "-ebilmek" fiilinin olumsuzu "-e-me-" şeklinde yapılır. Örneğin, "gelebilirim" → "gelemem".
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Kamil olmayan hayatın kadrini bilemez.
- Yüklem: "bilemez"
- Bu fiilin olumlusu "bilebilir" şeklindedir. "Bil-e-mez" yapısı, yeterlilik fiilinin olumsuzudur. (bil- + -e- + -me- + -z)
- B) İnsafı olmayan, mizanın kadrini anlayamaz.
- Yüklem: "anlayamaz"
- Bu fiilin olumlusu "anlayabilir" şeklindedir. "Anla-ya-maz" yapısı, yeterlilik fiilinin olumsuzudur. (anla- + -ya- + -ma- + -z)
- C) Kaderine boyun eğmeyen yaşamın tadını alamaz.
- Yüklem: "alamaz"
- Bu fiilin olumlusu "alabilir" şeklindedir. "Al-a-maz" yapısı, yeterlilik fiilinin olumsuzudur. (al- + -a- + -ma- + -z)
- D) Kendisine saygısı olmayan kimseye saygı göstermez.
- Yüklem: "göstermez"
- Bu fiilin olumlusu "gösterir" şeklindedir. "Göstermez" fiili, geniş zamanın olumsuzudur.
- Yeterlilik fiilinin olumlusu "gösterebilir", olumsuzu ise "gösteremez" (göster-e-me-z) şeklinde olurdu. "Göstermez" fiilinde yeterlilik eki (-e-) ve olumsuzluk eki (-me-) birleşimi kuralına uyulmamıştır.
Bu durumda, D seçeneğindeki "göstermez" fiili yeterlilik fiilinin olumsuzu değil, geniş zamanın olumsuzudur.
Cevap D seçeneğidir.