Bu ders notu, İslam dininin temel prensipleri doğrultusunda iyi ve kötü davranışları, kul hakkı kavramını, zararlı alışkanlıkların neler olduğunu ve bunlardan korunmak için birey, aile, toplum ve devlet olarak üzerimize düşen görevleri kapsamaktadır. Ayrıca, erken yaşta eğitimin önemi ve doğru arkadaş seçimi gibi konulara da değinilmektedir. Sınav öncesi son tekrarlarınız için önemli bilgileri bir araya getirdik.

İslam'da İyi ve Kötü Davranışlar: Emirler ve Yasaklar 📜

• Ahiret gününe iman, Müslümanlar için önemli bir inanç esasıdır. Bu inanç, dünyadaki davranışlarımızın karşılığını ahirette göreceğimiz bilincini kazandırır ve bizi sorumluluk sahibi olmaya yöneltir.
• İyiliği emretmek (ma'ruf) ve kötülükten sakındırmak (münker), her Müslümanın görevidir. Bu, çevremizdeki insanları doğruya yönlendirmek ve yanlışlardan uzaklaştırmak anlamına gelir. Örneğin, bir arkadaşımızın kopya çekmesini engellemeye çalışmak veya yolda gördüğümüz bir çöpü kaldırmak iyiliği emretme ve kötülükten sakındırma kapsamına girer.
• Hayır işlerinde yarışmak, Allah'ın rızasını kazanmak için yapılan güzel davranışlara öncelik vermek ve bu konularda gayret göstermektir.yardımlaşmak teşvik edilirken, günah ve düşmanlık içeren konularda yardımlaşmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır.
• İyilik ve takva (Allah'a karşı sorumluluk bilinci) konusunda yardımlaşmak teşvik edilirken, günah ve düşmanlık içeren konularda yardımlaşmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır. Örneğin, ders çalışmakta zorlanan bir arkadaşına yardım etmek iyilik ve takva konusunda yardımlaşmaktır; ancak birine zarar vermek için plan yapmasına yardım etmek günahta yardımlaşmaktır.
• Kötülükle mücadele ederken üç aşamalı bir yol izlenir:
  • Önce elle düzeltmeye çalışmak (güç yetiyorsa). Örneğin, birine haksızlık yapıldığını gördüğünde buna fiziksel olarak engel olmak.
  • Sonra dille uyarmak, nasihat etmek. Örneğin, yalan söyleyen bir arkadaşını nazikçe uyarmak.
  • Bunlara güç yetmezse kalben buğz etmek (nefret etmek), ki bu imanın en zayıf derecesidir. Bu, kötülüğe razı olmamak ve onu içten reddetmektir.
• Allah'ın azabından korkmak, O'nun emirlerine uymaya ve yasaklarından kaçınmaya teşvik eder. Bu korku, bizi kötü davranışlardan alıkoyan önemli bir iç denetim mekanizmasıdır.
• ⚠️ Dikkat: Ayet ve hadisler genel ahlaki prensipleri ve inanç esaslarını vurgular. Bazen doğrudan bir ibadeti (namaz, oruç gibi) içermese de, bu ibadetler İslam'ın temel direkleridir ve genel iyilik kavramının ayrılmaz bir parçasıdır. Ancak bir ayetten doğrudan çıkarım yaparken, ayetin lafzına bağlı kalmak önemlidir.

Kul Hakkı ve Helalleşme: Toplumsal Adaletin Temeli ⚖️

• Kul hakkı, insanların birbirleri üzerindeki haklarıdır. Bir başkasının malına, canına, namusuna, şerefine veya herhangi bir hakkına zarar vermek kul hakkına girmektir. Örneğin, arkadaşının izinsiz eşyasını almak, birine haksız yere kötü söz söylemek kul hakkına girer.
• Kul hakkı, Allah tarafından bağışlanmaz. Mutlaka hak sahibi olan kişi tarafından affedilmesi (helal edilmesi) gerekir. Bu, kul hakkının ne kadar ciddi bir konu olduğunu gösterir.
• Helalleşme, bir kişinin hakkı yenildiğinde, hak sahibinin rızasını ve gönlünü almak için af dilemek ve hakkını iade etmek veya tazmin etmektir. Bu, toplumsal barış ve adalet için çok önemlidir. Örneğin, kırdığın bir oyuncağın parasını ödemek veya arkadaşından özür dilemek bir helalleşme yoludur.
• 💡 İpucu: Kul hakkı sadece maddi zararlar değil, manevi zararları da kapsar. Örneğin, birine iftira atmak, dedikodu yapmak, alay etmek de kul hakkına girer ve bunlar için de helalleşmek gerekir.

Zararlı Alışkanlıklar ve Korunma Yolları 🚭🚫

• Zararlı alışkanlıklar, bireyin fiziksel, zihinsel, ruhsal ve sosyal sağlığına zarar veren, bağımlılık yapıcı davranışlardır. Alkol, sigara, uyuşturucu madde kullanımı gibi alışkanlıklar bunlara örnektir. Bu alışkanlıklar, ders başarısını düşürebilir, aile ilişkilerini bozabilir ve sağlığımızı ciddi şekilde tehdit edebilir.
• Bu alışkanlıklar sadece bireye değil, aileye ve topluma da büyük zararlar verir.
• Korunma Yolları ve Sorumluluklar:
  • Bireysel Sorumluluklar:
    • Zararlı alışkanlıkların zararları hakkında doğru ve yeterli bilgi edinmek. Bilgi sahibi olmak, doğru kararlar vermemizi sağlar.
    • Kötü alışkanlığı olmayan, dürüst, güvenilir ve güzel ahlaklı arkadaşlar seçmek. "Bana arkadaşını söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim" atasözü bu durumu çok iyi açıklar.
    • Kötü davranışları ve alışkanlıkları olan kişilerden uzak durmak.
    • Boş zamanları faydalı aktivitelerle değerlendirmek. Spor yapmak, kitap okumak, müzik dinlemek gibi hobiler edinmek zararlı alışkanlıklara yönelme riskini azaltır.
  • Ailenin Sorumlulukları:
    • Çocuğa iyi bir eğitim vermek ve doğru değerleri aşılamak. Aile, çocuğun ilk okuludur.
    • Çocuğun kimlerle arkadaşlık yaptığını takip etmek ve olumlu arkadaşlıklar kurmasına destek olmak.
    • Çocuklara kötü alışkanlıkların sağlık, sosyal ve ekonomik zararları hakkında bilgi vermek. Açık ve dürüst iletişim çok önemlidir.
    • Çocuklarla açık iletişim kurmak ve onlara rehberlik etmek. Onların sorunlarını dinlemek ve çözüm bulmalarına yardımcı olmak.
    • ⚠️ Dikkat: Çocuğu kalabalık ortamlardan tamamen uzak tutmak yerine, doğru ve güvenli sosyal ortamları seçmesine yardımcı olmak daha yapıcı bir yaklaşımdır. Aşırı korumacılık yerine bilinçli rehberlik önemlidir.
  • Toplumsal Sorumluluklar:
    • İyilikleri yaymak ve kötülükleri engellemek için toplumsal bilinç oluşturmak. Okullarda, camilerde veya yerel etkinliklerde bilgilendirme yapmak gibi.
    • Zararlı alışkanlıklarla mücadele eden kuruluşlara destek olmak.
    • Çevreye iyi örnek olmak. Yetişkinlerin çocuklara örnek olması çok önemlidir.
  • Devletin Sorumlulukları:
    • Zararlı alışkanlıkların yayılmasını önlemek için yasal düzenlemeler yapmak ve denetimleri artırmak. Örneğin, sigara ve alkol satışına yaş sınırı getirmek.
    • Bu alışkanlıklardan kurtulmak isteyenler için tedavi ve rehabilitasyon merkezleri açmak.
    • Toplumu bilinçlendirme kampanyaları düzenlemek. Televizyon, radyo ve internet üzerinden kamu spotları yayınlamak gibi.

Eğitimin ve Erken Yaşın Önemi 🌳👶

• "Ağaç yaş iken eğilir." ve "Demir tavında dövülür." gibi atasözleri, alışkanlıkların özellikle küçük yaşlarda kazanıldığını ve eğitimin erken yaşlarda başlamasının önemini vurgular. Tıpkı küçük bir fidanı istediğimiz yöne eğebilmemiz gibi, çocukları da küçük yaşlarda doğru değerlerle yönlendirmek daha kolaydır.
• Küçük yaşlarda verilen doğru eğitim ve kazandırılan iyi alışkanlıklar, bireyin ileriki yaşamında zararlı alışkanlıklardan korunmasında temel oluşturur.
• Bu dönemde alınan eğitim, karakter gelişimini ve doğru değer yargılarının oluşmasını sağlar.