🎓 7. Sınıf Fiiller (Eylemler) Test 12 - Ders Notu ve İpuçları
Bu ders notu, "7. Sınıf Fiiller (Eylemler) Test 12" testindeki soruları temel alarak, fiiller konusundaki önemli başlıkları kapsamlı bir şekilde tekrar etmenizi sağlayacaktır. Test, özellikle fiillerin anlam özellikleri, kipleri, birleşik zamanları, yardımcı fiiller ve en önemlisi fiillerde anlam (kip) kayması gibi konulara odaklanmıştır. Bu notlar, sınava hazırlanırken veya konuyu pekiştirirken başucu kaynağınız olacak! ✨
Fiil (Eylem) Nedir? 🤔
- Fiiller, varlıkların yaptığı işleri, oluşları, hareketleri veya içinde bulundukları durumları anlatan sözcüklerdir.
- Bir sözcüğün fiil olup olmadığını anlamak için sonuna "-mek / -mak" mastar ekini getirmeyi deneyebiliriz. Anlamlı oluyorsa fiildir. (gitmek, okumak, sevmek)
- Çekimli Fiil: Bir fiil kök veya gövdesinin kip ve kişi eklerini alarak cümlede yüklem olması durumudur. Bir cümlede birden fazla çekimli fiil bulunabilir.
- 💡 İpucu: Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) fiil gibi görünse de kip ve kişi eki almazlar, bu yüzden çekimli fiil sayılmazlar. Örneğin, "gelen" (sıfat-fiil), "okuma" (isim-fiil).
Fiillerin Anlam Özellikleri (İş, Oluş, Durum) 🎯
Fiillerin cümlede ifade ettiği anlama göre üç temel özelliği vardır:
- 1. İş (Kılış) Fiilleri: Bir nesneye ihtiyaç duyan, öznenin kendi isteğiyle gerçekleştirdiği fiillerdir. Bu fiillerin başına "onu" kelimesini getirebiliriz.
- Örnek: "Kitabı okudu." (Onu okudu.) "Duvarı boyadı." (Onu boyadı.)
- 2. Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu durumu anlatan, bir nesneye ihtiyaç duymayan fiillerdir. Başına "onu" kelimesi getirilemez.
- Örnek: "Çocuk uyudu." (Onu uyudu? X) "Ali güldü." (Onu güldü? X)
- 3. Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen değişimleri anlatan fiillerdir. Başına "onu" kelimesi getirilemez.
- Örnek: "Saçları ağarmış." "Çiçekler solmuş." "Çocuklar büyüdü."
- ⚠️ Dikkat: "Onu" kelimesini getirme yöntemi, iş fiillerini diğerlerinden ayırmanın en kolay yoludur.
Fiil Kipleri (Zaman ve Dilek) ⏳🙏
Fiillerin zamanını veya bir dilek, şart, gereklilik gibi anlamları bildiren eklere kip ekleri denir. Kipler iki ana gruba ayrılır:
1. Haber (Bildirme) Kipleri 📰
Eylemin ne zaman yapıldığını bildirirler.
- Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman (-dı, -di, -du, -dü): Eylemin konuşan kişi tarafından görüldüğünü veya kesin olarak bilindiğini anlatır.
- Örnek: "Dün sinemaya gittik." 🎬
- Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman (-mış, -miş, -muş, -müş): Eylemin başkasından duyulduğunu veya sonradan fark edildiğini anlatır.
- Örnek: "Meğerse o da gelmiş." 😮
- Şimdiki Zaman (-yor, -makta, -mekte): Eylemin konuşma anında yapıldığını anlatır.
- Örnek: "Şu an ders çalışıyorum." 📚
- Gelecek Zaman (-acak, -ecek): Eylemin konuşma anından sonra yapılacağını anlatır.
- Örnek: "Yarın seni arayacağım." 📞
- Geniş Zaman (-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür): Eylemin her zaman, sürekli yapıldığını, alışkanlıkları veya genel geçer durumları anlatır.
- Örnek: "Her sabah erken kalkarım." ☀️
2. Dilek (Tasarlama) Kipleri ✨
Eyleme zaman anlamı katmazlar; bir dilek, istek, şart, gereklilik veya emir anlamı katarlar.
- Gereklilik Kipi (-malı, -meli): Eylemin yapılması gerektiğini bildirir.
- Örnek: "Ödevlerini yapmalısın." ✅
- Şart (Koşul) Kipi (-sa, -se): Eylemin yapılması bir şarta bağlı olduğunu bildirir.
- Örnek: "Gelirsen, beraber gideriz." 🚶♀️🚶♂️
- İstek Kipi (-a, -e): Eylemin yapılmasını bir istek veya dilek şeklinde bildirir.
- Örnek: "Haydi, biraz oturalım." 🛋️
- Emir Kipi (eki yoktur): Eylemin yapılmasını buyurma, emretme anlamı taşır. Kişi ekleriyle çekimlenir.
- Örnek: "Hemen buraya gel!" (Sen gel) "Sessiz olunuz." (Siz olunuz) 🤫
Fiillerde Kip (Anlam) Kayması 🔄
Bir kip ekinin, kendi anlamı dışında başka bir kipin yerine kullanılmasına kip kayması veya anlam kayması denir. Bu durum genellikle anlatımı daha akıcı hale getirmek için yapılır.
- Geniş Zamanın Başka Kipler Yerine Kullanılması:
- Gelecek zaman yerine: "Yarın size gelirim." (Geleceğim) 🗓️
- Şimdiki zaman yerine: "Her sabah sahilde yürüyüş yapar." (Yapıyor) 🚶
- Geçmiş zaman yerine: "Nasrettin Hoca bir gün pazara gider..." (Gitmiş) 👴
- Şimdiki Zamanın Başka Kipler Yerine Kullanılması:
- Gelecek zaman yerine: "Haftaya tatile gidiyoruz." (Gideceğiz) ✈️
- Geniş zaman yerine: "Benim gönlüm hep seni arıyor." (Arar) ❤️
- Gelecek Zamanın Emir Kipi Yerine Kullanılması:
- Emir yerine: "Şu kapıyı kapatacaksın!" (Kapat!) 🚪
- Görülen Geçmiş Zamanın Geniş Zaman Yerine Kullanılması:
- Geniş zaman yerine: "Atatürk, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı." (Çıkar - tarihi olaylarda genelleme) 🇹🇷
- ⚠️ Dikkat: Kip kayması olan bir cümlede, fiilin aldığı kip eki ile cümlenin genelinde ifade edilen zaman veya anlam arasında bir uyumsuzluk vardır. Cümlenin anlamını iyi analiz etmelisin!
Birleşik Zamanlı Fiiller (Ek Fiilin Görevi) 🕰️
Basit zamanlı bir fiil (yani bir kip eki almış fiil), ek fiil (-idi, -imiş, -ise) alarak birleşik zamanlı fiil olur. Ek fiil, fiile ikinci bir zaman anlamı katar.
- 1. Hikaye Birleşik Zamanı (-dı, -di, -du, -dü): Fiil + Haber/Dilek Kipi + -idi (görülen geçmiş zamanın hikayesi)
- Örnek: "Geliyordu." (Şimdiki zamanın hikayesi) "Okumalıydı." (Gereklilik kipinin hikayesi) 📖
- 2. Rivayet Birleşik Zamanı (-mış, -miş, -muş, -müş): Fiil + Haber/Dilek Kipi + -imiş (duyulan geçmiş zamanın rivayeti)
- Örnek: "Geliyormuş." (Şimdiki zamanın rivayeti) "Okumalıymış." (Gereklilik kipinin rivayeti) 🗣️
- 3. Şart Birleşik Zamanı (-sa, -se): Fiil + Haber/Dilek Kipi + -ise (şart kipinin şartı)
- Örnek: "Geliyorsa." (Şimdiki zamanın şartı) "Okumalıysa." (Gereklilik kipinin şartı) ➡️
- 💡 İpucu: Birleşik zamanlı fiillerde her zaman iki tane zaman veya kip anlamı bir aradadır.
Yardımcı (Kurallı Birleşik) Fiiller 🤝
İki fiilin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu, belirli kurallara göre oluşan fiillerdir.
- 1. Tezlik Fiili (-ıver, -iver): Eylemin çabucak, aniden veya kolayca yapıldığını bildirir.
- Örnek: "Koşuverdi." "Düşüverdi." 🏃♀️
- 2. Yeterlilik Fiili (-ebil, -abil): Eylemi yapmaya gücü yetme, yapabilme veya olasılık anlamı katar. Olumsuzu "-eme, -ama" şeklindedir.
- Örnek: "Yüzebilirim." (Yüzmeye gücüm yeter) "Gelebilir." (Gelme ihtimali var) 🏊♂️
- 3. Süreklilik Fiili (-edur, -ekal, -egel): Eylemin sürekli yapıldığını veya devam ettiğini bildirir.
- Örnek: "Bakakaldı." "Siz gidedurun." 🚶♀️🚶♂️
- 4. Yaklaşma Fiili (-eyaz, -ayaz): Eylemin neredeyse gerçekleşmek üzere olduğunu, az kalsın olacağını bildirir.
- Örnek: "Düşeyazdı." (Az kalsın düşecekti) 😲
- 💡 İpucu: Bu fiiller her zaman bitişik yazılır ve fiilin temel anlamına ek bir özellik katarlar.
Fiil Çekimi ve Kişi Ekleri 👤
Fiiller, kip eklerinden sonra eylemi kimin yaptığını belirten kişi (şahıs) eklerini alırlar.
- 1. Tekil Kişi: Ben (-m, -ım, -im, -um, -üm)
- Örnek: "Geldim." "Okurum."
- 2. Tekil Kişi: Sen (-n, -sın, -sin, -sun, -sün)
- Örnek: "Geldin." "Okursun."
- 3. Tekil Kişi: O (eki yoktur)
- Örnek: "Geldi." "Okur."
- 1. Çoğul Kişi: Biz (-k, -ız, -iz, -uz, -üz)
- Örnek: "Geldik." "Okuruz."
- 2. Çoğul Kişi: Siz (-nız, -niz, -nuz, -nüz, -sınız, -siniz, -sunuz, -sünüz)
- Örnek: "Geldiniz." "Okursunuz."
- 3. Çoğul Kişi: Onlar (-lar, -ler)
- Örnek: "Geldiler." "Okurlar."
- ⚠️ Dikkat: Kişi ekleri, fiilin sonuna gelerek eylemi yapanı netleştirir.
Bu ders notları, fiiller konusundaki temel bilgileri ve sıkça karşılaşılan soru tiplerini anlamanıza yardımcı olacaktır. Konuları tekrar ederken bol bol örnek çözmeyi ve özellikle kip kayması gibi detaylı konulara dikkat etmeyi unutmayın! Başarılar dilerim! 🌟