🎓 8. Sınıf Anlatım Bozuklukları Test 1 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 8. sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde sıkça karşılaştığı "Anlatım Bozuklukları" konusunu derinlemesine ele almaktadır. Özellikle cümledeki öğelerin eksikliğinden kaynaklanan bozukluklar (özne, yüklem, nesne, yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı eksikliği) ve özne ile yüklem arasındaki uyumsuzluklar (tekillik-çoğulluk, kişi, olumluluk-olumsuzluk) üzerinde durulacaktır. Ayrıca ek yanlışlıkları ve tamlama bozuklukları gibi diğer yapısal anlatım bozuklukları da incelenecektir. Bu notlar, sınavlara hazırlanırken konuyu pekiştirmenize ve sık yapılan hatalardan kaçınmanıza yardımcı olacaktır. 🚀

Anlatım Bozukluğu Nedir? 🤔

Bir cümlenin açık, anlaşılır, doğru ve akıcı olması gerekir. Eğer bir cümle bu özelliklerden birine sahip değilse, o cümlede anlatım bozukluğu var demektir. Anlatım bozuklukları genellikle iki ana başlıkta incelenir: anlamsal (anlama dayalı) ve yapısal (dil bilgisine dayalı) bozukluklar. Bu notlarda daha çok yapısal bozukluklara odaklanacağız.

Yapısal Anlatım Bozuklukları (Dil Bilgisel Bozukluklar) 🏗️

Cümlenin yapısıyla, dil bilgisi kurallarıyla ilgili olan bozukluklardır. Cümledeki öğelerin veya eklerin yanlış ya da eksik kullanılmasından kaynaklanır. İşte başlıca yapısal anlatım bozuklukları:

• Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Cümlede özne ile yüklem arasında kişi, tekillik-çoğulluk veya olumluluk-olumsuzluk açısından uyum olmaması durumudur.

  Tekillik-Çoğulluk Uyumsuzluğu: Özne insan ve tekilse yüklem tekil, çoğulsa yüklem tekil veya çoğul olabilir. Özne insan dışı bir varlık veya soyut bir kavram ise ve çoğulsa, yüklem genellikle tekil olur. Özne "hiç kimse, herkes, hepsi" gibi anlamca çoğul, yapıca tekil kelimelerden oluşuyorsa yüklem tekil olur.
  Örnek: "Ağaçlar çiçek açtılar." (Yanlış) ➡️ "Ağaçlar çiçek açtı." (Doğru)

  Kişi Bakımından Uyumsuzluk: Özne birden fazla kişiden oluşuyorsa, yüklem bu kişileri kapsayacak şekilde çekimlenmelidir.
  Örnek: "Ben ve sen sinemaya gittik." (Doğru)

  Olumluluk-Olumsuzluk Uyumsuzluğu: Özne olumlu bir anlam taşıyorsa, yüklem olumlu; özne olumsuz bir anlam taşıyorsa, yüklem olumsuz olmalıdır.
  Örnek: "Hiç kimse gelmedi, onu aradı." (Yanlış) ➡️ "Hiç kimse gelmedi, kimse onu aramadı." (Doğru)

  ⚠️ Dikkat: Özellikle birden fazla yargı bildiren cümlelerde, her bir yüklemin özneyle uyumlu olup olmadığını kontrol edin.
• Öğe Eksikliği: Cümlede bulunması gereken bir öğenin (özne, yüklem, nesne, yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı) kullanılmamasından kaynaklanan anlatım bozukluğudur. Genellikle birden fazla yargı bildiren (sıralı veya bağlı) cümlelerde ortak kullanılan öğenin, diğer yargıya uymaması durumunda ortaya çıkar.

  Yüklem Eksikliği: İki ayrı yargının farklı yüklemlere ihtiyaç duymasına rağmen tek yüklemle bağlanması.
  Örnek: "Ben çay, o ise kahve içti." (Yanlış) ➡️ "Ben çay içtim, o ise kahve içti." (Doğru)

  Özne Eksikliği: Ortak kullanılan öznenin, cümlenin bir bölümüne uymaması veya hiç kullanılmaması.
  Örnek: "Yemekler pişti, misafirlere ikram edildi." (Yanlış - Kim ikram edildi? Yemekler mi?) ➡️ "Yemekler pişti, yemekler misafirlere ikram edildi." (Doğru)

  Nesne Eksikliği: Cümlede belirtilmesi gereken bir nesnenin (kimi? neyi? ne?) bulunmaması.
  Örnek: "Kitabı çok beğendim, hemen okumaya başladım." (Neyi okumaya başladım?) ➡️ "Kitabı çok beğendim, hemen onu okumaya başladım." (Doğru)

  Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç) Eksikliği: Cümlede -e, -de, -den ekleriyle belirtilen yer tamlayıcısının eksik olması.
  Örnek: "Arkadaşıma güvendim, her şeyimi anlattım." (Kime anlattım?) ➡️ "Arkadaşıma güvendim, her şeyimi ona anlattım." (Doğru)

  Zarf Tamlayıcısı (Zarf Tümleci) Eksikliği: Cümlede nasıl, ne zaman, ne kadar gibi sorulara cevap veren zarf tamlayıcısının eksik olması.
  Örnek: "Sabah erken kalktı, işe gitti." (Nasıl gitti? Ne zaman gitti?) ➡️ "Sabah erken kalktı, hemen işe gitti." (Doğru)

  💡 İpucu: Öğe eksikliği genellikle birden fazla yüklemi olan cümlelerde (sıralı veya bağlı cümleler) ortaya çıkar. Yüklemlere "kim, ne, neyi, kime, nerede, ne zaman, nasıl" gibi soruları sorarak eksik öğeyi bulmaya çalışın. 🕵️‍♀️

• Ek Yanlışlığı / Ek Eksikliği: Cümlede eklerin yanlış kullanılması veya eksik bırakılması durumudur.
  Örnek: "Kitap okumasını çok seviyorum." (Yanlış) ➡️ "Kitap okumayı çok seviyorum." (Doğru)
• Tamlama Yanlışlığı: Bir isme hem sıfat hem de isim tamlamasının ortak bağlanmasından kaynaklanan bozukluklardır. Genellikle bir sıfat ve bir isim tamlamasının aynı tamlanana bağlanmasıyla oluşur.
  Örnek: "Siyasi ve ekonomi konuları görüştüler." (Yanlış) ➡️ "Siyasi konuları ve ekonomi konularını görüştüler." veya "Siyasi ve ekonomik konuları görüştüler." (Doğru)

💡 Genel İpuçları ve Sınav Taktikleri 🚀

• Cümleyi Dikkatlice Oku: Anlatım bozukluğu sorularında cümleyi en az iki kez, anlamını tam kavrayana kadar okuyun.
• Yargıları Ayır: Birden fazla yüklemi olan cümlelerde, her bir yargıyı ayrı ayrı düşünün. Her yargının kendi öznesi, nesnesi, tümleci var mı diye kontrol edin.
• Sorular Sor: Yükleme "kim, ne, neyi, kime, nerede, ne zaman, nasıl" gibi soruları sorarak eksik öğe olup olmadığını kontrol edin.
• Özne-Yüklem Uyumuna Bak: Özellikle öznenin tekil/çoğul, insan/insan dışı, olumlu/olumsuz olma durumlarına göre yüklemin doğru çekimlenip çekimlenmediğini kontrol edin.
• Ekleri Gözden Geçir: Kelimelere gelen eklerin doğru ve yerinde kullanılıp kullanılmadığına dikkat edin.
• Anlamı Bozanı Bul: Cümleyi okurken kulağınızı tırmalayan, anlamı karıştıran veya gereksiz tekrar eden bir durum varsa, orada bir bozukluk olabilir.
• Düzeltmeye Çalış: Bozuk olduğunu düşündüğünüz cümleyi zihninizde veya kağıt üzerinde düzeltmeye çalışın. Eğer kolayca düzeliyorsa, bozukluğu doğru tespit etmişsiniz demektir.