🎓 6. Sınıf Sıfatlar (Ön Adlar) Test 5 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, sıfatların tanımı, çeşitleri (niteleme, işaret, sayı, belgisiz, soru sıfatları) ve sıfat tamlamaları gibi temel konuları kapsar. Ayrıca, sıfatları diğer sözcük türlerinden ayırma ve sık yapılan hatalardan kaçınma yolları üzerinde durulmuştur. Bu notlar, sınav öncesi son tekrarınızı yapmanız için özenle hazırlanmıştır. 🚀

Sıfat (Ön Ad) Nedir? 🤔

• İsimlerden önce gelerek onları renk, durum, şekil, sayı, soru veya işaret yoluyla niteleyen ya da belirten sözcüklerdir.
• Sıfatlar, bir isme sorduğumuz "Nasıl?" veya "Hangi?" sorularına cevap verir.
• Örnek: Kırmızı araba (Nasıl araba? Kırmızı araba), şu çocuk (Hangi çocuk? Şu çocuk).

Sıfat Tamlaması Nedir? 🤝

• Bir sıfatın bir ismi nitelemesi veya belirtmesiyle oluşan sözcük grubuna sıfat tamlaması denir.
• Sıfat tamlamasında sıfat "tamlayan", isim ise "tamlanan" görevindedir.
• Her sıfatın olduğu yerde bir sıfat tamlaması vardır.
• Örnek: Güzel hava, iki elma, hangi kitap.

Sıfat Çeşitleri 🌈

1. Niteleme Sıfatları 🎨

• İsimlerin rengini, durumunu, şeklini, kısacası "nasıl" olduklarını bildiren sıfatlardır.
• İsme sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verirler.
• Örnek: Yeşil kalem, çalışkan öğrenci, yuvarlak masa, patlak lastik, eski elbise.

2. Belirtme Sıfatları 📍

• İsimleri sayı, işaret, belirsizlik veya soru yoluyla belirten sıfatlardır.
• Dört çeşidi vardır: İşaret Sıfatları, Sayı Sıfatları, Belgisiz Sıfatlar, Soru Sıfatları.

a. İşaret Sıfatları 👆

• İsimleri işaret ederek belirten sıfatlardır. İsme sorulan "Hangi?" sorusuna cevap verirler.
• Başlıcaları: bu, şu, o, öteki, beriki, öyle, böyle, şöyle.
• Örnek: Bu ev, şu ağaç, o gün, öyle insanlar, beriki çocuk.
• ⚠️ Dikkat: İşaret sıfatları, isimden önce gelir ve ismi etkiler. Eğer bir sözcük ismi işaret etmiyor, tek başına bir ismin yerini tutuyorsa o zaman işaret zamiri olur. Örnek: O kitabı okudum (işaret sıfatı). Onu okudum (işaret zamiri).

b. Sayı Sıfatları 🔢

• İsimleri sayı yoluyla belirten sıfatlardır.
• Dört çeşidi vardır:
• Asıl Sayı Sıfatları: Varlığın tam sayısını bildirir. İsme sorulan "Kaç?" sorusuna cevap verir. Örnek: Üç elma, beş parmak, sekiz kitap.
• Sıra Sayı Sıfatları: Varlığın sırasını bildirir. İsme sorulan "Kaçıncı?" sorusuna cevap verir. Genellikle "-inci, -ıncı" ekleriyle yapılır. Örnek: Birinci kat, ikinci öğrenci, beşinci boyut, onuncu yıl.
• Üleştirme Sayı Sıfatları: Varlıkların eşit bir şekilde paylaştırıldığını bildirir. İsme sorulan "Kaçar?" sorusuna cevap verir. Genellikle "-er, -ar" ekleriyle yapılır. Örnek: İkişer kalem, üçer kişi, yarımşar kiloluk.
• Kesir Sayı Sıfatları: Varlığın bir parçasını veya oranını bildirir. Örnek: Yarım ekmek, yüzde elli indirim.

c. Belgisiz Sıfatlar ❓

• İsimleri tam olarak değil, aşağı yukarı, belirsiz bir şekilde belirten sıfatlardır. İsme sorulan "Hangi?" veya "Kaç?" sorularına net bir cevap vermezler.
• Başlıcaları: bir, bazı, birçok, kimi, çoğu, her, bütün, tüm, az, çok, başka, birtakım, filan, falan.
• Örnek: Bazı insanlar, birkaç öğrenci, her sabah, filan kişi, azıcık tuz, çok yağmur.
• ⚠️ Dikkat: Belgisiz sıfatlar da işaret sıfatları gibi isimden önce gelir. Eğer bu sözcükler isimden önce gelmez, tek başına ismin yerini tutarsa belgisiz zamir olurlar. Örnek: Birçok öğrenci geldi (belgisiz sıfat). Birçoğu geldi (belgisiz zamir). "Bir" kelimesi sayı sıfatı da olabilir, belgisiz sıfat da. Eğer "tek" anlamında ise sayı sıfatı, "herhangi bir" anlamında ise belgisiz sıfattır. Örnek: Bir elma yedim (sayı sıfatı). Bir gün mutlaka buluşuruz (belgisiz sıfat).

d. Soru Sıfatları 💬

• İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlardır. İsme sorulan "Nasıl?", "Hangi?", "Kaç?", "Kaçıncı?", "Kaçar?", "Ne kadar?" gibi sorularla oluşur.
• Örnek: Hangi kitap?, nasıl bir ev?, kaç kişi?, ne biçim konuşma?
• ⚠️ Dikkat: Soru sıfatları da isimden önce gelir. Eğer soru sözcüğü bir ismin yerini tutuyorsa soru zamiri, bir fiili niteliyorsa soru zarfı olur. Örnek: Hangi filmi izleyelim? (soru sıfatı). Hangisini izleyelim? (soru zamiri). Nasıl geldin? (soru zarfı).

Adlaşmış Sıfatlar 🗣️

• Niteleme sıfatlarının niteledikleri isim düştüğünde, sıfatın ismin yerine geçerek isim gibi kullanılmasıdır.
• Genellikle çekim eki alabilirler.
• Örnek: Yaşlı insanlar (niteleme sıfatı) yerine Yaşlılar (adlaşmış sıfat). Kırmızı araba (niteleme sıfatı) yerine Kırmızıyı beğendim (adlaşmış sıfat).

Birleşik İsimlerin Sıfat Tamlaması Şeklinde Oluşumu 🧩

• Bazı birleşik isimler, aslında bir sıfat tamlamasının kalıplaşmasıyla oluşur. Bu tür isimler, iki kelimenin birleşip tek bir varlığı karşılamasıyla ortaya çıkar.
• Örnek: Sivri sinek (sivri + sinek) → Sivrisinek, karnı yarık (karnı + yarık) → Karnıyarık.

Kritik Noktalar ve İpuçları 💡

• Her zaman bir ismi niteleyen veya belirten sözcükleri arayın. Sıfatlar tek başına cümle kuramaz, mutlaka bir isimle birlikte kullanılır.
• Sıfatlar genellikle isimden önce gelir. "Nasıl?" ve "Hangi?" sorularını isme sorarak sıfatı bulabilirsiniz.
• Sıfatlar, isim çekim eklerini (hal ekleri, iyelik ekleri, çoğul ekleri) almaz. Eğer bir sözcük bu ekleri almışsa, büyük ihtimalle sıfat değil, isim veya zamirdir.
• "O", "bu", "şu" gibi sözcükler hem işaret sıfatı hem de işaret zamiri olabilir. Eğer bir ismi işaret ediyorsa (örn: "o çocuk"), sıfattır. Eğer ismin yerini tutuyorsa (örn: "onu gördüm"), zamirdir.
• "Bir" sözcüğü hem asıl sayı sıfatı ("tek" anlamında) hem de belgisiz sıfat ("herhangi bir" anlamında) olabilir. Cümledeki anlamına dikkat edin.
• Soru sözcükleri (nasıl, kaç, hangi, ne) bir ismi etkiliyorsa soru sıfatı, ismin yerini tutuyorsa soru zamiri, fiili etkiliyorsa soru zarfıdır.
• Sıfat tamlamalarında tamlayan (sıfat) birden fazla olabilir. Örnek: Akıllı ve iyi insanlar.
• Sıfat tamlamasını bulmak için önce isimleri bulun, sonra bu isimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcükleri arayın.