🎓 6. Sınıf Sıfatlar (Ön Adlar) Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, "Sıfatlar (Ön Adlar)" konusundaki bilgilerinizi pekiştirmeniz ve testlerde başarılı olmanız için hazırlandı. Bu notta, sıfatların çeşitlerini, özelliklerini, pekiştirme ve küçültme hallerini, sıfat tamlamalarını ve adlaşmış sıfatları detaylı örneklerle bulacaksınız. Haydi, sıfatların renkli dünyasına bir yolculuk yapalım! 🚀

⭐ Sıfat (Ön Ad) Nedir?

• Sıfatlar, isimlerin (adların) önüne gelerek onları renk, durum, biçim gibi yönlerden niteleyen veya sayı, işaret, belirsizlik, soru gibi yönlerden belirten sözcüklerdir.
• Unutmayın, sıfatlar her zaman bir ismin önünde bulunur ve o ismi etkiler. Tek başına sıfat olmazlar, mutlaka bir isimle birlikte kullanılırlar.
• Örnek: güzel çiçek, iki kitap, şu ev.

🌈 Sıfat Çeşitleri

Sıfatlar iki ana gruba ayrılır: Niteleme Sıfatları ve Belirtme Sıfatları.

1. Niteleme Sıfatları

• İsimlerin rengini, durumunu, biçimini, nasıl olduğunu bildiren sıfatlardır.
• İsme sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verirler.
• Örnek:
  • Kırmızı elma (Nasıl elma? Kırmızı elma)
  • Çalışkan öğrenci (Nasıl öğrenci? Çalışkan öğrenci)
  • Büyük oda (Nasıl oda? Büyük oda)
• 💡 İpucu: Niteleme sıfatları, varlıkların özelliklerini gözünüzde canlandırmanıza yardımcı olur.

2. Belirtme Sıfatları

• İsimleri işaret, sayı, belirsizlik veya soru yoluyla belirten sıfatlardır. Kendi içinde dörde ayrılır.

a. İşaret Sıfatları

• İsimleri yer ve konum açısından belirten sıfatlardır.
• İsme sorulan "Hangi?" sorusuna cevap verirler.
• En sık kullanılanlar: bu, şu, o, öteki, beriki, diğer, böyle, şöyle, öyle.
• Örnek:
  • Şu kedi (Hangi kedi? Şu kedi)
  • O ev (Hangi ev? O ev)
  • Böyle insanlar (Hangi insanlar? Böyle insanlar)
• ⚠️ Dikkat: İşaret sıfatları, belirttiği ismin yakınlık veya uzaklık durumuna göre değişir. "Bu" en yakın, "şu" biraz uzak, "o" ise daha uzaktaki varlıklar için kullanılır.

b. Sayı Sıfatları

• İsimleri sayı yönünden belirten sıfatlardır.
• Kendi içinde dörde ayrılır:
  • Asıl Sayı Sıfatları: Varlığın sayısını kesin olarak bildirir. İsme "Kaç?" sorusu sorulur.
    • Örnek: Üç elma, beş öğrenci.
  • Sıra Sayı Sıfatları: Varlığın sırasını bildirir. İsme "Kaçıncı?" sorusu sorulur. Genellikle "-inci, -ıncı" ekleriyle yapılır.
    • Örnek: Üçüncü kat, beşinci sıra.
  • Üleştirme Sayı Sıfatları: Varlıkların eşit bir şekilde paylaştırıldığını bildirir. İsme "Kaçar?" sorusu sorulur. Genellikle "-er, -ar" ekleriyle yapılır.
    • Örnek: İkişer kalem, üçer öğrenci.
  • Kesir Sayı Sıfatları: Varlığın bir bütünün kaçta kaçı olduğunu bildirir. İsme "Kaçta kaç?" sorusu sorulur.
    • Örnek: Yarım ekmek, çeyrek altın.
• ⚠️ Dikkat: Sayı bildiren her sözcük sıfat değildir! Bir sözcüğün sayı sıfatı olabilmesi için mutlaka bir ismin önüne gelip onu belirtmesi gerekir.
  • Örnek: "Üç öğrenci geldi." (Sıfat)
  • Örnek: "Öğrencilerden üçü geldi." (İsim)

c. Belgisiz Sıfatlar

• İsimleri tam olarak değil, belirsiz bir şekilde belirten sıfatlardır.
• İsme sorulan "Hangi?", "Kaç?" gibi sorulara kesin bir cevap vermezler.
• En sık kullanılanlar: bazı, birçok, birkaç, her, tüm, bütün, kimi, hiçbir, herhangi bir, falan, filan, çok, az.
• Örnek:
  • Birkaç öğrenci (Kaç öğrenci olduğu belli değil)
  • Her insan (Hangi insan olduğu belli değil)
  • Bazı günler (Hangi günler olduğu belli değil)
• 💡 İpucu: "Bir" sözcüğünün özel durumu!
  • Eğer "bir" yerine "iki, üç" gibi başka bir sayı koyabiliyorsak, o zaman sayı sıfatıdır.
    • Örnek: "Bir elma yedim." (İki elma yedim diyebiliriz, sayı sıfatı.)
  • Eğer "bir" yerine "herhangi bir" koyabiliyorsak, o zaman belgisiz sıfattır.
    • Örnek: "Bir gün mutlaka görüşürüz." (Herhangi bir gün mutlaka görüşürüz diyebiliriz, belgisiz sıfat.)

d. Soru Sıfatları

• İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlardır.
• İsme sorulan "Hangi?", "Kaç?", "Nasıl?", "Ne kadar?", "Ne?" gibi sorularla oluşur.
• Örnek:
  • Hangi ev?
  • Kaç kişi?
  • Nasıl bir araba?
  • Ne kadar para?
• ⚠️ Dikkat: Soru sözcüğü ismin önüne gelip onu belirtiyorsa soru sıfatıdır. Eğer soru sözcüğü tek başına kullanılmışsa (cevabı isimse) zamir, fiili belirtiyorsa zarf olabilir.

💪 Sıfatlarda Anlam Güçlendirme ve Küçültme

1. Pekiştirme Sıfatları

• Sıfatın anlamını güçlendirmek, daha vurgulu hale getirmek için kullanılır.
• Pekiştirme çeşitli yollarla yapılır:
  • "m, p, r, s" harfleriyle: Sıfatın ilk hecesinden sonra bu harflerden uygun olanı getirilerek yapılır.
    • Örnek: Bembeyaz kar, tertemiz oda, yemyeşil ağaçlar.
  • İkilemelerle: Aynı kelimenin tekrar edilmesiyle veya yakın anlamlı kelimelerin bir araya gelmesiyle oluşur.
    • Örnek: Renkli renkli elbiseler, iri iri gözler.
  • "mı / mi" soru edatıyla: Sıfatın tekrarı arasına "mı / mi" getirilerek yapılır.
    • Örnek: Güzel mi güzel bir ev, uzun mu uzun bir yol.
• ⚠️ Dikkat: İkilemeler bazen zarf görevi de üstlenebilir. Eğer ikileme bir ismi niteliyorsa sıfattır ("hızlı hızlı adımlar"), bir fiili niteliyorsa zarftır ("hızlı hızlı koştu").

2. Küçültme Sıfatları

• Sıfatın bildirdiği özelliğin tam olmadığını, biraz az olduğunu veya yaklaştığını ifade eder.
• Genellikle "-cık, -cik, -cuk, -cük", "-ce, -ca" ve "-imsi, -ımsı, -mtırak" ekleriyle yapılır.
• Örnek:
  • Küçücük eller (Çok küçük değil, küçük gibi)
  • Uzunca bir yol (Çok uzun değil, uzun sayılabilecek)
  • Yeşilimsi kazak (Tam yeşil değil, yeşile yakın)
  • Ekşimtırak elma (Tam ekşi değil, ekşiye yakın)
• ⚠️ Dikkat: Küçültme ekleri alan her sözcük sıfat olmaz. İsme eklenip isim de olabilirler (gelincik, bademcik). Bir ismin önüne gelip onu nitelemesi şarttır.

🔗 Sıfat Tamlaması

• Bir sıfatın bir ismi nitelemesi veya belirtmesiyle oluşan sözcük grubuna "sıfat tamlaması" denir.
• Yapısı her zaman "Sıfat + İsim" şeklindedir.
• Örnek:
  • Eski ayakkabı
  • İki kitap
  • Hangi soru
• ⚠️ Dikkat: İsim tamlamalarıyla karıştırmayın! İsim tamlamalarında her iki sözcük de isimdir (kapının kolu, okulun bahçesi). Sıfat tamlamasında ise ilk sözcük sıfattır.

👻 Adlaşmış Sıfat

• Bir niteleme sıfatının nitelediği isim düşürüldüğünde, sıfatın o ismin yerine geçerek isim gibi kullanılmasına "adlaşmış sıfat" denir.
• Sıfat, ismin aldığı çekim eklerini (çoğul eki, hal ekleri vb.) üzerine alabilir.
• Örnek:
  • "Yaşlı insanlar" yerine "Yaşlılar" (yaşlılar = yaşlı insanlar)
  • "Güzeller" (güzel insanlar/şeyler)
  • "Ağlayan çocuk" yerine "Ağlayan" (Ağlayan elbet bir gün güler.)
• 💡 İpucu: Adlaşmış sıfatı bulmak için, o sıfatın yanına düşmüş olabilecek ismi getirmeyi deneyin. Anlamlı oluyorsa adlaşmış sıfattır.

🔍 Sözcüklerin Cümledeki Görevi

• Türkçede bir sözcük, cümlede kullanıldığı yere ve anlamına göre farklı görevler üstlenebilir (isim, sıfat, zarf vb.).
• Bir sözcüğün hangi görevde kullanıldığını anlamak için, o sözcüğün cümlede neyi etkilediğine bakmak gerekir.
• Örnek: "Sıcak" sözcüğü:
  • Sıfat: "Sıcak çay içtim." (Nasıl çay? Sıcak çay. İsmi nitelemiş.)
  • İsim: "Hava çok sıcaktı, sıcak bunalttı." (Ne bunalttı? Sıcak. Tek başına varlığın adı olmuş.)
  • Zarf: "Bakan bizi sıcak karşıladı." (Nasıl karşıladı? Sıcak karşıladı. Fiili nitelemiş.)
• 💡 İpucu: Bir sözcüğün sıfat olup olmadığını anlamak için, mutlaka bir ismin önüne gelip gelmediğine ve o isme sorulan "Nasıl?", "Hangi?", "Kaç?" gibi sorulara cevap verip vermediğine bakın.

Bu ders notu, sıfatlar konusundaki temel bilgileri ve sıkça karşılaşılan ipuçlarını içermektedir. Bol bol pratik yaparak ve örnek cümleler kurarak konuyu daha iyi pekiştirebilirsiniz. Başarılar dilerim! ✨